«Μόνο το 8% των μοσχαριών είναι ελληνικά»

Πρώτη φορά άκουσα το όνομά του από έναν πολυταξιδεμένο φίλο, στο Αθηνόραμα.

Μιλάγαμε γι’ αυτά που τρώμε και δεν τρώγονται. Για τα μοσχάρια που μεγαλώνουν

σε κλουβιά, ακίνητα όλη τους τη ζωή, χωρίς φως, για να δώσουν μαλακές

μπριζόλες. Για τους άλλους στην Κεντρική Ευρώπη που μεγαλώνουν τα χοιρινά σε

«πολυκατοικίες» ή μάλλον σε «περιστεριώνες». 60Χ100Χ70 η κάθε τρύπα! Πλάτος,

μήκος, ύψος! Αλλά και γι’ αυτούς που παράγουν «βιολογικά», αλλά δεν έχουν

πόσιμο νερό στα μέρη τους! Τότε τι; «Ευτυχώς που υπάρχουν και μερικοί τρελοί»,

μου είπε και μου ανέφερε το όνομα του Δήμου. «Κάπου στην Καλαμπάκα θα τον

βρεις». Η παλάμη του ήταν άγρια, αλλά το βλέμμα του μαλακό. Τον περίμενα

μάλλον πιο κοντό, ίσως γιατί οι κτηνοτρόφοι που βλέπω τα τελευταία χρόνια

είναι πάντα κάτι βραχύσωμοι Αλβανοί.

Μικρός ήθελε να γίνει οικονομολόγος και σπούδασε στη Βιομηχανική της

Θεσσαλονίκης. Μετά ήθελε να γνωρίσει τον κόσμο – «την Αμερική κυρίως» – και

μπάρκαρε σε ένα κρουαζιερόπλοιο. Τα πρώτα χρόνια της «αλλαγής» έγινε

«αγροτοβιομήχανος» και έφερνε ζώα από τη Γαλλία για πάχυνση. Το ’86 όμως

γοητεύτηκε από τη «φυλή της Κατερίνης». Δεν σας κάνω πλάκα. Οι αγελάδες δεν

είναι όλες ίδιες. Έχουν φυλές. Οι καλές είναι πια και σπάνιες. Τα τελευταία

χρόνια χάθηκε η φυλή της Τήνου. Η φυλή της Συκιάς Χαλκιδικής δεν έχει πια

ταύρους και θα χαθεί και αυτή. Και ο Δήμου προσπαθεί να σώσει ό,τι μπορεί.

Στο κτήμα του έχει μαζέψει μαύρους χοίρους, πρόβατα Καλαρίτικα, γίδες

ουλοκερατικές, Καρύστου, άλογα Πίνδου, Σκύρου και Θεσσαλίας. «Σαν και αυτά που

είδε ο Φειδίας στους ιππικούς αγώνες στην Οιχαλία και δημιούργησε τα άλογα του

Παρθενώνα». Ωραία, και εμείς ασχολούμαστε μόνο με τα μάρμαρα και αφήνουμε τον

Δήμου να σώσει τα πραγματικά άλογα.

Το 2002 το διεθνές κίνημα «Slow Food» «ανακάλυψε» πάντως το κτήμα του στην

Αύρα Καλαμπάκας και βράβευσε τον Δήμου «για τη συμβολή του στη διατήρηση της

βιοποικιλότητας του πλανήτη». «Στην αρχή δεν το πίστευα. Μου φάνηκε πολύ

μεγάλο. Εγώ το έκανα γιατί ήθελα να ξέρω τι θα τρώω, τι θα τρώνε τα παιδιά

μου», μου λέει ενώ γευόμαστε ζουμερά κομμάτια κρέατος.

Δεν ξέρω γιατί, ξαφνικά θυμάμαι τον Ζεράρ Ντεπαρντιέ. «Στρατευμένος» και αυτός

στο slow food, βγήκε πρόσφατα και είπε ότι «αν δεν επιστρέψουμε στις

παραδοσιακές μεθόδους, μια μέρα τα παιδιά και τα εγγόνια μας δεν θα ξεχωρίζουν

την αγελάδα από το ψάρι». Το σκέφτομαι και κοιτάω με θλίψη την πιατέλα με τα

κρέατα που είναι μπροστά μας. «Μην έχεις ενοχές», παρεμβαίνει σε ένα συνέδριο

που είχαν οι Εγγλέζοι για τη διάσωση των φυλών είπαν ότι «πρέπει να μας τρώτε

για να μας σώσετε»».

Γάλα παράγετε;

Το γάλα μου το πίνουν τα μοσχάρια μου.

