Το Ιράν εξέρχεται από περίοδο 40 ημερών αμερικανοϊσραηλινών βομβαρδισμών, έχοντας εξασφαλίσει εκεχειρία διάρκειας δύο εβδομάδων. Ωστόσο, η οικονομία της χώρας εμφανίζεται σοβαρά αποδυναμωμένη.
Σύμφωνα με έρευνα του Reuters, που βασίζεται σε συνεντεύξεις με Ιρανούς πολιτικούς, επιχειρηματίες και αναλυτές, η χώρα βρίσκεται κοντά σε οικονομική κατάρρευση. Οι ίδιες πηγές εκτιμούν ότι τυχόν στρατιωτικά οφέλη ενδέχεται να αποδειχθούν προσωρινά.
Κατεστραμμένη βιομηχανική βάση
Η κλίμακα της καταστροφής είναι τεράστια. Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου, υποστήριξε ότι τα πλήγματα διέκοψαν έως και το 70% της παραγωγικής ικανότητας χάλυβα του Ιράν. Σύμφωνα με ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης και δορυφορικές εικόνες, έχουν πληγεί μεγάλα πετροχημικά συγκροτήματα, σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής, σιδηρόδρομοι, αεροδρόμια και γέφυρες.
Το Bloomberg ανέφερε ότι οι αεροπορικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατέστρεψαν ή προκάλεσαν σοβαρές ζημιές σε περισσότερες από 90.000 κατοικίες, οι μισές εκ των οποίων βρίσκονται στην Τεχεράνη, σύμφωνα με την Ερυθρά Ημισέληνο του Ιράν.
Κατάρρευση της οικονομίας και κρίση ρευστότητας
Αναλυτές του Chatham House εκτιμούν ότι το ΑΕΠ του Ιράν θα μειωθεί φέτος πάνω από 10%, με βάση τα δεδομένα ανάλογων συγκρούσεων, αν και η Τεχεράνη δημοσίευσε τελευταία φορά επίσημα στοιχεία το 2024. Ο επίσημος πληθωρισμός είχε ήδη προβλεφθεί να φτάσει το 43% ποσοστό υψηλότερο μόνο από του Σουδάν και της Βενεζουέλας και από τότε οι τιμές συνεχίζουν την να έχουν αυξητική τάση.
Η κρίση ρευστότητας έχει γίνει τόσο έντονη ώστε η κυβέρνηση εξέδωσε το μεγαλύτερο χαρτονόμισμα στην ιστορία της, των 10 εκατομμυρίων ριάλ, αξίας περίπου 7 δολαρίων, σύμφωνα με τους Financial Times. Δημιουργήθηκαν μεγάλες ουρές για την ανάληψη των νέων χαρτονομισμάτων, τα οποία εξαντλήθηκαν γρήγορα.
Όπως σημείωσε ο Miad Maleki, ανώτερος σύμβουλος στο Foundation for Defense of Democracies, «το Ιράν βρίσκεται ήδη στο μέσο μιας σοβαρής κρίσης ρευστότητας», επισημαίνοντας ότι οι τράπεζες αντιμετώπιζαν ελλείψεις φυσικών χαρτονομισμάτων ακόμη και πριν από τον πόλεμο.
Διακοπή εμπορικών σχέσεων και αβέβαιο μέλλον ανοικοδόμησης
Η σύγκρουση έχει αποκόψει τις εμπορικές αρτηρίες του Ιράν. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που αποτελούσαν βασικό δίαυλο για την παράκαμψη των δυτικών κυρώσεων, ανακαλούν βίζες Ιρανών πολιτών και ενδέχεται να παγώσουν ιρανικά περιουσιακά στοιχεία στη χώρα.
Η Burcu Ozcelik, ανώτερη ερευνήτρια στο Royal United Services Institute, προειδοποίησε ότι χωρίς άρση των κυρώσεων, η «οικονομική πίεση που ακολουθεί θα καθοριστεί από το εύρος της πολεμικής καταστροφής και από την ίδια την έκθεση του Ιράν στις συνέπειες της κλιμάκωσης».
Σύμφωνα με τους όρους της εκεχειρίας που μεσολάβησε το Πακιστάν, το Ιράν ζητά την αποδέσμευση όλων των παγωμένων περιουσιακών του στοιχείων στο εξωτερικό και πλήρη αποζημίωση για το κόστος ανοικοδόμησης. Η συμφωνία επιτρέπει επίσης στο Ιράν και το Ομάν να επιβάλλουν τέλη στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, με το ιρανικό μερίδιο να κατευθύνεται στην ανασυγκρότηση.
Ωστόσο, η Ozcelik τόνισε ότι η έκταση της ανοικοδόμησης «θα ασκήσει πίεση στο ίδιο το σύστημα πελατειακών σχέσεων που έχει συμβάλει στη συνοχή του καθεστώτος».
Αβεβαιότητα για την επόμενη ημέρα
Το κατά πόσο η εκεχειρία θα διατηρηθεί και αν θα υπάρξει κάποια προοπτική χαλάρωσης των κυρώσεων θα καθορίσει αν το Ιράν μπορεί να αποφύγει αυτό που οι αναλυτές περιγράφουν ως πλήρη οικονομική κατάρρευση.
Τέλος, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι «θα υπάρξουν μεγάλα οικονομικά οφέλη» και πως «το Ιράν μπορεί να ξεκινήσει τη διαδικασία ανοικοδόμησης», αν και οι όροι μιας βιώσιμης συμφωνίας παραμένουν ασαφείς.
