ΣΥΓΚΙΝΗΤΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΠΟΥ ΣΥΝΔΥΑΖΕΙ
ΑΛΗΘΙΝΑ ΚΑΙ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ,
Ο «ΑΓΓΕΛΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ» ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΕΙ
ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΔΥΟ ΑΝΘΡΩΠΩΝ
ΠΟΥ ΠΡΟΣΠΑΘΟΥΝ ΝΑ ΞΕΦΥΓΟΥΝ ΑΠΟ ΤΗ
ΔΙΝΗ ΤΟΥ ΦΑΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ
ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ: ΤΟΥ ΙΣΠΑΝΟΥ ΑΝΤΙΦΑΣΙΣΤΑ
ΚΑΙ ΑΓΩΝΙΣΤΗ ΛΑΟΥΡΕΑΝΟ ΜΑΟΓΙΟ ΚΑΙ
ΤΟΥ ΓΕΡΜΑΝΟΥ ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΥ ΒΑΛΤΕΡ ΜΠΕΝΓΙΑΜΙΝ.
ΟΙταλός συγγραφέας Μπρούνο Αρπάια αναλαμβάνει να αφηγηθεί την παράλληλη ιστορία δύο ανθρώπων που γεννήθηκαν στην Ευρώπη σε αντιδιαμετρικούς γεωγραφικά τόπους, εκπροσωπώντας ο ένας τη δύναμη και την ορμή του σώματος κι ο άλλος του πνεύματος σε αντιμαχία με το τέρας του φασισμού. Έτσι, εναλλάξ σε κάθε κεφάλαιο και με αντίστοιχο διαφοροποιημένο ύφος παρακολουθούμε τις δύο πορείες των δύο αντρών έως ότου συναντηθούν στο Πορτ Μπου, στα γαλλο-ισπανικά σύνορα, τη σημαδιακή χρονιά του 1940.
Η τριτοπρόσωπη αφήγηση που εστιάζεται στον πολιτικό φυγάδα Βάλτερ Μπένγιαμιν αρχίζει με την οριστική του αναχώρηση από το Βερολίνο, όπου γεννήθηκε από Εβραίους γονείς, έμπορους τέχνης. Ο Μπένγιαμιν επιβιβάζεται στο τρένο για το Παρίσι, όταν ορίζεται καγκελάριος του Ράιχ ο Χίτλερ. Πρώην καθηγητής, που απαρνήθηκε την ακαδημαϊκή του καριέρα, βρισκόταν στο στόχαστρο των εθνικοσοσιαλιστών. Τώρα, όμως, πρέπει να απαρνηθεί και τη γλώσσα του, τον εαυτό του και να ζήσει στη Γαλλία σε μια μόνιμη εξορία. Βέβαια η γλώσσα δεν τον δυσκόλευε. Μιλούσε άπταιστα γαλλικά και είχε μεταφράσει Μποντλέρ και Προυστ (για πρώτη φορά στη γερμανική γλώσσα).
