«Περισσεύουν» 2.500 τ.μ. αρχαία ψηφιδωτά!

H Σπάρτη, η δεύτερη μετά την Αθήνα δύναμη στην αρχαία Ελλάδα, δεν ήταν όπως

πιστεύαμε μέχρι σήμερα ένα απέραντο στρατόπεδο, στο οποίο οι πολίτες την

έβγαζαν «σπαρτιάτικα». Το αντίθετο αποδεικνύουν, τουλάχιστον για τη ρωμαϊκή

εποχή, τα υπέροχα ψηφιδωτά, συνολικού εμβαδού 2.500 τ.μ., τα πολυτελή λουτρά,

οι επαύλεις, που «κοιμούνταν» κάτω από τα θεμέλια των σπιτιών και τους δρόμους

της σύγχρονης Σπάρτης. Όλα αυτά «ξύπνησαν» με την έκρηξη της ανοικοδόμησης και

της ανάπτυξης της Λακωνίας (που ξεκίνησε πριν από 35 χρόνια). Ενώ

αποκαλύφθηκαν άγνωστα κεφάλαια της προϊστορίας της, που έδωσαν δεκάδες

χιλιάδες ευρήματα.

Ο ρυθμός των αρχαιολογικών ανακαλύψεων σ’ όλη τη Λακωνία καλπάζει. Πως να

χωρέσουν 45 αιώνες ιστορίας στο παλιό, εξαθλιωμένο αρχαιολογικό μουσείο της

Σπάρτης, που το μέγεθος των εκθεσιακών χώρων του μόλις αγγίζει τα 350 τ.μ.; Ο

χώρος ανέγερσης ενός μουσείου αντάξιου του ένδοξου ονόματος της πόλης έχει

βρεθεί. Είναι ένα μεγάλο διατηρητέο εργοστάσιο στην περιοχή της ακρόπολης, που

παραμένει μισοανεσκαμένη ύστερα από τόσα χρόνια ερευνών. Όμως για να ξεκινήσει

το έργο μένει το υπουργείο Πολιτισμού να πληρώσει για την απαλλοτρίωση του

χώρου.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα -και τα ευρήματα- από την αρχή.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι στη θέση της σημερινής Σπάρτης υπήρχαν ακμαίος

οικισμός των πρωτοελλαδικών χρόνων, τάφοι της Νεολιθικής Εποχής, μυκηναϊκοί

θαλαμωτοί τάφοι, ιερά όπως της Αλεξάνδρας – Κασσάνδρας, εργαστήρια, μεγάλα

ταφικά μνημεία όπου αναπτύχθηκε μια ιδιαίτερη νεκρική λατρεία, οργανωμένα

νεκροταφεία της Ελληνιστικής και της Ρωμαϊκής Εποχής.

Τον 3ο αι. μ.X. στη θέση της σημερινής Σπάρτης ήταν χτισμένες μεγάλες βίλες,

λουτρά, γυμνάσια και θέρμες που ως ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους είχαν τα

πλούσια σε παραστάσεις ψηφιδωτά δάπεδα. Πρόκειται για μια πολύχρωμη πινακοθήκη

στην οποία παρελαύνουν δεκάδες θνητοί, θεοί και ήρωες, με πρώτη την Ευρώπη,

καθισμένη νωχελικά πάνω στον απαγωγέα ταύρο που μεταφέρει τη λεία του πάνω από

τα κύματα. H μορφή της είναι αποτυπωμένη στο νόμισμα των 2 ευρώ. H γέννηση της

Αφροδίτης από ένα κοχύλι στη μέση του πελάγους, τριγυρισμένη από τις Χάριτες

και τις κόρες θυμίζει πίνακες του Μποτιτσέλι. Σε άλλη παράσταση η Αριάδνη

είναι ανάμεσα σε δυο καράβια. Στο ένα βρίσκεται ο Θησέας που την εγκαταλείπει

και στο άλλο ο Διόνυσος που φθάνει κι ανάμεσά τους είναι ο Ύπνος που σηκώνει

στοργικά τη διάφανη κουνουπιέρα πάνω από τη μορφή της κοιμωμένης.

Σε άλλη παράσταση απεικονίζεται ο Περσέας την ώρα που φονεύει τη

Μέδουσα, καθώς σημαδεύει τη μορφή της που καθρεφτίζεται στην ασπίδα της

Αθηνάς, ενώ το λάκτισμα του λευκού Πήγασου γεννά τη μορφή μιας πηγής. Δίπλα, η

Βρισηίς την ώρα που επιστρέφει στην τέντα του Αγαμέμνονα, πάνθηρες που πίνουν

νερό από μια κύλικα, θεατρικές μάσκες, ο Ποσειδώνας και η Αμφιτρίτη καβάλα σε

θαλάσσια άλογα, ερωτιδείς που φτερουγίζουν, ψαράδες που τραβάνε τα δίχτυα και

ρίχνουν το αγκίστρι από τη βάρκα, ο Ορφέας που δαμάζει τα ζώα κρούοντας τη

λύρα, τα στέφανα της νίκης στους διασημότερους αθλητικούς αγώνες και δεκάδες

περίπλοκα πλαίσια με βλαστούς, ανθούς, καρπούς, γεωμετρικά σχέδια.

