Για το όνομα {LF}των μεταφραστών

Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Μετάφρασης στις 30 Σεπτεμβρίου, διακεκριμένοι λογοτεχνικοί μεταφραστές απέστειλαν ανοιχτή επιστολή στην Ενωση Συγγραφέων του Λονδίνου ζητώντας την αναγνώριση της συνεισφοράς τους στην παραγωγή των βιβλίων. Στο κείμενο, που υπέγραψαν η Τζένιφερ Κροφτ, βραβευμένη με Διεθνές Μπούκερ μεταφράστρια του «Flights» της Ολγα Τοκάρτσουκ, και ο Μαρκ Χάντον, συγγραφέας του «Ποιος σκότωσε τον σκύλο τα μεσάνυχτα», διεκδικούν από τους εκδότες την αναγραφή των ονομάτων των μεταφραστών στο εξώφυλλο των βιβλίων. «Οι μεταφραστές είναι οι αιμοδότες τόσο του λογοτεχνικού κόσμου όσο και του εμπορίου βιβλίων που τον περιέχει. Πρέπει να αναγνωριστούν σωστά, να τιμηθούν και να επιβραβευτούν για αυτό. Το πρώτο βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση είναι προφανές. Από δω και στο εξής ζητούμε, στις επαφές και στις επικοινωνίες μας, οι εκδότες μας να διασφαλίσουν, όποτε ένα έργο μεταφράζεται, το όνομα του μεταφραστή του να εμφανίζεται στο εξώφυλλο» έγραψαν οι δύο τους στην επιστολή.

Από τότε μέχρι σήμερα το κείμενό τους που έγινε viral στο Τwitter, συγκεντρώνει περισσότερες από 2.500 υπογραφές, πολλές από τις οποίες ανήκουν σε αναγνωρισμένους συγγραφείς όπως η Μπερναρντίν Εβαρίστο, η Βαλέρια Λουϊσέλι, η Τζούμπα Λαχίρι και βέβαια η Ολγα Τοκάρτσουκ. Λίγο διάστημα μετά τη δημοσιοποίησή της η επιστολή επικροτήθηκε από το Authors Guild, το σωματείο των αμερικανών συγγραφέων. Η Μαίρη Ράσενμπεργκερ, πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του σωματείου, επισήμανε πως η αναγραφή των ονομάτων των μεταφραστών στα εξώφυλλα των βιβλίων είναι μόνο το πρώτο βήμα μια μεγαλύτερης διαδρομής που πρέπει να ακολουθηθεί, η οποία περιλαμβάνει επίσης την παραχώρηση πνευματικών δικαιωμάτων. Η ίδια επισήμανε ακόμα ότι τόσο οι εκδότες όσο και οι συγγραφείς πρέπει να εμπλέκουν στη διαδικασία της παραγωγής ενός βιβλίου περισσότερους έγχρωμους μεταφραστές ή από διαφορετικές κοινωνικές ομάδες «για να αντικατοπτρίζουν καλύτερα και να αποτυπώνουν τις μοναδικές προοπτικές που φέρνουν κατά τη μετάφραση ενός χειρογράφου» όπως σχολίασε η Ράσενμπεργκερ.

Η αλήθεια είναι πως αν και λίγοι πλέον μεταφραστές διατηρούν την ανωνυμία τους, δεν αναγνωρίζεται η συνεισφορά των περισσότερων που δουλεύουν για την απόδοση των κειμένων σε διαφορετικές γλώσσες στη βιομηχανία των βιβλίων. Συχνά το όνομά τους παραλείπεται όχι μόνο από το εξώφυλλο των εκδόσεων αλλά και από τις κριτικές ή ακόμα και το προωθητικό υλικών των εκδοτικών οίκων. Το ζήτημα της διαχείρισής τους ανακύπτει συχνά τις τελευταίες δεκαετίες, πιέζοντας προς την υιοθέτηση συγκεκριμένων αλλαγών ώστε η εκδοτική βιομηχανία να υποστηρίξει το έργο των μεταφραστών. Μένει όμως να φανεί κατά πόσο πρωτοβουλίες όπως αυτή των Κροφτ και Χάντον θα συμβάλουν καθοριστικά προς αυτήν την κατεύθυνση.