Είχε ζέστη εκείνες τις μέρες του Ιουλίου του 1974; Πώς και δεν είχαμε ακόμη φύγει οικογενειακώς για διακοπές; Και όταν ξεχυθήκαμε στους δρόμους ένα απόγευμα, είχε ήδη έρθει ο Καραμανλής; Είχε ορκιστεί πρωθυπουργός; Οχι. Αρα ήταν στις 23 Ιουλίου. Το τραγουδά και η Χάρις Αλεξίου στο «Και» του Γιάννη Σπανού και του Λευτέρη Παπαδόπουλου από την «Οδό Αριστοτέλους»: «23 του Ιούλη και Τρίτη και φτάνει για τον γάμο κι η Κρήτη και όλα τα νησιά…». Την άφιξη του Καραμανλή και την ορκωμοσία του τα χαράματα την είδαμε από την τηλεόραση σε ζωντανή σύνδεση; Μπα, δεν νομίζω. Ή μάλλον δεν θυμάμαι.
Τι μπορεί να θυμάται ύστερα από 52 χρόνια μια 15χρονη, τότε έφηβος; Από εκείνες τις ημέρες που λες και η Ιστορία συμπυκνώθηκε για να χωρέσει στο ημερολόγιο; Κυρίως συναισθήματα, ήχους και εικόνες. Σε τέτοιες συνθήκες, το μυαλό συγκρατεί κυρίως τις λεπτομέρειες. Τα γεγονότα τα ταξινομεί μετά. Ετσι κι εγώ, από εκείνη την ημέρα θυμάμαι ότι, κατεβαίνοντας με την αδελφή μου προς το Σύνταγμα, πήραμε μαζί μας και τον δεκάχρονο Θοδωράκη που έμενε στο διπλανό διαμέρισμα, ο οποίος μας διαβεβαίωνε ότι το είχε πει στη μαμά του ενώ δεν το είχε πει και ακούσαμε τα εξ αμάξης όταν γυρίσαμε.
Θυμάμαι ωστόσο καλύτερα τις επόμενες μέρες. Οτι άκουγα, για παράδειγμα, στη διαπασών τον δίσκο της Μελίνας Μερκούρη «Είμαι Ρωμιά». «…Ηρθαν οι καραβανάδες και μου πήραν τα χαρτιά και μου φέραν τα μαντάτα πως δεν είμαι πια Ρωμιά […] Η ιστορία τέλειωσε, τα ζώα στα κλουβιά, η θάλασσα απέραντη κι εγώ πάλι Ρωμιά». (Το απόγευμα της 23ης Ιουλίου η Μελίνα, στο Παρίσι, κατάλαβε ότι ο Καραμανλής θα επέστρεφε στην Ελλάδα το ίδιο βράδυ, όταν έμαθε ότι είχε επισκεφθεί τον κουρέα του).
Θυμάμαι και φωτογραφίες. Πολλές φωτογραφίες. Και άλλα στιγμιότυπα. Το πλοίο Skiron φτάνει στο Πόρτο Ράφτη από τη Γυάρο. Πλήθος κόσμου περιμένει στην αποβάθρα. Κρατούν λουλούδια. Τα συνθήματά τους δεν έχουν λεκτικά τερτίπια ούτε ομοιοκαταληξίες. Σκέτες λέξεις, ιερές. «Ελευθερία». «Ηρωες». Μάλλον οι τελευταίοι ήρωες της σύγχρονης Ιστορίας μας. Οι φίλοι του Γιάννη Χαραλαμπόπουλου τον σηκώνουν στα χέρια. Του φορούν στο κεφάλι στεφάνι από λουλούδια και κλαδιά ελιάς.
Χρόνια μετά, όταν πλέον ο Χαραλαμπόπουλος ήταν υπουργός, ο Σταμάτης Φασουλής μού έλεγε ότι, εξαιτίας αυτής των φωτογραφίας, δεν μπόρεσε ποτέ να τον σατιρίσει στις επιθεωρήσεις του. Αλλες σκηνές. Ανοίγουν οι πόρτες για τους πολιτικούς κρατούμενους στις φυλακές Κορυδαλλού. Εξω τους περιμένει πλήθος. Με γαρίφαλα στα χέρια. Οι κρατούμενοι κοντοστέκονται στο προαύλιο. Κρατούν σακούλες από καταστήματα νεωτερισμών (ακόμη αναρωτιέμαι τι να είχαν μέσα αυτές οι σακούλες). Υψώνουν τις γροθιές τους. Πρωταγκαλιάζουν τα παιδιά τους. Βλέποντας σήμερα αυτές τις σκηνές, συνειδητοποιώ τι μεγάλη διαφορά ανάμεσα στη βιωμένη Ιστορία και σε αυτή που μαθαίνεις θεωρητικά. Ειδικά όταν την Ιστορία που έχεις βιώσει την έχουν γράψει πραγματικοί ήρωες. Που φυλακίστηκαν και βασανίστηκαν για τις ιδέες τους.
Τζάμπα μάγκες
Ξαναβλέπω σήμερα αυτές τις εικόνες. Και μελαγχολώ όταν τις συγκρίνω με τους σημερινούς τάχα μου υπερασπιστές της δημοκρατίας. Σκύβω το κεφάλι από ετεροντροπή. Κόντρες, ίντριγκες, συντροφικά καρφώματα, ανταγωνισμοί, αυτοεξευτελισμοί για το κυνήγι μιας «καρέκλας», αμετροέπειες, ναρκισσισμοί, φληναφήματα και πομφόλυγες. Και μαγκιές εκ του ασφαλούς.
Ανθρωποι γεννημένοι μετά τη Μεταπολίτευση που εξαργύρωσαν τις ιδέες τους με εξουσία παριστάνουν τους υπερασπιστές της δημοκρατίας. Η Ρένα Δούρου που αξιολόγησε την τραγωδία στο Ματι ως «στραβή στη βάρδια της» δεν θα πάει με τον μικρό της θίασο στη δεξίωση στο Προεδρικό Μέγαρο για την αποκατάσταση της δημοκρατίας, διότι λέει έχουν παρεισφρήσει ακροδεξιοί και μπλα μπλα μπλα. Η κυρία Δούρου αυτά. Που το κόμμα της έχει συγκυβερνήσει με τον Πάνο Καμμένο και έχει περάσει νομοσχέδια με τις ψήφους των Χρυσαυγιτών. Συγγνώμη, μπορώ να γυρίσω στο 1974;
