Από το 1925 στο Διαδίκτυο του 2021

Οπως συμβαίνει τα τελευταία χρόνια, οπότε απελευθερώνεται σταδιακά η προστασία πνευματικών δικαιωμάτων για μεγάλα έργα της δυτικής λογοτεχνίας και του κινηματογράφου, το 2021 φέρνει τα δικά του διαδικτυακά δώρα στους φίλους των λογοτεχνικών αναγνωσμάτων και των ταινιών του βωβού κινηματογράφου. Με τη μορφή ελεύθερης πρόσβασης, απαλλαγμένα από καταβολή πνευματικών δικαιωμάτων, κυκλοφορούν από φέτος τίτλοι που σε πολλές περιπτώσεις αποτελούν «διαμάντια» της πεζογραφίας και της ποίησης, καθώς και έργα μουσικής και κινηματογράφου που δημιουργήθηκαν το 1925. Εκείνη η χρονιά πρόσφερε μια εξαιρετική σε πολιτιστικά αγαθά παραγωγή. Κι αυτό επειδή η κουλτούρα των Αφροαμερικανών βρισκόταν σε εξέλιξη μέσα στη λεγόμενη Αναγέννηση του Χάρλεμ, ενώ το περιοδικό «New Yorker» ξεκινούσε την κυκλοφορία του. Η λογοτεχνική παραγωγή εκείνης της χρονιάς αντανακλούσε μια οικονομία σε άνοδο αλλά άνισα κατανεμημένη, καθώς και την παρατεταμένη αναταραχή από την τραγωδία του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αντίστοιχα και σε άλλες μορφές τέχνης η εποχή αντανακλούσε τις αντιφάσεις της. Ο ιστότοπος του BBC, στην ενότητα πολιτισμού, υπογραμμίζει ότι το 1925 ίσως και να είναι «η καλύτερη χρονιά που υπήρξε ποτέ για τα βιβλία». Και δεν αποδίδει την αιτία μόνο στο ότι τότε κυκλοφόρησαν πολλοί τίτλοι που γρήγορα έγιναν διάσημοι. Οι υφολογικές καινοτομίες που παράγονται από βιβλία όπως ο «Υπέροχος Γκάτσμπι» του Φιτζέραλντ, η «Κυρία Νταλογουέι» της Βιρτζίνια Γουλφ σηματοδότησαν μια αλλαγή στον τόνο και στην ουσία του λογοτεχνικού πολιτισμού με τη διεύρυνση του φάσματος των δυνατοτήτων που επέδειξαν οι συγγραφείς τους. Ενώ χαρακτήρες όπως ο Τζέι Γκάτσμπι, ο Νικ Χέμινγουεϊ και η Κλαρίσα Νταλογουέι εξακολουθούν να ταιριάζουν στο σήμερα.

Ελεύθερα προς χρήση. Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας από την 1η Ιανουαρίου έληξαν τα πνευματικά δικαιώματα σε έργα όπως «Ο υπέροχος Γκάτσμπι» του Φ. Σ. Φιτζέραλντ, σε αρκετές ιστορίες μυστηρίου της Αγκαθα Κρίστι, στα μυθιστορήματα της Βιρτζίνια Γουλφ, όπως και στις ταινίες του Μπάστερ Κίτον «Go West» και του Χάρολντ Λόιντ «The Freshman», «The Merry Widow» και «Lovers in Quarantine». Επίσης η επιτυχία της Γκέρτρουντ Μα Ρέινι «Shave ‘Em Dry», το τραγούδι «Always» του Αρβινγκ Μπερλίν, το «Yes Sir, That’s My Baby» των Γκας Καν και Γουόλτερ Ντόναλντσον μπορούν να προστεθούν σε οποιαδήποτε λίστα μουσικής χωρίς αντίτιμο. Αλλωστε όλα αυτά τα έργα που φέτος συμπλήρωσαν 95 χρόνια από τη δημιουργία τους είναι ελεύθερα προς χρήση, αλλά και για οποιασδήποτε μορφής επεξεργασία, για την οποία δεν επιβάλλεται κάποιο ποσό καταβολής προς τον αρχικό δημιουργό τους. Πρακτικά σε επίπεδο δημιουργίας αυτό μπορεί να φέρει ίχνη του παρελθόντος σε νέους καλλιτεχνικούς πειραματισμούς. Σε ό,τι αφορά τη λογοτεχνία, δίνει τη δυνατότητα επίσκεψης στα πρωτότυπα κείμενα χωρίς τη μεταφραστική διαμεσολάβηση.

