Οι τρομοκράτες θέλουν δημοσιότητα. Εμείς τι κάνουμε;

Το βράδυ της 14ης Ιουλίου του 2016, ένας 31χρονος Τυνήσιος, νόμιμος κάτοικος Γαλλίας, όρμησε με ένα φορτηγό πάνω στο πλήθος που είχε συγκεντρωθεί στην promenade des Anglais της Νίκαιας για να παρακολουθήσει το σόου των πυροτεχνημάτων – ήταν εθνική γιορτή, η Ημέρα της Βαστίλλης. Σκότωσε 84 ανθρώπους, τραυμάτισε ακόμη 65 και άφησε τη Γαλλία, μια χώρα που βρισκόταν ήδη σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω της τρομοκρατίας, σε κατάσταση σοκ. Ισως να ήταν και ένα κάποιο συναίσθημα απελπισίας, ανημποριάς μπροστά στη φρίκη, μια ανάγκη για αντίσταση, που γέννησε τη συζήτηση: έπρεπε ή όχι να δημοσιεύουν τα Μέσα φωτογραφίες ή και τα ονόματα των δραστών; Μήπως με αυτόν τον τρόπο έπαιζαν άθελά τους το παιχνίδι τους, τους έκαναν διάσημους, γίνονταν πράγματι, όπως κατήγγειλε ένας δικαστής, «το οξυγόνο της τρομοκρατίας»; Μία φράση του σπουδαίου γάλλου φιλοσόφου και κοινωνιολόγου Ρεϊμόν Αρόν άρχισε να επανέρχεται τακτικά: «Ο τρομοκράτης δεν θέλει να πεθάνουν πολλοί, θέλει να το μάθουν πολλοί».

Ενας άλλος – σύγχρονος αυτός – φιλόσοφος, που αναμένεται σύντομα και στην Αθήνα, ο Μπερνάρ-Ανρί Λεβί, ζήτησε πολύ σύντομα «μία μεγάλη συμφωνία ανάμεσα στα Μίντια ώστε να μη δίνουν πλέον το όνομα, ούτε τη διαδρομή, ούτε τη ζωή των δολοφόνων, μη δημοσιεύοντας προφανώς και φωτογραφίες». Υπέρ ενός αντίστοιχου «συμφώνου» τάχθηκε και ο ψυχίατρος Φετί Μπενσλαμά, να δεσμευτούν τα ΜΜΕ να μη μνημονεύουν τους δολοφόνους «παρά μόνο με τα αρχικά τους, να μη δημοσιεύουν φωτογραφίες τους, να μην προσφέρουν βιογραφικές λεπτομέρειες που επιτρέπουν την ταυτοποίησή τους». Το ίδιο ζήτησε και ο ψυχίατρος και ανθρωπολόγος Ρισάρ Ρεχτμάν, «υποχρεωτική ανωνυμία» για τους τρομοκράτες, μία ελάχιστη τιμωρία για ανθρώπους που θα είχαν μείνει παντελώς άσημοι αν δεν είχαν σκοτώσει, και σκότωσαν με βασικό κίνητρο να αποκτήσουν δόξα – και μιμητές.

Ενα τέτοιο σύμφωνο βέβαια ήταν αδύνατο σε έναν (γαλλικό) δημοσιογραφικό κόσμο όπου βασιλεύει η ελευθερία, ο πραγματισμός και η αντίληψη του «ο καθένας την πάρτη του». Κάποια Μέσα, ωστόσο, άρχισαν να παίρνουν κάποιες αποφάσεις. Την αρχή την έκανε η «Le Monde», μία εφημερίδα που δεν δημοσιεύει ποτέ τίποτα αν δεν το έχουν εξακριβώσει οι δικοί της δημοσιογράφοι και ας χάνει πολύ συχνά, σχεδόν πάντα, στην κούρσα της ταχύτητας: ο διευθυντής της, Ζερόμ Φενολιό, ανακοίνωσε πως εφεξής δεν θα δημοσίευαν φωτογραφίες από την καθημερινή ζωή των τρομοκρατών ή φωτογραφίες που προηγούνταν της επίθεσής τους – κάποια (άλλα) Μέσα είχαν ήδη δημοσιεύσει φωτογραφίες του τρομοκράτη της Νίκαιας να επιδεικνύει τα μούσκουλά του, ή να ποζάρει υπερήφανος μπροστά στο μοιραίο φορτηγό λίγο πριν από τη σφαγή.

