Για πρώτη φορά ο γνωστός σκηνοθέτης ανεβάζει έργο του παππού του Μ. Καραγάτση και μάλιστα ένα από τα πιο σπαρακτικά, και ίσως γι’ αυτό, πολυδιαβασμένα

Του μοιάζει… Καθώς τον βλέπω κόντρα στο φως που μπαίνει από το παράθυρο στο πατάρι του θεάτρου Πορεία, ανακαλύπτω το ίδιο ανοιχτόχρωμο, στοχαστικό βλέμμα του Μ. Καραγάτση έτσι όπως το θυμάμαι στις ελάχιστες φωτογραφίες του.

Φέτος το καλοκαίρι, ο σκηνοθέτης και ηθοποιός Δημήτρης Τάρλοου, εγγονός του εξέχοντος έλληνα μυθιστοριογράφου, θα καταπιαστεί για πρώτη φορά με έργο του παππού του. Με το πιο γυναικοκεντρικό, σπαρακτικό, ίσως και «αντικαραγατσικό» μυθιστόρημά του, τη «Μεγάλη Χίμαιρα». Που κυκλοφόρησε αρχικά το 1933 ως «Χίμαιρα» και επανεκδόθηκε λίγα χρόνια αργότερα σε πιο εκτεταμένη μορφή, εξού και το «Μεγάλη». Και το οποίο έχει μια καρμική σχέση με την οικογένεια αφού γράφτηκε όταν ο Καραγάτσης απέκτησε τη μοναχοκόρη του (μαμά του Δημήτρη) στην οποία έδωσε το όνομα της ηρωίδας του: Μαρίνα!
Η Μαρίνα που ξεκινάει από τη Ρουέν της Γαλλίας για να συναντήσει στη Σύρο τον έρωτα και τον θάνατο. Ενας μυθιστορηματικός χαρακτήρας που ενώ για πρώτη φορά γίνεται θεατρικός ρόλος, πολλές ελληνίδες ηθοποιοί έχουν δηλώσει, ιδιωτικά ή δημόσια, ότι είναι πρόκληση να ενσαρκώσουν.
«Αυτό συμβαίνει γιατί ο χαρακτήρας της Μαρίνας είναι εξαιρετικά αντιφατικός και περίπλοκος, όπως ακριβώς η γυναικεία φύση. Σκιώδης και φαντασιακός. Δεν είναι χειροπιαστό, αναγνωρίσιμο πρόσωπο. Τελειώνοντας το βιβλίο δεν έχεις την αίσθηση ότι αυτή η γυναίκα είναι υπαρκτή. (…) Και νομίζω ότι ο Καραγάτσης υπονοεί πως αυτή η φαντασίωση, αυτό το πρόσωπο με το οποίο όλοι θέλουν να σμίξουν, όλοι θέλουν να πηδήξουν, όλοι θέλουν να δείρουν, όλοι κάτι θέλουν να της κάνουν, προσωποποιεί την αμφιθυμία της Ελλάδας απέναντι στη Δύση. Δεν είναι τυχαίο το ότι έχει τέτοια λατρεία για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό… Αυτός είναι ο τρόπος που βλέπουν οι Δυτικοί την Ελλάδα. Και όταν διαπιστώνουν την άλλη πλευρά, που δεν είναι καθόλου ειδυλλιακή, αρχίζει το μεγάλο πρόβλημα. Οταν μάλιστα αυτό συνδυαστεί με τη θρησκεία το πρόβλημα είναι πιο βαρύ και πιο βαθύ. Η επαφή του απότοκου του Βυζαντίου με τη Δυτική Ευρώπη είναι εκρηκτική. Οταν σμίγει ο καθολικισμός της Μαρίνας με το κλειστό περιβάλλον της Σύρου και η αρχαιολατρία με τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό, τότε γίνεται το μπαμ».
