Συμβιβασμός {LF}ή ακρωτηριασμός;

Ενα βασικό «επιχείρημα» της Αγκυρας για να στηρίξει επικοινωνιακά την αξίωσή της να κυριαρχήσει σε μεγάλο κομμάτι του Αιγαίου είναι ότι έχει πολύ μεγάλη ακτογραμμή και συνακόλουθα «δεν είναι δυνατόν να είναι εγκλωβισμένη» μέσα στα ελληνικά νησιά. Η άποψη αυτή, η οποία δυστυχώς βρίσκει και πολλά πρόθυμα ώτα εν Ελλάδι, αντιμετωπίζει τη νησιωτική Ελλάδα ως δεύτερης κατηγορίας περιοχή, υποδεέστερη της ηπειρωτικής ακτής. Φυσικά, κάτι τέτοιο δεν προβλέπεται στο Δίκαιο της Θάλασσας και είναι μια εντελώς αυθαίρετη ανάγνωση. Ωστόσο, μέχρι πρότινος έβρισκε κάποιο πάτημα στη σχετικώς ασαφή διατύπωση της παραγράφου 3 του άρθρου 121 της Συνθήκης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) του 1982 αναφορικά με το τι θεωρείτο «βράχος» και τι «νησί». Ετσι, πολλές χώρες τοποθετούσαν φρουρές ή επιστημονικούς σταθμούς σε βραχονησίδες ώστε να καλύπτουν το κριτήριο των «μόνιμων κατοίκων» ή έκαναν μικροσκοπικές καλλιέργειες ή τοποθετούσαν μερικά ζώα ώστε να καλύπτεται το κριτήριο της «οικονομικής δραστηριότητας».

Ομως, με την απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης της 12ης Ιουλίου 2016, έπειτα από προσφυγή των Φιλιππίνων κατά της Κίνας, τα πράγματα άλλαξαν. Με την απόφασή του αυτή το Δικαστήριο της Χάγης ορίζει με πολύ περισσότερη σαφήνεια το τι θεωρείται νησί από νομικής άποψης (juridical island) και το διαχωρίζει από τον βράχο. Βασικό κριτήριο πλέον είναι η ιστορική συνέχεια ύπαρξης ανθρώπινων κοινοτήτων στο νησί. Και το κριτήριο αυτό το καλύπτουν ξεκάθαρα τα ελληνικά νησιά, συμπεριλαμβανομένου του Καστελλόριζου.

Η απόφαση αυτή, δηλαδή, ναι μεν καθιστά πιο δύσκολο να αναγνωριστεί ένα νησί ως τέτοιο από νομικής άποψης, από τη στιγμή όμως που το επιτυγχάνει τότε τα δικαιώματά του παγιώνονται και δεν διαφέρουν από αυτά της ηπειρωτικής χώρας. Η απόφαση αυτή, με άλλα λόγια, από νομικής άποψης, μετατρέπει το Αιγαίο σε ελληνική λίμνη, είτε αρέσει στην Τουρκία είτε όχι.

Αυτό, φυσικά, το γνωρίζει η Αγκυρα και για αυτό ακολουθεί την κινεζική συνταγή της ακραίας επιθετικότητας επιδιώκοντας διά του μαξιμαλισμού των απαιτήσεών της να επιτύχει μια «συμβιβαστική» λύση, δηλαδή να κάνει την Ελλάδα να αποδεχθεί τον ακρωτηριασμό της. Γιατί περί ακρωτηριασμού μιλάμε όταν μιλάμε για συμβιβασμό. Και αυτό γιατί, πολύ απλά, το Διεθνές Δίκαιο, ιδιαίτερα μετά την απόφαση της Χάγης της 12ης Ιουλίου 2016, «πακτώνει» τόσο πολύ τα δικαιώματα των νησιών που δεν σου προσφέρει την «πολυτέλεια» να τα αποκηρύξεις ή έστω να τα θεωρήσεις μειωμένα έναντι της ηπειρωτικής ακτής του επιθετικού γείτονα.

Αν το κάνεις, τότε, εμμέσως πλην σαφώς, επιτρέπεις την αμφισβήτηση της κυριαρχίας σου επί της νήσου αυτής καθαυτής. Δηλαδή επί του εδάφους.

Αυτό δείχνει να έχει γίνει κατανοητό από τουρκικής πλευράς και φαίνεται και από την ποιοτική αναβάθμιση των αξιώσεων της Αγκυρας τα τελευταία χρόνια που έχει φθάσει να αμφισβητεί αν κατοικημένα ελληνικά νησιά είναι όντως ελληνικά. Αρα, πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί όταν μιλάμε για «συμβιβασμό» αλλά και για προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, δεδομένου ότι η Τουρκία δεν αμφισβητεί πλέον τα κυριαρχικά δικαιώματα των ελληνικών νησιών αλλά την κυριαρχία των νησιών αυτών καθαυτών. Εκτός και αν είμαστε πρόθυμοι να αφήσουμε το Δικαστήριο, ή όποιον άλλον, να αποφασίσει για λογαριασμό μας ποια από τα ελληνικά νησιά είναι ελληνικά και ποια όχι.

Ο Κωνσταντίνος Γρίβας είναι αναπληρωτής καθηγητής Γεωπολιτικής στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων. Διδάσκει επίσης Γεωγραφία της Ασφάλειας στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών