Μία ημέρα στην Istanbul Modern

Η καταρρακτώδης βροχή δεν ήταν το ιδανικό καιρικό φαινόμενο για να διαπιστώσει κάποιος αν όντως το ολοκαίνουργο μουσείο σύγχρονης τέχνης της Κωνσταντινούπολης, το κτίριο που χαρακτηρίζεται κόσμημα στην προκυμαία του λιμανιού του Γαλατά με την υπογραφή του βραβευμένου με Πρίτσκερ Ρέντσο Πιάνο, παραπέμπει στα μικρά και μεγάλα πλοία που ταξιδεύουν πέρα δώθε μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Διάφανη και μεταλλική καθώς είναι η πρόσοψή του, έμοιαζε τόσο ενταγμένο στο γκρίζο σκηνικό που μόνο ο κόκκινος κύβος στην είσοδο με την επιγραφή Istanbul Modern μαρτυρούσε ότι είχαμε φτάσει στον προορισμό μας. Ακόμα και το ολόλευκο γλυπτό του Τόνι Κραγκ, αν και υπερμέγεθες, ακολουθούσε τη λογική του κτιρίου: Δεν προκαλούσε, δεν «φώναζε». Περίμενε να συναντηθεί με το βλέμμα του επισκέπτη όταν θα ήταν η κατάλληλη στιγμή. Και θα αποδεικνυόταν ο πιο συνεπής προάγγελος για όσα θα ακολουθούσαν: ένα μουσείο ευρύχωρο, φωτεινό ακόμα και όταν ο ήλιος είναι καλά κρυμμένος πίσω από τα σύννεφα, που αφήνει χώρο στα έργα να «αναπνεύσουν» χωρίς να τους επιβάλλεται (και να μετατρέπεται το ίδιο σε έκθεμα του εαυτού του, όπως έχει συμβεί ουκ ολίγες φορές με κτίρια άλλων επώνυμων αρχιτεκτόνων), προσφέροντας παράλληλα στον επισκέπτη τη δυνατότητα να περιηγηθεί και να ανακαλύψει τη συλλογή του μουσείου σαν να έκανε έναν περίπατο στην Ιστορία της Τέχνης της γείτονος χώρας.

Μετά τον απαραίτητο – τύπου αεροδρομίου – έλεγχο, το ισόγειο της Istanbul Modern δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά. Μεγάλοι χώροι, φωτεινές ενημερωτικές πινακίδες στον χώρο έκδοσης εισιτηρίων, ένα άνετο και γεμάτο προϊόντα πωλητήριο.

Κι εκεί που όσο περιμένεις τον ανελκυστήρα σκέφτεσαι ότι η απρόσκοπτη θέα προς τον Βόσπορο μέσα από τις γυάλινες προσόψεις είναι το στοιχείο που σε έχει κερδίσει ως εκείνη τη στιγμή περισσότερο. Οταν ανοίγει η πόρτα και βρίσκεσαι μπροστά στον τεράστιο θάλαμο (σαν εκείνους που σε άλλα μουσεία χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά έργων τέχνης) με τους εξίσου τεράστιους καθρέφτες, είναι σχεδόν αδύνατο να μην ενθουσιαστείς και απίθανο να μη θελήσεις να βγάλεις τουλάχιστον μία φωτογραφία. Και φυσικά συνειδητοποιείς για ποιον λόγο η ξεναγός επέμενε για τον συγκεκριμένο τρόπο μετάβασης στους δύο παραπάνω ορόφους και όχι από τις κυλιόμενες σκάλες στην κορυφή των οποίων βρίσκονται οι τρεις σύνθετες γεωμετρικές σφαίρες του Ολαφούρ Ελιάσον που μοιάζουν να αιωρούνται στο κενό.

Ο χρόνος που είχαμε στη διάθεσή μας δεν επαρκούσε για μια αναλυτική περιήγηση στον πρώτο όροφο, που είναι αφιερωμένος στη φωτογραφία, σε κάποιες περιοδικές εκθέσεις και εκπαιδευτικές δράσεις, αλλά σε κάθε περίπτωση ο πυρήνας του μουσείου βρίσκεται στον δεύτερο. Εκεί όπου δεν χρειάζεται να έχεις εξειδικευμένες γνώσεις για την εξέλιξη της εικαστικής σκηνής στην Τουρκία από το 1945 έως σήμερα για να περιηγηθείς. Ο καλύτερος τρόπος για να απολαύσει κάποιος αυτό το μουσείο είναι να περπατήσει ανάμεσα στις 280 δημιουργίες 110 καλλιτεχνών και να βρει τις δικές του αναφορές. Να συναντήσει τα έργα που του κεντρίζουν το ενδιαφέρον, πιθανόν κάποια που του θυμίζουν έλληνες ή διεθνείς εικαστικούς, απόδειξη πως η γλώσσα της τέχνης δεν έχει σύνορα.

Και να εξερευνήσει τα γλυπτά από σκουριασμένα καρφιά του Κουζκούν Ακάρ. Τα στιβαρά ζωγραφικά έργα στο ιδίωμα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού του Νεσέτ Γκιουνάλ. Τις ασπρόμαυρες φωτογραφίες του εμβληματικού φωτογράφου Αρά Γκιουλέρ, πλάι σε εκείνες της πρώτης τουρκάλας φωτογράφου που σπούδασε το αντικείμενο, Γιλντίζ Μοράν. Το πιάνο που αιωρείται από τρία μπαλόνια με την υπογραφή του Σερκάν Οζκάγια, τον οποίο ίσως ορισμένοι θυμούνται από τα αιρετικά του πρότζεκτ, όπως την επιστολή του προς το Μουσείο του Λούβρου με την οποία ζητούσε να κρεμάσoυν ανάποδα τη «Μόνα Λίζα». Και βέβαια δύσκολα θα περάσει απαρατήρητος από τον έλληνα επισκέπτη ο Ισθμός της Κορίνθου που πρωταγωνιστεί στη δουλειά του Μουράτ Τζερμέν, στην οποία αξιοποιώντας τις γνώσεις του στην αρχιτεκτονική, τον αστικό σχεδιασμό και τη χρήση πολυμέσων αναζητά ανοίκειες προτάσεις θέασης οικείων χώρων.

Στις επόμενες αίθουσες τα έργα των ντόπιων καλλιτεχνών αναπτύσσουν διάλογο με εκείνα που υπογράφουν μεγάλα ονόματα του παγκόσμιου εικαστικού στερεώματος, όπως ο Γκέοργκ Μπάζελιτς, ο Ανσελμ Κίφερ, ο Μικελάντζελο Πιστολέτο, oι βραβευμένoι με Τέρνερ Γκίλμπερτ εντ Τζορτζ και Λόρι Προύβοστ.

Ουδείς όμως μπορεί να αμφισβητήσει την καλλιτεχνική δεινότητα της φύσης και πρωτίστως ο έμπειρος Ρέντσο Πιάνο, που ανέδειξε τη θάλασσα και το τοπίο της Κωνσταντινούπολης ως το κορυφαίο έργο τέχνης προς τέρψη των επισκεπτών της Istanbul Modern από την ταράτσα της. Μέρος της, που παρέχει θέα 360 μοιρών, έχει διαμορφωθεί ως αβαθής πισίνα, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση πως βρίσκεσαι στην ίδια ευθεία με τη θάλασσα. Οι γλάροι που την περιτριγυρίζουν την επιτείνουν συνθέτοντας ένα μοναδικό, φυσικό ηχοτοπίο, ολοκληρώνοντας με τον καλύτερο τρόπο την εμπειρία της επίσκεψης.