Για να μην έχετε μπλεξίματα και απογοητεύσεις από το καρτέλ;

Δεν συμφέρει. Το καρτέλ είναι πολύ σκληρό με τους παραγωγούς. Πάντα έτσι ήταν.

Οι τιμές για τους καταναλωτές συνεχώς αυξάνονται και για τους παραγωγούς

συνεχώς μειώνονται. 0,30, 0,31, όταν το ξινόγαλο το πωλούν 2,5 ευρώ.

Πόσες αγελάδες έχετε;

118. Όλα τα ζώα που έχω είναι αυτόχθονα και σπάνια. Έχω πάντα και 5 – 6

ταύρους για να μην έχω αιμομιξίες.

Και πόσα μοσχάρια βγάζετε τον χρόνο;

85 – 90. Όλο τον χρόνο γεννάνε γιατί εγώ δεν κάνω ποτέ τεχνητή σπερματέγχυση,

αλλά μόνο φυσική οχεία. Άλλωστε τα ζώα ζουν ελεύθερα στο κτήμα. Έχω και 60

χοιρομητέρες.

Δίνετε και ονόματα στα ζώα σας;

Σπανίως. Έχουμε τη Ρίνα, έχουμε τη Mega…

Mega; Είναι αυτό όνομα αγελάδας;

Ναι, γιατί ήρθαν πριν από μερικά χρόνια από τα κανάλια και εκείνη συνέχεια

στηνόταν και τη βάφτισαν οι βοσκοί Mega.

Λύστε μου μερικές απορίες. Όλα τα χασάπικα πουλάνε ελληνικό

μοσχάρι, πού το βρίσκουν;

Όταν λένε ελληνικό, εννοούν σφαγμένα στην Ελλάδα. Στις μονάδες όλης της χώρας

παράγουμε όμως μόλις το 8% με 10% μοσχαρίσιο κρέας που καταναλώνουμε. Το

υπουργείο λέει ότι καλύπτουμε το 30% με 35%. Μακάρι να ήταν έτσι, αλλά είναι

ψέμα. Εμείς, οι Σύνδεσμοί μας, ξέρουμε πόσα μοσχάρια βγάζουμε, ξέρουμε και την

κατανάλωση, άρα δεν είναι 35%, είναι μόνο 8%.

Και στα χοιρινά;

Στα χοιρινά πρέπει να καλύπτουμε το 50%. Δεν ξέρω ακριβώς, γιατί δεν

ασχολούμαι πολύ με τα χοιρινά. Τα χοιρινά τα ξεκίνησα σαν ένα πάρεργο για να

έχω κρέας στην οικογένειά μου και βρέθηκα να έχω αρκετά ζώα.

Αν ένα ζώο έχει γεννηθεί έξω αλλά έχει μεγαλώσει εδώ, δεν μπορούμε

να το θεωρήσουμε ελληνικό;

Όχι. Αυτό που δεν προέρχεται από ελληνικές κρεοπαραγωγικές αγελάδες δεν είναι

δικό μας. Όταν η μάνα που το γέννησε έχει φάει όλα τα ύποπτα συμπυκνώματα και

πάσης φύσεως διοξίνες και υποπροϊόντα, τότε η ζημιά έχει γίνει. Ελληνικό είναι

αυτό που γεννιέται εδώ και μεγαλώνει εδώ.

Ο καταναλωτής πώς μπορεί να ξέρει τι τρώει;

Δεν μπορεί να ξέρει. Γιατί τα ζώα στα ελληνικά κρεοπωλεία δεν έχουν ταυτότητα.

Στον εισαγωγέα, στα σφαγεία, στον έμπορο, στον λιανοπωλητή αλλάζουν συνεχώς

ταυτότητα. Και εκτός από κάποια σούπερ μάρκετ που λένε ότι αυτό είναι

εισαγωγής, γιατί δεν μπορούν να πουν διαφορετικά, όλοι οι άλλοι μάς λένε ότι

είναι ελληνικό. Ενώ στην ουσία είναι εισαγόμενο.

Σε όλη την Ευρώπη έτσι γίνεται;

Όχι βέβαια. Στη Γαλλία αναφέρουν υποχρεωτικά πού γεννήθηκε το ζώο, πού

μεγάλωσε, τα πλήρη στοιχεία του. Εδώ αγοράζουν 5 μοσχάρια εισαγόμενα με 3

ευρώ, αγοράζουν και ένα ελληνικό και πουλάνε 6 μοσχάρια «ελληνικά» προς 12

ευρώ το κιλό.

Οι αρχές δεν μπορούν να υποχρεώσουν τα κρεοπωλεία να λένε τι ακριβώς είναι

αυτό που πουλάνε;

Μπορούν, αλλά δεν το κάνουν. Εμείς έχουμε ζητήσει να υποχρεωθούν να χτυπάνε

στις ταμειακές αν είναι ελληνικό ή εισαγόμενο. Και έτσι να μπορούν οι ελεγκτές

να συγκρίνουν τα τιμολόγια αγοράς με τις αποδείξεις πώλησης.

