Υπέρ ή κατά της ομοφυλοφιλίας ήταν οι αρχαίοι Έλληνες; Την εικόνα στο νεφελώδες (και συχνά αντιφατικό)
τοπίο επιχειρεί να ξεκαθαρίσει νέα μελέτη Βρετανού ιστορικού
O Πλάτωνας γράφει πως οι ομοφυλόφιλοι εραστές είναι οι πιο ευλογημένοι από τους θνητούς. Και σε άλλο έργο του πως η ομοφυλοφιλία είναι ό,τι πιο ανίερο και το πιο απουκρουστικό από τα αποκρουστικά. Γιατί λοιπόν οι αρχαίοι Έλληνες είχαν αντιφατική στάση απέναντι στην ομοφυλοφιλία; Το ερώτημα ταλάνισε για μια δεκαετία τον λέκτορα Αρχαίας Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Γουόργουικ και τακτικό συνεργάτη στο London Review of Βooks, Τζέιμς Ντέιβιντσον, ο οποίος καταθέτει τα συμπεράσματα έρευνάς του στο βιβλίο «Τhe Greeks and Greek Love» ( Έλληνες και Ελληνικός Έρως).
«Όταν άρχισα την έρευνα δεν περίμενα ότι τα πράγματα θα ήταν τόσο δύσκολα. Άρχισα να αντιμετωπίζω το θέμα σαν γόρδιο δεσμό στην καρδιά του ελληνικού πολιτισμού, αλλά η λύση του ήταν εξαιρετικά δύσκολη. Αυτό που κατάλαβα πολύ νωρίς ήταν πως ήταν ανώφελο να ψάχνω για μία και μοναδική λύση», λέει ο συγγραφέας στον βρετανικό «Guardian».
Tρία είναι τα κλειδιά που έρχονται να δώσουν τη λύση στο αίνιγμα σύμφωνα με τη νέα έρευνα. Πρώτον, πως κάθε πόλη-κράτος στην αρχαιότητα είχε και διαφορετική προσέγγιση στο θέμα της ομοφυλοφιλίας. «Για τους Αθηναίους μπορεί να θεωρούνταν αξιοκατάκριτη, αλλά για τους κατοίκους της Ηλείας ή της Θήβας ήταν κάτι εντελώς φυσιολογικό, ενώ για τους Κρήτες το πέρασμα από την ομοφυλοφιλία συγκαταλεγόταν στα έθιμα της ενηλικίωσης», επισημαίνει ο Τζέιμς Ντέιβιντσον. Και μπορεί στην Αθήνα της αρχαϊκής εποχής να γνωρίζουμε πως ομοφυλοφιλία σήμαινε «σεξ
ΙΝFΟ
«Τhe Greeks and Greek Love: Α Radical Reappraisal of Ηomosexuality in Αncient Greece» (Έλληνες και Ελληνικός Έρως»: Μια ριζοσπαστική επαναπροσέγγιση της ομοφυλοφιλίας στην αρχαία Ελλάδα) του Τζέιμς Ντέιβιντσον, Εκδόσεις Weidenfeld & Νicolson, Σελ.
656, Τιμή: 18 στερλίνες (amazon.co.uk).
ανάμεσα στους μηρούς» (διαμήριο συνουσία) ή πως στη Σπάρτη μπορούσαν να «συμβούν τα πάντα εκτός από την ολοκληρωμένη πράξη» και πως υπήρχε νόμος ο οποίος όριζε ότι είναι ντροπή να αγγίζονται δυο αγόρια σε κοινή θέα, αλλά όπως παραδέχεται και ο συγγραφέας τα συμπεράσματα προκύπτουν από γενικές αναφορές και όχι από πηγές που παραδίδουν λεπτομερείς αναφορές για το επίπεδο ανοχής της ομοφυλοφιλίας ή για το τι ακριβώς συνέβαινε μεταξύ ενός ζευγαριού.
Το δεύτερο κλειδί που ξεκαθαρίζει την εικόνα είναι η διαφορετική σημασία ορισμένων λέξεων. Στην Αθήνα για παράδειγμα «παις» είναι ο νέος κάτω των 18 ετών που συνοδεύεται πάντα από τον παιδαγωγό του, για να μην πέσει θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης, ενώ τα «μειράκια» ή «νεανίσκοι» ήταν οι νέοι 18-19 ετών, που μπορούσαν μεν να αθλούνται μαζί, αλλά δεν επιτρεπόταν όχι μόνο να συναθλούνται, αλλά ούτε καν να συνομιλούν με τα μικρότερα αγόρια. Ζήτημα για το οποίο στη Μακεδονία είχε θεσπιστεί και ειδική νομοθεσία. «Το πρόβλημα είναι όμως πως συχνά στα κείμενα αναφέρονται ως παίδες τα αγόρια μεγαλύτερης ηλικίας που δεν τύγχαναν ειδικής προστασίας, με αποτέλεσμα τα πράγματα να περιπλέκονται».
Τι συμβαίνει όμως όταν υπάρχουν αγγεία με παραστάσεις που απεικονίζουν ερωτικές επαφές ανάμεσα σε ανήλικα αγόρια και σε ώριμους άνδρες; «Μιλάμε για μια χούφτα αγγεία, οι παραστάσεις των οποίων έχουν αναπαραχθεί σε αναρίθμητα βιβλία. Δεν είναι τυχαίο πως αυτές οι εικόνες εμφανίζονται περί το 480 π.Χ., την εποχή δηλαδή που εμφανίστηκαν και σκλάβοι επιφορτισμένοι με την προστασία των παιδιών (παιδονόμοι). Προφανώς δεν ανταποκρίνονται σε πραγματικές σκηνές, αλλά μάλλον καλύπτουν μια επιθυμία που ο νόμος απαγόρευε», εξηγεί ο Τζέιμς Ντέιβιντσον.
Το τρίτο κλειδί σχετίζεται με την εποχή. «Η συζήτηση για το θέμα άρχισε να φουντώνει από συγγραφείς όπως ο Πλάτων, ο Ξενοφών και ο Αισχύνης που έζησαν περί το 350 π.Χ., σε μια εποχή που ανθούσε η αγορά ωραίων αγοριών, δούλων, ανδρών που εκπορνεύονταν και κιθαρωδών. Είναι η στιγμή που το καθεστώς άλλαζε και στη ζωή τους εισέβαλλε η πληρωμένη ερωτική υπηρεσία».
Απορρίπτει τα ρομαντικά μυθιστορήματα
«Μια ριζοσπαστική επαναπροσέγγιση» είναι ο υπότιτλος της έρευνας του Τζέιμς Ντέιβιντσον, της πρώτης μετά την «κλασική» πλέον μελέτη του Κένεθ Ντόβερ για την ομοφυλοφιλία στην αρχαία Ελλάδα το 1978. Η καινοτομία του καινούργιου βιβλίου είναι πως απορρίπτει τη θεωρητική προσέγγιση του Ντόβερ, ο οποίος είχε αξιοποιήσει ως πηγές ρομαντικά μυθιστορήματα και σατιρικά θεατρικά έργα, και τονίζει την ανθρώπινη πλευρά των αρχαίων Ελλήνων και το πώς απολάμβαναν τη ζωή και τον έρωτα παρά τους ηθικούς κανόνες και τη θεωρητική προσέγγιση του ζητήματος από τους φιλοσόφους.