Αρα η ερωτική ιστορία είναι η πρόφαση; «Γύρω από ένα ιψενικό τρίγωνο πλέκεται καλύτερα ένα στέρεο μελόδραμα. (…) Είναι πολύ πονηρός ο Καραγάτσης εδώ. Γράφει κάτι πολύ πιασάρικο και πολύ εύπεπτο αλλά από κάτω κρύβεται κάτι πολύ πιο βαθύ και ουσιώδες. Η κόντρα της Ελλάδας με τη Δύση… Η “Μεγάλη Χίμαιρα” είναι βασικά ψυχογράφημα. Με βασικό στοιχείο τον έρωτα. Ο Μηνάς και η Μαρίνα όντως ερωτεύονται. Αλλά όπως ερωτεύονται τα ζώα. Εδώ έχουμε τους νόμους του ζωικού βασιλείου, όχι του ανθρώπινου. (…) Και ο Καραγάτσης αυτό υποστηρίζει κατά κάποιον τρόπο. Οτι επί της ουσίας δεν υπάρχει έρωτας. Υπάρχει μόνο σεξ, χρήμα, συμφέρον και πάνω απ’ όλα αυτό που θέλει για εμάς η μοίρα».
Μοίρα ή ειμαρμένη! Ετσι όπως μαθαίναμε, από το σχολείο, τον καταλυτικό παράγοντα της αρχαίας τραγωδίας. «Από αυτήν την άποψη η “Μεγάλη Χίμαιρα” είναι τραγωδία. Η τραγωδία οδηγείται από πράγματα πάνω και έξω από τους ανθρώπους. Γι’ αυτό την παρακολουθείς με συντριβή και δέος. Γιατί δεν μπορούν να κάνουν κάτι οι άνθρωποι για να αποτρέψουν τα μελλούμενα. Είναι σαν τα έντομα που πέφτουν στη λάμπα με το φως που τα σκοτώνει. Από την αρχή του έργου δεν τίθεται θέμα ότι αυτοί οι δύο θα πέσουν στη λάμπα».
Ενα μεγάλο μέρος της παράστασης είναι κινηματογραφικό, έτσι ώστε να πλουτίσουν την παραγωγή και πρόσωπα που δεν μπορούν να είναι επί σκηνής. Το παρελθόν, οι εφιάλτες της Μαρίνας, ακόμη και μια προσθήκη του Τάρλοου, η επίσκεψή της σε ψυχίατρο αμέσως μόλις πεθαίνει η μητέρα της αν και εκείνη την εποχή (1925-1930) η Ευρώπη μόλις πρωτογνώριζε την ψυχανάλυση. «Ετσι είναι πιο εύκολο για τον θεατή να καταλάβει το τραυματικό παρελθόν και τις νευρώσεις της».
Η νεύρωση έχει να κάνει με τη σεξουαλικότητα; Και επειδή η απάντηση του Τάρλοου είναι καταφατική και απόλυτη, πώς προκύπτει σεξουαλικότητα από τη νεύρωση;
«Από την ανάγκη για πόνο! Από την ταύτιση του πόνου με την ηδονή. (…) Ηδονή, οδύνη. Η μία λέξη ανάστροφη της άλλης. Οι δύο αυτοί άνθρωποι όταν βρεθούν κάτω από μία συνθήκη, προκαλούν στην αρχή πόνο ο ένας στον άλλον και αυτό σεξουαλική διέγερση και κατόπιν συμβαίνει όλο το υπόλοιπο».
Και ποιο είναι τελικά το στοίχημα της παράστασης; «Να καταλάβει ο θεατής πώς ένας άνθρωπος από 17 χρονών που τον πρωτοβλέπει, φτάνει στην τελευταία σκηνή να πηδήξει από έναν βράχο με το ίδιο ρούχο που φορούσε όταν ξεκίνησε από τη Γαλλία. Να διαπιστώσει πόσο γρήγορα περνάει μία ζωή αλλά και πόσο ευάλωτοι είμαστε, πόσο κοντά στο να πηδήξουμε από τα βράχια».

Info

Η «Μεγάλη Χίμαιρα» του

Μ. Καραγάτση σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τάρλοου, διασκευή Στρατή Πασχάλη, μουσική Κατερίνας Πολέμη, σκηνοθεσία κινηματογραφικού μέρους Χρήστου Δήμα, με τους Αλεξάνδρα Αϊδίνη, Νίκο Ψαρά, Ομηρο Πουλάκη, Σοφία Σεϊρλή, Αλίκη Αλεξανδράκη κ.ά, στον χώρο Η, Πειραιώς 260, από 14 έως 17 Ιουλίου.

Η παράσταση είναι συμπαραγωγή του Φεστιβάλ Αθηνών 2014 και του θεάτρου Πορεία.