Αδεξιότητα
Στο Παρίσι ο Μπένγιαμιν θα βρεθεί ανάμεσα σε φίλους και διανοούμενους της διασποράς, παρέα με τη Χάνα Άρεντ, τον Άρθουρ Κέσλερ, τον Μπρεχτ. Έχοντας σπουδάσει φιλοσοφία, τέχνη και λογοτεχνία αρχίζει να διαμορφώνει τις προσωπικές του απόψεις, που δεν συμβαδίζουν ούτε με τους σιωνιστές, αλλά και ούτε με τους μαρξιστές. Η αδεξιότητά του να ζήσει και να αντιμετωπίσει τα απλά προβλήματα της καθημερινότητας οξύνεται σε ένα αφιλόξενο Παρίσι και με τον ίδιο φτωχότερο όσο ποτέ… Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση του επινοημένου ήρωα Λαουρεάνο αρχίζει από το σήμερα. Ογδονταπεντάχρονος πια, υπόδειγμα επιβίωσης ενός βασανισμένου μαχητή, ζει στο Μεξικό εδώ και πενήντα χρόνια, εξόριστος από το 1941. Ο μονόλογός του απευθύνεται σε μια παρέα Ιταλών φοιτητών, που έχουν ως ίνδαλμα τον Μπένγιαμιν και για τον οποίο θα ήθελαν να μάθουν λεπτομέρειες για τις τελευταίες στιγμές του στο Πορτ Μπου. Όμως μέχρι να φτάσει ο Λαουρεάνο στο Πορτ Μπου, θα παρακολουθήσουμε πτυχές και του δικού του αγώνα στον Ισπανικό Εμφύλιο, πώς στη Βαρκελώνη αποχαιρετάει την Ερυθρή Ταξιαρχία, πώς διαφεύγει στη Γαλλία για να υποστεί τη γαλλική «φιλοξενία» σε στρατόπεδα. Ήταν πολύ αριστερός για τους Γάλλους, περιττό οικονομικό βάρος και εν μέσω της γαλλικής ξενοφοβίας τίποτε δεν διαγραφόταν θετικό. Ευτυχώς η εικόνα της Μερθέντες, της ερωτικής κοπέλας του στο Πορτ Μπου, θα τον κρατήσει ζωντανό, μέχρι να τη συναντήσει με την ιδιότητα του λαθρέμπορου.
Δυο ζωές
Παρά τις κακουχίες ο νεαρός Λαουρεάνο είναι η χαρά της ζωής, ο άνθρωπος της δράσης, ο αισθαντικός εραστής. Την ίδια στιγμή ο σαρανταεξάχρονος Μπένγιαμιν αναζητάει ηρεμία για να γράψει και να ολοκληρώσει την πνευματική του εργασία. Ευτυχώς που ο Ζορζ Μπατάιγ του παραχωρεί μια γωνία στην Εθνική Βιβλιοθήκη, τον ιδανικό τόπο του. Αγωνιά για τα χειρόγραφά του, προσπαθεί να τα διασώσει σε περίπτωση που του συμβεί κάτι άσχημο. Ζει με την ελπίδα να πάρει και αυτός. τη βίζα για την Αμερική, όπως ο Αντόρνο (που του επιστρέφει το δοκίμιο του Μποντλέρ για να το ξαναγράψει). Όταν από το Παρίσι βρίσκεται στη Μασσαλία, περιμένοντας τη βίζα, δεν φαντάζεται ότι στις εσχατιές της Ευρώπης, στα οριακά λιμάνια της, θα διαγραφόταν το τέλος του. Όμως το περίμενε, καθώς αναρριχόταν στην κορυφή των Πυρηναίων, ασθμαίνοντας σε κάθε του βήμα με τραμουντάνα στην εύθραυστη καρδιά του. Από το Πορτ Μπου έλπιζε να βρεθεί στη Λισαβώνα, όμως και εδώ τού το αρνήθηκαν. Μια απλή διατύπωση χρειαζόταν για να περάσει στη σωτήρια όχθη αλλά εμποδίστηκε, σε μια Ευρώπη που δεν έπαψε να εμποδίζει ακόμη και στις μέρες μας μετανάστες και πρόσφυγες.
Εδώ, στο Πορτ Μπου, θα συναντηθεί τυχαία με τον Λαουρεάνο. Δεν θα μαρτυρήσουμε την τελευταία σκηνή που σ΄ αφήνει ώρες μετά, βουτηγμένο στη θλίψη. Σήμερα στο τουριστικό χωριό, στον Γολγοθά του Βάλτερ Μπένγιαμιν, ξεχωρίζει το επιβλητικό μνημείο « Ρassagen» του Dani Κaravan, καθώς κατηφορίζει μέχρι την ακτή, αφιερωμένο στη μνήμη ενός ακόμη Ευρωπαίου περιπλανώμενου του 20ού αιώνα.
Βruno Αrpaia
Ο ΑΓΓΕΛΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
ΜΤΦ. ΧΡΥΣΑ ΚΑΚΑΤΣΑΚΗ, ΕΚΔ. ΙΝΔΙΚΤΟΣ 2008, ΣΕΛ. 380, ΤΙΜΗ: 22,40 ΕΥΡΩ
