…τη «Μεγάλη απόδραση» των αισθημάτων

«Ολη μου τη ζωή κυνηγημένος είμαι» λέει ο Χανς Χόφμαν στον συγκρατούμενό του Βίκτορ, όταν εκείνος του θυμίζει ότι θα τους καταδιώξουν ύστερα από οποιαδήποτε απόπειρα απόδρασης. Και πάλι, όμως, αυτό το κυνηγητό δεν είναι η ταυτότητά του στην ταινία «Μεγάλη απόδραση» του Ζεμπάστιαν Μάιζε. Ακόμη και με τα κλειστοφοβικά πλάνα κομμένα και ραμμένα πάνω του, με τα κάγκελα να «χτίζουν» την εικόνα οριζοντίως και καθέτως, με το σκοτάδι να βάφει τη μισή ταινία, ο Χανς βλέπει ακόμη τη Σελήνη μέσα από τις σιδεριές. «Ολοι ζούμε στον υπόνομο, αλλά κάποιοι από εμάς κοιτάζουν τ’ αστέρια», κατά τον νόμο του Οσκαρ Ουάιλντ. Για να φτάσει το 1968 στην τρίτη κάθειρξη ο Χανς έχει ήδη σβήσει από πάνω του τις χαρακιές των δύο προηγούμενων. Αμέσως μετά την απελευθέρωσή του από το ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης συνεχίζει να εκτίνει ποινή φυλάκισης ως ομοφυλόφιλος στη Γερμανία του 1945. Ο φοβισμένος άνθρωπος, πεταγμένος μέσα στην Ιστορία, με τα χέρια γαντζωμένα στην κουβέρτα που σφίγγει πάνω στην κοιλιά του. Μαθαίνει να ζει με το τραύμα καθώς δέχεται τα ραπίσματα του συγκρατούμενού του, ανοιχτά ομοφοβικού στην αρχή Βίκτορ. Πρέπει να μείνει στο σκοτάδι της απομόνωσης, να σκεφτεί για πρώτη φορά πώς θα κάψει με τατουάζ τον αριθμό του στρατοπέδου που έχει στο χέρι, πώς θα σβήσει την προηγούμενη ζωή χωρίς να ξεχάσει.

Κι ύστερα ο ηθοποιός Φραντς Ρογκόφσκι, που τον υποδύεται, πρέπει να αλλάξει ταχύτητα για να αποδώσει τη σταδιακή μεταμόρφωση. Ο Χανς του 1957 λαχταρά τώρα το φιλί. Υφίσταται τιμωρίες για να βρεθεί στο κρύο του προαυλίου μαζί με τον Οσκαρ (Τόμας Πρεν). Εκεί θα τον κρατήσει στην αγκαλιά του ο Βίκτορ (Γκέοργκ Φρίντριχ) ξεκινώντας μια τρίτη μεταμόρφωση των πρωταγωνιστών: προς τη φιλία, τον ερωτισμό και το αίσθημα της φευγαλέας ελευθερίας, που φέρνει στο μυαλό – σαν κρυπτομνησία – εκείνον τον «Πάνθηρα» του Ρίλκε (μτφ. Ανδρέα Πετρίδη):

Μέσα στα κάγκελα καθώς στριφογυρίζει/ απόκαμε το βλέμμα του, εικόνα δεν κρατά/ Τον περιζώνουν χίλια κάγκελα νομίζει/ και παραπέρα τίποτε, ο κόσμος σταματά.

Ο απαλός βηματισμός – στέρεος, λυγερός/ σε κύκλο πιο μικρό κάθε φορά σαν μπαίνει/ είναι σαν άγριας δύναμης κλειστός χορός/ γύρω από θέληση τρανή που πια σωπαίνει […]

Ολα αυτά μέσα στο κλειστό σύστημα που ορίζουν ο σωφρονισμός και η διαβόητη παράγραφος 175 του ποινικού κώδικα, που καθιστούσε παράνομη την ανδρική ομοφυλοφιλία έως το 1970.

Η Γερμανία γεύεται σταδιακά την απελευθέρωση των αισθήσεων, τα ένστικτα της κοινωνίας ξυπνούν, τα τραύματα ζητούν εξιλέωση. Υπάρχουν φορές που ο χρόνος περνάει πιο γρήγορα μέσα σε 30 χρόνια απ’ ό,τι σε μια στιγμή. Και άλλες που μια στιγμή μπορεί να διαρκεί για πάντα.

Σημείωση: η ταινία προβλήθηκε στον κινηματογράφο Αστυ (11/2).