Θαλερός στρουθοκαμηλισμός

Συνήθως η διπλωματική δεινότητα της Τουρκίας εξηγείται ως φαναριώτικο κληροδότημα και πάντως φθονείται στον τόπο μας. Ερμηνεύεται ως επιδεξιότητα, μια αδίστακτα επεξεργασμένη ευφυΐα, σε αντιδιαστολή με την ελληνική ευπιστία. Ερμηνεύεται δηλαδή, ως κάτι εξωτερικό, ως μια κατακτημένη τεχνική. Ορισμένοι νομίζουν ότι το αντικλείδι διπλωματικής αποτελεσματικότητας είναι το να είσαι «καλό παιδί», να σε αγαπούν οι πολιτικές ελίτ, κυρίως των ΗΠΑ. Οι οπαδοί της αγωγής «κοσμιωτάτης» (πολιτιστικό κληροδότημα ιδίως του μετεμφυλίου) θεωρούν ότι οι αγενείς και απείθαρχοι Τούρκοι μπαίνουν σε κάποια «blacklist» και θα τιμωρηθούν, σε αντιδιαστολή με τη νομιμόφρονα ελληνική πολιτική, που θα αμειφθεί για τη συμμορφωτική λογική της. Είναι οι πρώτοι που πέφτουν από τα σύννεφα, όταν βλέπουν ότι η απειθαρχία ίσα – ίσα γίνεται υπεραξία.

Οτι η Τουρκία ζει σε μια περίμετρο επιείκειας από τους συμμάχους της αλλά συγχρόνως και από τους εχθρούς των συμμάχων της. Για παράδειγμα πουλάει drones στη Ουκρανία, ξεπλένει τις μετακομίσεις χρήματος της Ρωσίας, αρνείται να αποσύρει τους S-400, τρίβει στη μούρη των ΗΠΑ τα F-35 (αγοράζει όμως F-16) και γίνεται κύριος προμηθευτής των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, σε οβίδες ή επισκευαστικές υπηρεσίες, με βάση τουλάχιστον αυτά που βγαίνουν στη δημοσιότητα για θηριώδη αμερικανοτουρκικά συμβόλαια. Και απειθαρχεί, και απομακρύνεται, και χρηματοδοτείται από όλους. Η Ελλάδα παίρνει μια δήλωση παρηγοριάς και αυτό της αρκεί. Συνήθως του τύπου η «Ελλάδα είναι πολύτιμος σύμμαχος, στρατηγικός εταίρος, παράγων σταθερότητας» κ.λπ., άντε και κανένα «ηγετική δύναμη στα Βαλκάνια». Είναι διπλωματική ανικανότητα αυτό που καταστρέφει το προφίλ και τελικά δεν παίρνει η χώρα αυτό που της αρμόζει; Π.χ. το ότι το Κυπριακό εκλαμβάνεται ως σχεδόν τετελεσμένο, εισβολής, παράνομης κατοχής και συμμαχικής σιωπής; Το ότι το casus belli τίθεται ως «ρυθμιστικό» στοιχείο των ελληνοτουρκικών σχέσεων, πέραν κάθε έννοιας διεθνούς δικαίου;

Η κύρια διαπραγματευτική «ικανότητα» της Τουρκίας είναι ο γεωπολιτικός όγκος της. Η ραγδαία βιομηχανική της ανάπτυξη (και η απολύτως λογική με βάση τα στρατηγικά ζητούμενα, στρατιωτικοποίηση της πολιτικής της), οι πολυάριθμες και αξιόλογες ένοπλες (νατοϊκές εν τέλει) δυνάμεις, το ελεγχόμενο, εκκοσμικευμένο Ισλάμ, της επιτρέπουν να χρησιμεύει ως ο εγγύτερος στην Ευρώπη «κινέζος» (ως φτηνότερος τροφοδότης βιομηχανικών αλλά και άλλων προϊόντων), ως ισχυρότερος στρατιωτικά, γείτονας/φράκτης της Ρωσίας και παράλληλα ως εκτονωτής του ισλαμικού ριζοσπαστισμού. Αυτή την πολλαπλή αφομοιωτική/εκτονωτική λειτουργία, την πουλάει έξυπνα ώστε να είναι πολύτιμη. Συγχωρείται για τη Κυπριακό, για τις ποικίλες εισβολές σε χώρες και δολοφονίες (και αμάχων) με πρόφαση το Κουρδικό, συγχωρείται για το λαθρεμπόριο με τη Ρωσία, για τη στέγη που προσφέρει σε ακραίες οργανώσεις και τρομοκρατικούς πυρήνες.

Η Τουρκία διαμορφούμενη σε σοβαρή και αξιόλογη οικονομική, βιομηχανική και στρατιωτική δύναμη, πουλάει «ευρασιατισμό» στη Ρωσία και κοσμικό «δυτικίζον» κράτος στους Δυτικούς, επικυρώνοντας τον ρόλο της ως δύναμης αλλά και ως δυνάμει «απώλειας» για όλους. Είναι συχνό οι ελληνικές ελίτ και ο λαός να κρύβουν το κεφάλι στην άμμο, θεωρώντας ότι οι θεμελιώδεις όροι ανταγωνισμού αίρονται με απλή κοσμιότητα και σιωπή ή παραθεωρώντας ότι η πληθυσμική και οικονομική δυναμική της Τουρκίας, θα αντισταθμίζεται με κάποια αόριστη ποιότητα από ελληνικής πλευράς ή με κάποια μόνιμη εύνοια του συμμαχικού παράγοντα. Κάποιοι της πραγματιστικής σχολής λύνουν την αντίφαση προτείνοντας ένα είδος κατευνασμού, ξεχνώντας ότι και ο κατευνασμός χρειάζεται ισχύ για να επιβληθεί. Ο Ερντογάν παρέλαβε μια αγροτική, πολυεξαρτημένη χώρα και παραδίδει (πιθανόν σε κάποιον Ιμάμογλου) μια σύγχρονη ακμάζουσα δύναμη. Σε μια τέτοια ποιοτική «γεωμετρία», δεν απαντάς με υπεκφυγές. Φυσικά μπορείς να καταργήσεις το πρόβλημα: να μην απαντήσεις. Οπως πράττεις δεκαετίες και δεκαετίες.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