Ανοιχτά στο archive.org. Η λίστα των λογοτεχνικών έργων που ανέβηκαν και παραμένουν ανοιχτά στο αρχείο του Ιντερνετ archive.org αφορά και τα εξής:

– Βιρτζίνια Γουλφ, «Κυρία Νταλογουέι». Το έγραψε από το 1922 ως το 1924, έχοντας πρώτα διαβάσει τον «Οδυσσέα» του Τζέιμς Τζόις. Οπως ο «Οδυσσέας», έτσι και το μυθιστόρημα της Γουλφ διαδραματίζεται σε μία μέρα. Η πόλη είναι το Λονδίνο, το καλοκαίρι του 1923, πέντε χρόνια μετά τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η 52χρονη κυρία Νταλογουέι, η «τέλεια οικοδέσποινα», προετοιμάζει μία από τις συνηθισμένες κοσμικές δεξιώσεις της, όταν φτάνει ξαφνικά από την Ινδία ο πρώτος της έρωτας, ο Πίτερ Γουόλς. Ο ερχομός του ξυπνά στην Κλαρίσα Νταλογουέι έντονες αναμνήσεις από το παρελθόν και προκαλεί έντονες αντιδράσεις στο παρόν.

– Ερνεστ Χέμινγουεϊ, «In Our Time» («Στην εποχή μας»). Είναι το πρώτο βιβλίο που εξέδωσε στις ΗΠΑ ο Χέμινγουεϊ μετά την επιστροφή του από την Ευρώπη (1925). Στις περισσότερες ιστορίες, ήρωάς του είναι ο Νικ Ανταμς, ένα είδος alter ego του συγγραφέα, τον οποίο γνωρίζουμε τραυματισμένο από τον πόλεμο και τον αποχαιρετάμε με μια σκηνή ψαρέματος σε αμερικανική λίμνη.

• Φραντς Κάφκα, «Η δίκη» (το πρωτότυπο στα γερμανικά).
• Θίοντορ Ντράιζερ, «An American Tragedy». Βαθιά πολιτικοποιημένος και ακτιβιστής, ο Ντράιζερ δούλεψε για το Χόλιγουντ, ήταν συνεργάτης του Τσάπλιν και το όνομά του βρισκόταν στη λίστα των προγραφών του Μακάρθι.
• Τζον Ντος Πάσος, «Manhattan Transfer». Ο Ντος Πάσος συνθέτει µια λαµπρή εικόνα της Νέας Υόρκης, η οποία αποτελεί συγχρόνως κοινωνιολογική καταγραφή της εποχής αλλά και ένα καινοτόµο κείµενο µυθοπλασίας.
• Alain Locke, «The New Negro» (συλλογή κειμένων από τους συγγραφείς W.E.B. du Bois, Countee Cullen, Langston Hughes, Zora Neale Hurston, Claude McKay, Jean Toomer, and Eric Walrond).
• Σίνκλερ Λούις, «Arrowsmith».
• Αγκαθα Κρίστι, «Το μυστικό των Τσίμνεϊς».
• Αλντους Χάξλεϊ, «Αυτά τα γυμνά φύλλα».
• Γουίλιαμ Σόμερσετ Μομ, «The Painted Veil».
• Ντόροθι Σκάρμπορο, «On the Trail of Negro Folk-Songs».
• Ιντιθ Γουόρτον, «The Writing of Fiction».
• Ετσου Ιναγκάκι Σουγκιμότο, «A Daughter of the Samurai».