Η οικονομία μετά την πανδημία

Οποιος παρακολούθησε την περασμένη Παρασκευή τη συζήτηση στη Βουλή για τα κόκκινα δάνεια, διαπίστωσε εύκολα μια αντίφαση: Πολιτικοί αισιόδοξοι για την πορεία της οικονομίας μετά την πανδημία από τη μια. Οι τραπεζίτες από την άλλη πιο μετρημένοι. Ακόμα και ο εκ φύσεως αισιόδοξος διοικητής της ΤτΕ Γ. Στουρνάρας, επισήμαινε συνεχώς τα αυξημένα λόγω πανδημίας μη εξυπηρετούμενα δάνεια, αλλά και τις κεφαλαιακές ανάγκες των τραπεζών. Η διάσταση απόψεων για την εξέλιξη των πραγμάτων στην οικονομία μετά την πανδημία, μεταξύ πολιτικών και τραπεζιτών, δεν είναι ελληνικό μόνο φαινόμενο. Οι πολιτικοί παγκοσμίως θεωρούν ότι με συμβατικούς τρόπους, δηλαδή μέσω της νομισματικής και φορολογικής πολιτικής μετριάστηκε η ζημιά της πανδημίας. Τα ίδια εργαλεία θα συμβάλουν και στην ανάκαμψη. Οι τραπεζίτες από την άλλη έχουν δει τα όρια όλων αυτών των πολιτικών, που πράγματι συνέβαλαν στην προστασία χιλιάδων θέσεων εργασίας.

Πολλοί θεωρούν ότι η προσοχή μετά την πανδημία πρέπει να στραφεί σε περισσότερο αντισυμβατικές λύσεις. Η τόνωση της οικονομίας μέσω νομισματικών πολιτικών, μπορεί να τις έσωσε από τα χειρότερα, απέτυχε ωστόσο και πριν από την έλευση του Covid-19 να δημιουργήσει ισχυρή ανάπτυξη. Μάλιστα παρατηρήθηκε ένα φαινόμενο πρωτοφανές στη σύγχρονη οικονομική ιστορία, τα προς διάθεση κεφάλαια να είναι σε ιστορικά υψηλά αλλά την ίδια στιγμή να μην καταλήγουν σε επαρκείς για υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης επενδύσεις.

Επιπλέον όλα αυτά τα χρήματα κατευθύνθηκαν μονομερώς σε συγκεκριμένους τομείς. Πολλές εταιρείες, πολλές επενδύσεις, στο ίδιο πεδίο. Αποτέλεσμα όλων αυτών ένα πλεόνασμα παραγωγικής ικανότητας και ταυτόχρονα ένας αυξανόμενος αριθμός εταιρειών ζόμπι. Ολες αυτές θεωρούν πολλοί – και αυτή είναι η ουσία του προβλήματος των κόκκινων δανείων στην Ελλάδα – θα κρατούν σε επίπεδα στασιμότητας τις οικονομίες.

Αυτό που συζητείται σε παγκόσμιο επίπεδο ότι πρέπει να αλλάξει είναι η κατανομή των πόρων. Ποιοι πρέπει να επιδοτούνται μετά την υγειονομική κρίση, καθώς εκτιμάται ότι τότε τα μέτρα στήριξης της εργασίας δεν θα έχουν νόημα. Αυτό που θα απαιτείται είναι η ανακατανομή των πόρων από τομείς με πληθωρισμό επιχειρήσεων και παραγωγής, σε τομείς με ανεκμετάλλευτες επενδυτικές ευκαιρίες. Ολη αυτή η προσπάθεια πρέπει να κινείται με στόχο τη δημιουργία ανθεκτικών τομέων. Το είδαμε με τη χρηματοπιστωτική κρίση πόσο σημαντικό είναι να έχεις ισχυρές τράπεζες και πόσο πρόβλημα είναι όταν δεν τις έχεις. Αυτό το μάθημα το ξεχάσαμε. Η ανθεκτικότητα για παράδειγμα του συστήματος υγείας καταλάβαμε ότι είναι το ίδιο ίσως και περισσότερο σημαντική για μια οικονομία. Το να έχεις επίσης ένα οργανωμένο και ανθεκτικό σύστημα εφοδιασμού της αγοράς και παράδοσης κατ’ οίκον είναι επίσης σημαντικό.

Στην αμιγώς ελληνική περίπτωση της οργάνωσης μιας σειράς υπηρεσιών με άμεση επίδραση στο ελληνικό ΑΕΠ, όπως τα αεροπορικά ταξίδια, η φιλοξενία και η ψυχαγωγία, είναι επίσης σημαντικό να ξαναδούμε το πρότυπο της ζήτησης. Εχει αλλάξει. Αρα οφείλει να αλλάξει και η προσφορά. Το πόσο χρόνο θα πάρει μέχρι να επιστρέψουν τα προηγούμενα πρότυπα δαπανών είναι ασαφές. Το ελληνικό τουριστικό προϊόν οφείλει να προσαρμοστεί. Η επίτευξη μιας τέτοιας αλλαγής θα απαιτήσει ένα πολύ ευρύτερο σύνολο πολιτικών από την απλή τόνωση της συνολικής ζήτησης. Επεκτείνεται στις μεταρρυθμίσεις. Ας επικεντρωθούμε στη συζήτηση για το πώς μπορούμε να αυξήσουμε τις επενδύσεις και να επιταχύνουμε αυτήν την απαραίτητη ανακατανομή.