Μιλήστε μου για το κτήμα σας;

Είναι 270 στρέμματα, μην ακούτε όμως Θεσσαλία και νομίζετε ότι είναι ένας

κάμπος, εδώ ξεκινάνε τα βουνά, είναι ο τυπικός ελληνικός φτωχός βοσκότοπος.

Πολύ λίγα μπορούν να καλλιεργηθούν απ’ αυτά. Εδώ παράγω χοιρινό και μοσχάρι,

για ίδια κατανάλωση και αιγοπρόβειο και όλα τα ζαρζαβατικά για το σπίτι.

Ασχολείσθε ο ίδιος με τα ζώα ή ασχολούνται μόνο οι βοσκοί;

Μα, τι λέτε; Τα ζώα πρέπει να βλέπουν το αφεντικό. Νιώθουν καλύτερα. Με

ψάχνουν το ξημέρωμα. Ξέρουν ότι αν αρρωστήσουν, αν τους συμβεί κάτι, το

αφεντικό θα είναι εκεί και θα το καταλάβει.

Το χοιρινό και το μοσχάρι πού τα δίνετε;

Τα διαθέτω σε οικογένειες. Οι περισσότεροι πελάτες είναι υπάλληλοι του

υπουργείου Γεωργίας, ζωοτέχνες γενικότερα, οι οποίοι κατά διαστήματα περάσανε

από τη μονάδα μου και είδαν το σύστημα εκτροφής που έχω. Δεν δίνω σε κανένα

κρεοπωλείο, γιατί θα χαθεί ανάμεσα στα άλλα κρέατα. Θα βρουν ευκαιρία να το

ανακατέψουν με τα εισαγόμενα και τελικά κανείς δεν θα ξέρει πότε πήρε το

εισαγόμενο και πότε το δικό μου.

Τι τρώνε τα ζώα σας;

Λίγο καλαμπόκι ή λίγο κριθάρι και όλα τα υπόλοιπα τα παίρνουν απέξω. Σας είπα

ζουν ελεύθερα στα λιβάδια. Χειμώνα, καλοκαίρι.

Τα γουρούνια δεν τρώνε αποφάγια;

Τα γουρούνια με την ισχύουσα νομοθεσία δεν επιτρέπεται να τρώνε αποφάγια.

Εγώ θυμάμαι τα καλοκαίρια στο χωριό να μαζεύουν τα πιάτα και να δίνουν τα

αποφάγια στο γουρούνι. Έτσι δεν κάνανε οι παλιοί;

Ναι, το γουρούνι ήταν στο σπίτι για να τρώει τα αποφάγια, πλέναμε την

κατσαρόλα και έτρωγε τα πλύματα που λέμε. Αλλά τότε δεν πετούσε κανείς κρέας.

Το γουρούνι είναι παμφάγο και μπορεί να τρώει αποφάγια αλλά πρέπει να είναι

φρέσκα. Να τρώει τα αποφάγια της ημέρας.

Πολλοί είναι αυτοί που υποστηρίζουν ότι η ελληνική ύπαιθρος προσφέρεται

ιδιαίτερα για εκτροφή χοίρων, κάτι που δεν αξιοποιούμε.

Εμείς κάναμε τη μοναδική μελέτη για τις δυνατότητες εκτροφής χοίρων στην

ύπαιθρο. Η ελληνική ύπαιθρος θα μπορούσε πράγματι να παράγει γουρούνια

ελευθέρας βοσκής με πολύ καλές προδιαγραφές όπως κάνουν στην Ισπανία και να

έχουμε ένα προϊόν πολύ ανταγωνιστικό. Με ένα γουρούνι που μεγαλώνει τρώγοντας

βελανίδι και έχουμε πάρα πολλά σημεία τέτοια στη χώρα μας.

Προτιμάμε όμως να το εισάγουμε από την Κεντρική Ευρώπη.

Ναι κι ας ακούμε στις ειδήσεις ότι στο Βέλγιο τα ταΐζουν καμένο λίπος από τα

αυτοκίνητα και από τα φαστ φουντ στην καλύτερη περίπτωση, λίπη που είναι

φορτωμένα με διοξίνες. Βεβαίως το ίδιο κάνουν και εδώ πολλοί παραγωγοί.

Ανατρέφουν τα γουρούνια σαν τις κότες. Με φυράματα και φάρμακα. Ακίνητα για να

αυξάνονται γρήγορα.