Μερικές από αυτές τις παραστάσεις έχουν αποσπασθεί από τα πλαίσιά τους και

εκτίθενται τώρα στο Μουσείο της Σπάρτης σ’ ένα ειδικό στέγαστρο, κρεμασμένα

στον τοίχο σαν κάδρα – παραμορφωμένα, αφού η προοπτική του σχεδιασμού τους

ήταν για να τα βλέπεις στο δάπεδο – και αποχωρισμένα από την πλούσια αρχική

σύνθεση και τα πλαίσια.

Μόνον είκοσι από 20.000 νομίσματα!

«Το υπάρχον Μουσείο της Σπάρτης είναι το πρώτο επαρχιακό μουσείο που απέκτησε

η Ελλάδα, αλλά στην έκθεση δεν αντιπροσωπεύεται ούτε η ιστορία ούτε η πόλη

ούτε η Λακωνία», λέει λακωνικά η αρχαιολόγος Αθανασία Παπαδοπούλου,

διευθύντρια της Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Λακωνίας.

«Έχουμε χίλιες επιγραφές, 172 ψηφιδωτά σύνολα, χιλιάδες αγγεία, ειδώλια και

ανάγλυφα πλακίδια από ιερά, 20.000 νομίσματα. Από τα τελευταία εκτίθενται μόνο

είκοσι, ενώ από τα ψηφιδωτά μόνο αποσπάσματα. Το παλιό μουσείο υποφέρει από

την υγρασία, δεν έχει θέρμανση, ούτε κλιματισμό, συστήματα πυρασφάλειας. H

έκθεση των μοναδικών γλυπτών που έδειχνε την εξέλιξη της τέχνης στη Λακωνία

έχει γεμίσει με εμβόλιμα εκθέματα και εμφανίζει εικόνα “πηγμένη”, χωρίς ειρμό

και χωρίς φωτισμό. Οδηγός του μουσείου Σπάρτης δεν υπάρχει. Αίτια της

κακοδαιμονίας είναι ότι εν όψει της ανέγερσης του νέου μουσείου, το υπουργείο

Πολιτισμού δεν προχωρεί στην ανακαίνιση του παλιού».

Σωρεύονται οι αρχαιότητες

H απόφαση ίδρυσης ενός νέου μουσείου χρονολογείται από το 1996. Ο τόπος είναι

το μεγάλο διατηρητέο παλιό εργοστάσιο «Χυμοφίξ» στις παρυφές της ακρόπολης, σε

έκταση 15 στρεμμάτων. Πέρυσι εγκρίθηκε το κτιριολογικό πρόγραμμα που προβλέπει

τη δημιουργία ενός μετρίου μεγέθους μουσείου με 5.682 τ.μ., εκ των οποίων

1.800 τ.μ. είναι οι εκθεσιακοί χώροι (σήμερα: 350 τ.μ.), 1.100 τ.μ. είναι οι

αποθήκες και 1.500 τ.μ. ημιυπαίθριοι χώροι για την έκθεση των ψηφιδωτών

συνόλων.

«Έχουμε ξεπεράσει το οριακό σημείο», λέει η αρχαιολόγος Αθανασία Παναγοπούλου,

η οποία αντιμετωπίζει το πρόβλημα τού τι θα κάνει με τα 2.500 τ.μ. θαυμάσιων

ψηφιδωτών δαπέδων που έχουν αποκολληθεί από οικόπεδα, δρόμους και πεζοδρόμια,

για ν’ ανοίξει ο δρόμος της ανάπτυξης της νέας Σπάρτης. Ολόκληρη η Λακωνία

εξυπηρετείται από τέσσερις αρχαιολόγους, δύο εργάτες και δύο άτομα διοικητικό

προσωπικό, ελάχιστους συντηρητές αρχαιοτήτων και δεν έχει έναν μόνιμο

αρχιτέκτονα ή μηχανικό. Τα Μουσεία Γυθείου και Νεαπόλεως είναι κλειστά, ενώ

σωρεύονται οι αρχαιότητες που έρχονται στο φως με την ανοικοδόμηση της

Νεαπόλεως, της Μάνης, της Ελαφονήσου, της περιοχής της Μονεμβασιάς και τους

νέους αρχαιολογικούς χώρους που προβάλλουν στον Ζάραγγα, το Κουφοβούνι, το

Ανθοχώρι κ.λπ.

Τα σημαντικά ευρήματα

(τελευταίες ανακαλύψεις)

Νεολιθική Εποχή (3000 π.X.): τάφοι

Πρωτοελλαδική Εποχή (2800-2500 π.X.): ακμαίος οικισμός

Μυκηναϊκή Εποχή (2000-1200 π.X.): θαλαμωτοί τάφοι

Αρχαϊκή Εποχή (650-500 π.X.): Ιερό Κασσάνδρας – Αλεξάνδρας

Ελληνιστικοί Χρόνοι: ταφικά μνημεία, ηρώα, εργαστήρια

Ρωμαϊκή Εποχή: επαύλεις, λουτρά, γυμναστήρια