Η γοητεία του λιτού και απέριττου

Ηταν σχεδόν σαν να γνώριζε κανείς, πριν ξεκινήσει τον μονόλογό της η Ιφιγένεια (Λένα Παπαληγούρα), ότι θα είναι μια παράσταση λιτή, κλασική – αν δεν φοβάται κανείς τον όρο -, διακριτικής αισθητικής, μινιμαλιστική, όπως χαρακτήρισε ο Γιώργος Νανούρης την προσέγγισή του στο έργο του Ευριπίδη σε πρόσφατη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ»: «Θέλω να θυμίζει την εικόνα που έχουμε για τις παραστάσεις της αρχαίας τραγωδίας τη δεκαετία του 1930. Θα έλεγα ότι είναι πολύ “κανονική”, αλλά θέλω να πιστεύω πολύ ουσιαστική». Απαλλαγμένη από οποιαδήποτε προσπάθεια για εντυπωσιασμούς, ξεκαθάρισε από την αρχή ότι η παρθενική του σκηνοθετική δουλειά στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου θα έμενε μακριά από πειραματισμούς και μεταμοντέρνα οπτική. Υπάρχουν άλλωστε και στην πρώτη ύλη του τραγικού ποιητή στο εν λόγω έργο – που πρωτοπαίχτηκε το 414 π.Χ., την εποχή της σικελικής εκστρατείας, κι ενώ το σκάνδαλο των Ερμοκοπιδών είχε αναστατώσει τη ζωή της Αθήνας – η τραγικότητα και το μεγαλείο. Ακτινογραφεί την ανίσχυρη ανθρώπινη ψυχή μπροστά στα παιχνίδια της μοίρας και κατακεραυνώνει τους θεούς – θεσμούς σε αυτό το κείμενο, όπου η σπουδαία μετάφραση του Γιώργου Ιωάννου καταφέρνει να αναδείξει τη λυρική ατμόσφαιρα του Ευριπίδη.

ΟΙ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ. Μακριά από ερμηνευτικά τερτίπια και πιστή στο απέριττο πλαίσιο που δημιουργήθηκε για την παράσταση στάθηκε και η Λένα Παπαληγούρα, η οποία απέδωσε την τραγική μοίρα της ηρωίδας χωρίς ακροβατισμούς, με τρυφερότητα και ευαισθησία. Αυτό μπορεί κανείς να το διακρίνει σχεδόν καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης: από την πρώτη σκηνή, όταν συστήνεται αφηγούμενη τα πάθη της και το πώς κατέληξε στη χώρα των Ταύρων (Κριμαία), στον ναό της Αρτεμης, όπου η θεά την όρισε ιέρειά της, προετοιμάζοντας τους Ελληνες που επρόκειτο να θυσιαστούν, μέχρι τη σκηνή όπου υποβάλλει τον Ορέστη σε ανάκριση για να καταφέρει να μάθει όσο το δυνατόν περισσότερα για εκείνον και τον φίλο του Πυλάδη.

Ο Μιχάλης Σαράντης απέδωσε τον αδελφό της Ιφιγένειας Ορέστη μέσα στο σκηνοθετικό πλαίσιο που έθεσε ο Γιώργος Νανούρης, προσδίδοντας όμως και τις δικές του πινελιές με την ιδιαίτερη σωματική κίνησή του.

Δύσκολη άσκηση ισορροπίας – αλλά πετυχημένη – ήταν η ερμηνεία του Νίκου Ψαρρά στον ρόλο του Θόαντα, ο οποίος έδωσε το στοιχείο του μεγαλοπρεπούς βάρβαρου βασιλιά, του επηρμένου και γεμάτου αλαζονεία, με ευδιάκριτα στοιχεία αφέλειας – στα όρια του κωμικού. Υπογραμμίστηκε όμως έτσι η αντίστιξη στη μεταστροφή του Θόαντα, όταν η θεά Αθηνά (Χάρις Αλεξίου) του είπε ότι ο Ποσειδώνας αποφάσισε να της κάνει το χατίρι και να αφήσει τα πλοία να φύγουν για την Ελλάδα. Ισορροπημένες ήταν και οι ερμηνείες του Πυγμαλίωνα Δαδακαρίδη (ως αγγελιαφόρος και αγελαδάρης) και του Προμηθέα Αλειφερόπουλου στον ρόλο του Πυλάδη.

Ηταν μια παράσταση ενταγμένη στο κλίμα της εποχής μετά την πανδημία. Αυτό φάνηκε ξεκάθαρα στη σκηνή της αναγνώρισης μεταξύ της Ιφιγένειας (Λένα Παπαληγούρα) και του Ορέστη (Μιχάλης Σαράντης). Ιδανική υπενθύμιση και για τους θεατές που παρακολουθούσαν την παράσταση. Οι ήρωες αναγνωρίζονται έπειτα από πολυετή απουσία – και σχεδιάζουν να δραπετεύσουν παίρνοντας εντολή από την Αθηνά να χτίσουν δύο ιερά στην Αθήνα· οι θεατές βρίσκονται στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου έπειτα από πολύμηνη καραντίνα – sold out ήταν οι παραστάσεις της «Ιφιγένειας».

Η ΑΛΕΞΙΟΥ – ΑΘΗΝΑ. Ξεχωριστό credit ήταν έτσι κι αλλιώς η εμφάνιση της Χ. Αλεξίου. Ο Γιώργος Νανούρης χρησιμοποίησε με τον καλύτερο τρόπο την προσωπική μυθολογία της σπουδαίας καλλιτέχνιδας. Παρουσιάστηκε ως Αθηνά, ντυμένη με ολόλευκο κοστούμι, σχεδόν αγία, που δίνει τη λύση, ως από μηχανής θεά. Ηταν ένα ακόμη σημείο όπου καταγράφηκε η πρόθεση του σκηνοθέτη να διεισδύσει στην ιστορία χωρίς το άγχος της σκηνοθετικής «αμπελοφιλοσοφίας».

Η απέριττη και λιτή προσέγγιση υπογραμμίστηκε επίσης σκηνογραφικά και ηχητικά και ενδυματολογικά. Ο ναός της θεάς Αρτεμης που δημιούργησε η Μαίρη Τσαγκάρη είχε δύο κολόνες, εκ των οποίων η μία ήταν μισογκρεμισμένη, κάνοντας έτσι αναφορά στο όνειρο της Ιφιγένειας. Θρησκευτική τελετουργική ατμόσφαιρα πρότεινε ο Αγγελος Τριανταφύλλου βάζοντας τον Χορό (Νικόλ Κουνενιδάκη, Μαρία Κωνσταντά, Αννα Κωνσταντίνου, Δανάη Πολίτη, Βιβή Συκιώτη, Αρετή Τίλη, με κορυφαία την Κίττυ Παϊταζόγλου) να ψέλνει βυζαντινούς σχεδόν ήχους – εύστοχη υποσημείωση για τις ελληνίδες σκλάβες, οι οποίες είναι πια ιέρειες της θεάς Αρτεμης. Ετσι αποδόθηκαν ιδιαίτερα και αθόρυβα η αφόρητη νοσταλγία τους για την πατρίδα και ο βαθύς τους πόνος: «Μακάρι έστω και στ’ όνειρό μου / να πήγαινα στο σπίτι μας, το πατρικό, στην πόλη μας / Τερπνές απολαύσεις που φέρνει μονάχα ο ύπνος / κοινές ευτυχίες τα όνειρα για όλους τους ανθρώπους…».