Θα ασχοληθεί καμία από τις κόρες με το κτήμα;

Η μία είναι στη Νομική, οπότε ξέχνα την. Αλλά και την άλλη που σπουδάζει στη

Γεωπονική, δεν τη βλέπω να επιστρέφει. Φοβάμαι ότι καμία δεν θα γυρίσει.

Γιατί έχετε τόσα άλογα στο κτήμα;

Σκοπός μου είναι το κτήμα να γίνει κάποια στιγμή επισκέψιμο. Να κάνει ο κόσμος

τη βόλτα του και να βλέπει όλα τα αγροτικά ζώα της χώρας. Ελλάδα είναι και τα

ζώα της.

«Το Βέλγιο δεν έχει ένα ποτήρι πόσιμο νερό και μας πουλάει βιολογικά προϊόντα»

Ο χαρακτηρισμός του κρέατος που παράγει ως βιολογικού θα ήταν πολύ απλή,

σχεδόν «τυπική», διαδικασία για τον Δημήτρη Δήμου, με βάση τις συνθήκες

εκτροφής των ζώων, ωστόσο ο ίδιος δεν είναι διατεθειμένος να μπει σε αυτή τη

διαδικασία και έχει τους λόγους του…

«Μπορώ εύκολα να το προσδιορίσω βιολογικό, αλλά δεν το έχω ανάγκη

σήμερα. Αφήστε που έχω κάποιες επιφυλάξεις για τα βιολογικά προϊόντα».

Τι είδους επιφυλάξεις;

Δεν μπορεί ο παραγωγός βιολογικών προϊόντων να καλεί ο ίδιος την εταιρεία

πιστοποίησης, να την πληρώνει και να της λέει «βεβαίωσε ότι βγάζω βιολογικά

προϊόντα». Δεν νομίζω ότι στέκει αυτό το πράγμα. Γενικώς οι πιστοποιητικοί

οργανισμοί στην Κεντρική Ευρώπη δεν γίνονται και τόσο πιστευτοί. Βεβαίως

πολλοί από τους παραγωγούς κάνουν καλή δουλειά. Δεν έχω όμως εμπιστοσύνη σε

όλες τις βιολογικές σφραγίδες. Πρέπει να θέσω το δάκτυλό μου επί τον τύπον των

ήλων της μονάδος αυτής για να αγοράσω και να φάω. Να φανταστείτε ότι το Βέλγιο

δεν έχει σήμερα ένα ποτήρι πόσιμο νερό και μας πουλάει βιολογικά προϊόντα. Πώς

μπορεί; Και το γίδι της ελληνικής κτηνοτροφίας, το οποίο είναι εκατό τοις

εκατό βιολογικό, να μη θεωρείται βιολογικό.

Αλήθεια, πώς το καταφέραμε αυτό;

Όταν έγινε η Οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης που όριζε ποια είναι τα βιολογικά, η

παρουσία η δική μας στην αρμόδια Επιτροπή ήταν από ό,τι φαίνεται συμβολική.

Και έτσι τα γίδια, που είναι εκατό τοις εκατό βιολογικά, δεν φέρουν καμία

πιστοποίηση. Γιατί εκτός από ελάχιστα τα οποία είναι οικόσιτα, το 99% των

αιγών της χώρας βόσκουν στην ύπαιθρο. Τρώνε βιολογικά.

Ύστερα από 20 χρόνια σε αυτή τη δουλειά αν σας φώναζε ένας υπουργός

Γεωργίας τι θα του λέγατε;

Τι θα του πρωτοέλεγα; Ότι τα κτηνοτροφικά επιτόκια είναι τα μεγαλύτερα της

αγοράς. Αλλά κανείς δεν ενδιαφέρεται. Τώρα αποφάσισαν να δώσουν επιπλέον

επιδότηση σε όσους παράγουν μοσχάρια μεγαλύτερα από τριακόσια κιλά. Αλλά η

δική μας η κτηνοτροφία δεν έχει αυτά τα μοσχάρια. Και αναγκάζουν όλους τους

κτηνοτρόφους της χώρας να γίνουν απατεώνες. Διαμαρτυρηθήκαμε οι κτηνοτρόφοι, η

ΠΑΣΕΓΕΣ, οι βουλευτές έκαναν ερωτήσεις στη Βουλή, εντούτοις προχωρούν. Αφήστε

που δεν μπορεί να είναι ποιοτικό ένα μοσχάρι που είναι 300 κιλά και πάνω.

Τα δικά σας μοσχάρια μέχρι πόσα κιλά φτάνουν;

Από 50 μέχρι 150 κιλά. Και το γουρουνάκι το δικό μου γίνεται 25 με 30 κιλά.

Και θα χρειαστεί διπλάσιο χρόνο για να μεγαλώσει από αυτό που γίνεται 60 κιλά.