Ο θρίαμβος της βλακείας

Διάβασα πολλά κείμενα που με προέτρεπαν να δω την «Μπάρμπι», την ταινία που αρχίζει με παρουσίαση ενός φαινομένου της ποπ κουλτούρας στα παιδικά παιχνίδια και φιλοδοξεί να συνεχιστεί ως αυτοκριτική ματιά της ποπ βιομηχανίας για ένα από τα πιο δημοφιλή προϊόντα της. Και μαζί, ως κριτική στην πατριαρχία, την οποία η βιομηχανία Μπάρμπι έχει κατηγορηθεί ότι αναπαράγει και επιβάλλει, αφού οι κούκλες Μπάρμπι ξεκίνησαν ως απεικόνιση ενός κοινωνικά προκατασκευασμένου μοντέλου ομορφιάς και συνέχισαν, ανάλογα με την εποχή, περισσότερο συμπεριληπτικά (λανσάροντας κούκλες μαύρες, παχουλές, έγκυες, δεν έχω ιδέα αν έχουν βγάλει και Μπάρμπι με μπούργκα) διευρύνοντας την αντίληψη περί ομορφιάς σύμφωνα με τις επιταγές της πολιτικής ορθότητας. Παράλληλα, η ίδια βιομηχανία λάνσαρε και αντρικά μοντέλα, εξίσου προσανατολισμένα στις επιταγές της βιομηχανίας: λίγο μάτσο και λίγο μετροσέξουαλ.

Διαβάζοντας πολλά κείμενα, ξένα αλλά και ελληνικά, για το φαινόμενο της φοβερής και τρομερής ταινίας που έχει σπάσει τα ταμεία, προσπαθούσα να διαγνώσω πού βρίσκεται η φοβερή ανατροπή. Στο ότι παρουσιάζεται η εταιρεία παραγωγής της Μπάρμπι ως μια αδίστακτη μηχανή παραγωγής και επινόησης προϊόντων που θα φέρουν κέρδη και ως ένα κέντρο που προστατεύει τόσο το προϊόν όσο και τα νοήματα που το συνοδεύουν και το κάνουν κερδοφόρο;

Δεν είναι η πρώτη φορά που μια παραγωγική μηχανή στον χώρο της μαζικής κουλτούρας επιλέγει τον αυτοσαρκασμό. Οταν η αρχική σχέση του προϊόντος με το κοινό αρχίσει να χαλαρώνει, όταν το σημαινόμενο αρχίζει να αποκλίνει από το σημαίνον (για να το πούμε με τη γλώσσα της επικοινωνίας), όσοι εργάζονται για την εμπορική αποδοχή του προϊόντος προσπαθούν να αλλάξουν το σημαινόμενο, να διευρύνουν τα νοήματά του ή, ακόμα, και να τα ανατρέψουν. Η βιομηχανία Μπάρμπι, στο παρελθόν, είναι μανούλα σε τέτοια αιτήματα. Και συνεχίζει.

Η ταινία είναι ακριβώς αυτό. Η προσαρμογή της αισθητικής Μπάρμπι και της μυθολογίας Μπάρμπι στις εποχές της πολιτικής ορθότητας, μέσω του κινηματογράφου. Για ακόμα μια φορά, μάλιστα, ο μύθος της ταινίας προηγήθηκε της διανομής του έργου στους κινηματογράφους. Κατά τον μύθο, λοιπόν, ο αυτοσαρκασμός φτάνει στο επίπεδο της αυτοκατάλυσης, αφού η Μπάρμπι, ως στερεότυπο ενός ασεξουάλ σεξισμού, ενός σεξισμού χωρίς σεξ (ενός προτύπου που το ευνοεί η πολιτική ορθότητα), δήθεν αναμετριέται με τις ιδέες που την επέβαλαν: την ανδροκρατία, τους φαλλοκράτες, τον καπιταλισμό…

Πάνω σε αυτή τη δήθεν ανατροπή γράφτηκαν πολλά. Λίγο-πολύ, κάποιοι προσπάθησαν να μας πείσουν ότι η ταινία «Μπάρμπι» είναι το «Θωρηκτό Ποτέμκιν» του σύγχρονου ριζοσπαστικού φεμινισμού, που συντρίβει και τον σεξισμό και τα πρότυπά του και τη βιομηχανία του.

Ανοησίες. Η ταινία είναι ένα συνονθύλευμα ετοιματζίδικων ιδεών χωρίς ειρμό, που πλασάρει τα στερεότυπα και δήθεν την ανατροπή τους. Ολα συμβαίνουν στην επικράτεια της κοινοτοπίας: ενός κόσμου που ζει με συνθήματα, ενός σύμπαντος που αποκλείει τη σκέψη, τη γνώση, την εμβάθυνση. Η ταινία «Μπάρμπι» είναι μια φλύαρη ανοησία, μια ασυνάρτητη αφήγηση, ο θρίαμβος της ασημαντότητας. Κι εκεί βρίσκεται η επιτυχία της. Πουλάει και ξαναπουλάει έναν μύθο της επιφάνειας, για έναν κόσμο που βαριέται ή αδυνατεί να σκεφτεί.

Αυτός ο κόσμος δεν βρίσκεται μόνο στην καταναλωτική όψη του καπιταλισμού. Εξίσου κινείται στην περιοχή του ριζοσπαστισμού. Η βλακεία, με άλλα λόγια, είναι παντού – και παραμένει ανίκητη.