Την ίδια απόφαση ανήγγειλαν πολύ σύντομα το BFMTV, το μεγαλύτερο ειδησεογραφικό δίκτυο της Γαλλίας, το κανάλι France 24 καθώς και ο ραδιοφωνικός σταθμός Radio France International για τον ιστότοπό του. «Δεν θέλουμε να τοποθετούμε τους τρομοκράτες στο ίδιο επίπεδο με τα θύματα», επεσήμανε ο διευθυντής σύνταξης του BFMTV Ερβέ Μπερού. Ο ραδιοφωνικός σταθμός Europe 1 και η καθολική εφημερίδα «Le Croix» έκαναν ένα βήμα πιο πέρα: αποφάσισαν να μην αναπαράγουν το ονοματεπώνυμο των τρομοκρατών, δίνοντας μόνο ένα όνομα και το αρχικό του επωνύμου τους. Υπήρξε βέβαια και αντίλογος, από Μέσα τόσο διαφορετικά όσο η (δεξιά) «Figaro» και η (αριστερή) «Libération». «Πιστεύει κανείς σοβαρά πως αν τους στερήσουμε την εικόνα, θα επιβραδύνουμε, θα αποθαρρύνουμε, θα σταματήσουμε τους τρομοκράτες;» διερωτήθηκε ο διευθυντής της «Libération» Λοράν Ζοφρέν. «Οι θεωρίες συνωμοσίας ήδη δίνουν και παίρνουν, αν κρύψουμε τις φωτογραφίες ή τις ταυτότητες των δραστών, τους ανοίγουμε ακόμα περισσότερο την πόρτα» επεσήμανε ο Βασίμ Νασρ, δημοσιογράφος στο France 24. «Ολα είναι θέμα μέτρου, σύνεσης και κοινής λογικής» αποφάνθηκε ο διευθυντής σύνταξης της «Figaro» Αλεξίς Μπρεζέ.

Εγινε όμως μία συζήτηση. Γίνεται ακόμα. Δεν έχει σημασία αν ο δράστης της σφαγής στη Νίκαια ήταν τζιχαντιστής και ο δράστης της σφαγής σε δύο τεμένη του Κράισττσερτς της Νέας Ζηλανδίας ακροδεξιός, αν ο πρώτος επεδίωξε τον θάνατο, όπως οι περισσότεροι τζιχαντιστές, και ο δεύτερος συνελήφθη – η τρομοκρατία είναι τρομοκρατία. Και οι τρομοκράτες, σε όποιον άρρωστο σκοπό και αν είναι ταγμένοι, όποιο κομμάτι του φαύλου κύκλου και αν εξυπηρετούν, μοιράζονται την ίδια δίψα για δημοσιότητα, δόξα, μιμητές.

Κάποια πράγματα είναι προφανή. Μία σφαγή δεν μπορεί να μεταδίδεται ζωντανά επί 17 (!) λεπτά στο Facebook πριν κατεβάσουν το live video οι υπεύθυνοι. Τα ειδησεογραφικά sites δεν μπορούν (το είδαμε και στην Ελλάδα, φυσικά) να αναμεταδίδουν επί ώρες το επίμαχο βίντεο, «κρυμμένα» πίσω από μία γελοία προειδοποίηση «Προσοχή, σκληρές εικόνες». Κάποια άλλα πράγματα, όμως, είναι λιγότερο προφανή: έπρεπε ή όχι να δώσουν τα Μέσα τόση δημοσιότητα στο «μανιφέστο» του ακροδεξιού τρομοκράτη, αλλά και στις επιγραφές του οπλισμού του, αναλύοντας και ξαναναλύοντας κάθε νοσηρή του αναφορά, διεγείροντας ενδεχομένως εθνικιστικά ένστικτα – όπως ακριβώς το ήθελε; Είναι εύκολο άλλοθι η «ενημέρωση». Είναι γλιστερό μονοπάτι η αυτολογοκρισία. Αλλά η συζήτηση πρέπει να γίνει.