«Μπορεί να πάρεις παραγγελία μία φορά στα πέντε χρόνια»

^«Αυτό που έχω στην καρδιά μου πρέπει να βγει. Αυτός είναι ο λόγος που συνθέτω» είχε πει ο Λούντβιχ βαν Μπετόβεν και αν ακούσει κανείς τα εναρκτήρια μέτρα του Κοντσέρτου για πιάνο Νο. 4 θα διαπιστώσει ότι αυτά δεν μοιάζουν με τίποτα που θα είχε ζήσει στο παρελθόν. Σε αυτό το ανυπέρβλητο έργο – και σίγουρα όχι μοναδικό – που κατέθεσε η μουσική ιδιοφυΐα του Μπετόβεν πόσα άραγε μπορούν σταθούν δίπλα του; Η απάντηση από τους ειδικούς δεν είναι μία και μόνη. Δύσκολη επίσης είναι και η ερώτηση γιατί το ελληνικό κοντσέρτο για πιάνο δεν είναι ευρέως γνωστό. Πώς θα μπορέσουμε να αφεθούμε στη γοητεία του και να αποκρυπτογραφήσουμε τα μυστικά του; Ποιες οι κατά περίπτωση επιρροές του και πώς αναπτύσσεται ο διάλογος σολίστ και ορχήστρας; Η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών την ερχόμενη Παρασκευή στην Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών επιχειρεί να φωτίσει τρία κοντσέρτα σημαντικών ελλήνων συνθετών. Η διεθνώς αναγνωρισμένη Εφη Αγραφιώτη ερμηνεύει το Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα της δασκάλας της, Ρένας Κυριακού. Η βραδιά ολοκληρώνεται με το Κοντσερτίνο για πιάνο και ορχήστρα του μοντερνιστή Νίκου Σκαλκώτα. Το ιδιαίτερο έργο, με τις μεγάλες δεξιοτεχνικές απαιτήσεις, ερμηνεύει ο ανερχόμενος Μάριος Παντελιάδης. Στο πόντιουμ, η σημαντική αρχιμουσικός Φαίδρα Γιαννέλου.

Θα μεσολαβήσει η πρώτη εκτέλεση του Κοντσέρτου για πιάνο του Χάρη Βρόντου με σολίστ τον δραστήριο Θάνο Μαργέτη. Μια σύνθεση που διερευνά τη σχέση του δημιουργού της με την ευρωπαϊκή μουσική παράδοση. Ο Χάρης Βρόντος συνέθεσε το έργο αυτό από το 1982 έως το 2012. Οι σκέψεις του για εκείνη τη χρονική περίοδο όπως λέει είναι καταγεγραμμένες στο «Ημερολόγιο ενός συνθέτη» που κυκλοφόρησε το 2008. Ο δημιουργός σημείωνε τότε ότι «είναι οδυνηρό να ξύνεις πληγές αλλά και μάταιο. Αλλωστε για να μετακινηθούν έστω και λίγο τα πράγματα χρειάζεται καιρός, άσε που μπορεί και να μη γίνουν ποτέ καλύτερα. Για τη μουσική ευτυχώς μετράει μόνο ο εσωτερικός χρόνος, ο υποκειμενικός. Αυτές οι σταγόνες που πέφτουν χωρίς ρυθμό και χωρίς προφανή αιτία για να φτιαχτεί ίσως ένα καινούργιο έργο. Αλλιώς είναι μάταιο να εκβιάζεις τη δουλειά».

Ο συνθέτης εξηγεί πως δεν υπάρχουν λόγοι για να γίνει αυτό σήμερα «ενώ ο Χάιντν σαφώς είχε, όπως ο Παλεστρίνα ή ο Στραβίνσκι στον 20ό αιώνα, στις αρχές, όταν τον πίεζαν οι παραγγελίες και η σοβαρή μουσική μαγνήτιζε το πλατύ κοινό. Εδώ μπορείς να πάρεις παραγγελία μία φορά στα πέντε χρόνια και όχι βέβαια για όπερα ή για συμφωνικό σύνολο». Αυτό είναι που χαρακτηρίζει την επαγγελματική πραγματικότητα, παρατηρεί ο Χάρης Βρόντος. «Είχε δίκιο ο Μαρξ όταν έγραφε ότι η οικονομική και κοινωνική βάση προσδιορίζει το οικοδόμημα. Ισως αυτή η σχέση να μην ισχύει για τους όρους παραγωγής της ποιητικής γραφής. Για τη μουσική όμως είναι νόμος. Καβάφης στην Αίγυπτο μπόρεσε να υπάρξει. Δεν θα μπορούσε όμως να υπάρξει Σένμπεργκ. Και ο Σκαλκώτας έγινε ό,τι έγινε στο Βερολίνο του Μεσοπολέμου».

Ποιητική γλώσσα και μουσική

Οι διαδρομές της ποιητικής γλώσσας, επισημαίνει ο συνθέτης του Κοντσέρτου για πιάνο και ορχήστρα, δεν είναι ίδιες με τις διαδρομές της μουσικής. Η ποιητική γλώσσα ονοματίζει ενώ η μουσική γλώσσα οδηγεί στην αφαίρεση. «Οι λέξεις έχουν καταγωγή, όχι όμως και οι νότες. Με τη γλώσσα αγοράζουμε και πουλάμε. Κι όσο ποιητική και να γίνει κρατάει τις ρίζες του γένους της. Τη λέξη μπορείς να την αποφλοιώσεις όπως το κρεμμύδι αλλά δεν θα πάψει να μυρίζει. Αυτό δεν ισχύει με τις νότες όπου ισχύει η παρθενογένεση. Για τούτο αυτά τα δύο έλκονται μοιραία συμπληρώνοντας το ένα το άλλο: το νόημα μορφοποιεί την αφαίρεση και έτσι γεννιούνται το τραγούδι, η καντάτα, το ορατόριο και η όπερα. Παλεύει κανείς όπως μπορεί παίρνοντας κουράγιο από τους δασκάλους που εκτιμά και από ανθρώπους που αγαπά. Για μένα στην Ελλάδα οι δάσκαλοί μου αξιολογικά είναι τρεις: ο Σκαλκώτας, ο Χρήστου και ο Σισιλιάνος».