Μικροί ήρωες

Δεν το ήξερα, δεν το είχα διαβάσει ούτε το είχα ακούσει. Τυχαία έπεσα στο όνομά του, από ένα λάθος γκουγκλάρισμα συγκεκριμένα. Τάσο Μίχα τον έλεγαν και η φωτογραφία έδειχνε έναν κοτσονάτο 90άρη που απεβίωσε πριν από λίγους μήνες. Ενα «παιδί» του πολέμου, της Κατοχής και της φτώχειας που, καταμεσής του Εμφύλιου, κρατώντας σφιχτά κάτω από τη μασχάλη του το μοναδικό περιουσιακό του στοιχείο, μια κουβέρτα δηλαδή, μπήκε σε ένα τρένο στην πατρίδα του, την Καστοριά, με προορισμό τη Θεσσαλονίκη. Να σπουδάσει ήθελε. Και το κατάφερε. Και έγινε γεωπόνος. Είκοσι χρόνια μετά, στα τέλη της δεκαετίας του 1960, διάβασε σε ένα διεθνές αγροτικό περιοδικό για ένα καρποφόρο δένδρο της Νέας Ζηλανδίας που λέγεται kiwi και ευδοκιμεί σε περιοχές στις οποίες καλλιεργούνται μήλα, αχλάδια, κυδώνια. Δηλαδή σε συνθήκες που επικρατούν σε πολλά μέρη στην Ελλάδα. Παρήγγειλε αμέσως μερικά δένδρα και επειδή, όταν έκοβε τον καρπό τους στη μέση, του θύμιζε ρόδα ποδηλάτου με τις ακτίνες της, το ονόμασε ακτινίδιο. Λίγα χρόνια αργότερα, στις αρχές της δεκαετίας του 1980 άρχισαν να πουλάνε ακτινίδια στα ελληνικά μανάβικα. Θυμάμαι μάλιστα που το είχα πρωτοδοκιμάσει. Σ’ ένα τρέντι εστιατόριο της εποχής, κοντά στη Μονή Πετράκη, όπου το σέρβιραν, περίπου, ως γλυκό. Σήμερα, η Ελλάδα είναι η τρίτη χώρα σε εξαγωγή ακτινιδίων. Και το 2022 εξήγαμε 160.000 τόνους ακτινιδίων, ενώ άλλα τόσο καταναλώσαμε.

Ο Τάσος Μίχας είναι ένας από εκείνους τους «μικρούς ήρωες» που δεν τους γράφει η Ιστορία. Με τον τρόπο τους, τον κόπο τους και από το πόστο τους όμως αλλάζουν την Ελλάδα. Θα πει κάποιος «Αλλαξε η Ελλάδα επειδή καλλιεργούμε ακτινίδια;». Η Ελλάδα αλλάζει όταν αλλάζει η καθημερινότητα των πολιτών της. Οταν έχουν στη διάθεσή τους νέα προϊόντα που διαμορφώνουν νέες συνήθειες. Οταν ανοίγουν καινούργιες αγορές παραγωγής και εργασίας. Και όταν αισθανόμαστε λιγότερο αποσυνάγωγοι, ως προς την προσβασιμότητα σε αγαθά, από τους ευρωπαίους συμπολίτες μας. Οι νεότεροι δεν ξέρουν τι σημαίνει και τι σηματοδοτεί το να ακούς για κάτι καινούργιο – από καλλυντικό και τρόφιμο έως έντυπο – και το πρώτο πράγμα που ρωτάς (σε εποχές προ διαδικτυακού εμπορίου) να είναι το αν μπορείς να το βρεις στην Ελλάδα. Οι μεγαλύτεροι μπορεί και να το έχουμε ξεχάσει.

Μήπως δεν άλλαξε την Ελλάδα ο Σπυρίδων Παυλίδης όταν το 1852, στο «Γλυκισματοποιείον» του, στη γωνία Αιόλου και Βύσσης, έμαθε στους Αθηναίους της εποχής τη σοκολάτα; Ή τσοκολάτα όπως την έλεγαν τότε. Τόσο νεωτεριστικό και «εξωτικό» για την Αθήνα των μέσων του 19ου αιώνα ώστε, όταν εγκατέστησε στο κατάστημά του μηχάνημα παρασκευής σοκολάτας, γίνονταν ουρές μπροστά στη βιτρίνα μόνο και μόνο για να το δουν. Οπως την άλλαξαν και οι αδελφοί Σουραπά όταν, στα μέσα της δεκαετίας του 1930, έφτιαξαν την ΕΒΓΑ με σκοπό να γνωρίσουν στα Ελληνόπουλα το παγωτό ξυλάκι. Φτωχόπαιδα ήταν, από τα Βέρβενα της Αρκαδίας που μετανάστευσαν στις ΗΠΑ. Σε εργοστάσιο παρασκευής παγωτού δούλευαν κι εκεί επινόησαν το ξυλάκι. Οι Αμερικανοί τους «χρύσωναν» προκειμένου να λανσάρουν και άλλες καινούργιες πατέντες, εκείνοι όμως προτίμησαν να επιστρέψουν στο φτωχοχώρι, να συμβάλουν στην αναβάθμιση της καθημερινότητας, στην προσφορά αυτών των μικρών «τίποτα» που όμως δημιουργούν ήθη υλικού πολιτισμού και βάζουν «ετικέτες» στις αναμνήσεις μας.

Λίγα μπισκότα ακόμη

Ανάλογες ιστορίες ρομαντισμού και επιχειρηματικότητας υπάρχουν πολλές στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας. Διότι το επιχειρείν στις συνθήκες που ίσχυαν τότε στη χώρα μας, δεν απέδιδε αν ο «επιχειρηματίας» δεν επένδυε και στον ρομαντισμό του. Να «δει» δηλαδή κάτι που δεν μπορούσαν να «δουν» οι άλλοι. Να αρπαχτεί από μια ιδέα, από μια παρόρμηση της στιγμής που, στους περισσότερους, μοιάζει με ουτοπία.

Αυτό που έκανε η Μαρία Παπαδόπουλου όταν, στο ταξίδι της από την Κωνσταντινούπολη στη Μασσαλία, το πλοίο έκανε στάση στον Πειραιά. Κατέβηκε να ξεμουδιάσει, κάθισε σε κάποιο καφενείο, παρήγγειλε τσάι με μπισκότα και ο καφετζής της έφερε παξιμάδι καθώς τα μπισκότα ήταν, ακόμη, άγνωστα στην Ελλάδα. Κατέβασε τα παιδιά της από το πλοίο, έμεινε στην Αθήνα και στα προσφυγικά της Αλεξάνδρας έστησε το πρώτο παρασκευαστήριο μπισκότων στη χώρα.