Σύγχρονη εξ αποστάσεως διδασκαλία στα ΑΕΙ

Η εκδήλωση της πανδημίας του κορωνοϊού αποτελεί μια άνευ προηγουμένου δοκιμασία για την ευελιξία και την προσαρμοστικότητα των ΑΕΙ στη χώρα μας. Η εξ αποστάσεως σύγχρονη διδασκαλία για το σύνολο των ΑΕΙ της Ελλάδας – εξαιρουμένου του ΕΑΠ – ήταν έως τώρα μια πτυχή της εκπαιδευτικής διαδικασίας που θεωρητικώς μόνον είχε απασχολήσει τόσο τα ίδια τα ΑΕΙ όσο και την πολιτεία. Εξίσου θεωρητική ήταν και η γνώση της εξ αποστάσεως σύγχρονης εκπαίδευσης εκ μέρους σημαντικού αριθμού των μελών ΔΕΠ (λίγα μέλη ΔΕΠ μάλιστα δεν ήταν εξοικειωμένα ούτε με την ασύγχρονη εκπαίδευση). Επίσης, πολλά μέλη ΔΕΠ ουδεμία εξοικείωση είχαν με το θέμα της εξ αποστάσεως σύγχρονης εκπαίδευσης αφενός λόγω της έλλειψης των απαιτούμενων τεχνικών γνώσεων (κυρίως τα μέλη ΔΕΠ μεγαλύτερης ηλικίας που θεραπεύουν κατά βάση τις θεωρητικές επιστήμες) και αφετέρου λόγω του ότι έως τώρα η εξ αποστάσεως εκπαίδευση θεωρείτο εκ του περισσού στην Ελλάδα των ήπιων κλιματολογικών συνθηκών και της αμεσότητας των ανθρωπίνων σχέσεων. Στο πνεύμα αυτό η εξ αποστάσεως σύγχρονη εκπαίδευση ήταν και για τη φοιτητική κοινότητα σχεδόν άγνωστη έννοια παρά την εξοικείωσή της με τη διαδικτυακή επικοινωνία.

Με τα δεδομένα αυτά, αρκετοί, μεταξύ των οποίων και μέλη ΔΕΠ, έσπευσαν να προδικάσουν την αποτυχία του εγχειρήματος της εξ αποστάσεως σύγχρονης (παράλληλα με την ασύγχρονη) εκπαίδευσης. Με ασύγγνωστη μάλιστα σπουδή ορισμένα μέλη ΔΕΠ πρότειναν εξαρχής την απώλεια του εξαμήνου, δηλαδή την «παράδοση των όπλων» εκ μέρους των πανεπιστημιακών δασκάλων και της πολιτείας αμαχητί…

Η πραγματικότητα, όμως, αποδεικνύεται εντελώς διαφορετική. Τα μέλη ΔΕΠ αυτοεκπαιδεύτηκαν τάχιστα και με ενθουσιασμό. Εξοικειώθηκαν με την εξ αποστάσεως εκπαίδευση (σε ποικίλα μάλιστα διαδικτυακά περιβάλλοντα) και τροποποίησαν κατάλληλα το διδακτικό υλικό τους χωρίς «εκπτώσεις» ουσίας. Ταυτοχρόνως, ενθάρρυναν τους φοιτητές να συμμετάσχουν με θέρμη στην προσπάθεια αυτή, παρέχοντάς τους όλες τις απαραίτητες τεχνικές οδηγίες. Ασφαλώς τα διοικητικά όργανα των ΑΕΙ στάθηκαν και στέκονται άοκνοι αρωγοί των μελών ΔΕΠ, ενώ ανυπολόγιστης αξίας ήταν και είναι η υποστήριξη εκ μέρους των τεχνικών πληροφορικής των ΑΕΙ, πολλοί εκ των οποίων απασχολούνται με «νεφελώδες» εργασιακό καθεστώς. Τέλος, οι φοιτητές εξαρχής επέδειξαν αμείωτο ενθουσιασμό για την εξ αποστάσεως σύγχρονη διδασκαλία, αφού ο αριθμός που συμμετέχει σε αυτήν είναι ενίοτε μεγαλύτερος από τον αριθμό όσων παρακολουθούσαν τις πανεπιστημιακές παραδόσεις με φυσική παρουσία στα αμφιθέατρα.

Τα πρακτικά προβλήματα αντιμετωπίστηκαν επιτυχώς. Ο προγραμματισμός της εξ αποστάσεως διδασκαλίας έγινε με βάση τον προ της πανδημίας προγραμματισμό. Τα Διαδίκτυο «αντέχει» παρά τον τεράστιο φόρτο. Το σύνολο των φοιτητών έχει πρόσβαση στα, ομολογουμένως ελάχιστα, απαιτούμενα μέσα για να συμμετέχει διαδραστικά (σύνδεση στο Διαδίκτυο και ένας Η/Υ ή tablet ή smartphone). Οι Ελληνικές (και όχι μόνον) Ακαδημαϊκές Βιβλιοθήκες με τις διαδικτυακές τους υπηρεσίες υποστηρίζουν στο μέτρο του δυνατού την τιτάνια αυτή προσπάθεια. Τέλος, η πολιτεία διαθέτει τη βούληση (και πρέπει) να προβεί σε όλες τις απαραίτητες παρεμβάσεις, ώστε το εγχείρημα της εξ αποστάσεως σύγχρονης εκπαίδευσης να αποκτήσει πλήρη θεσμική θωράκιση. Ταυτοχρόνως, δεδομένου ότι τίποτα δεν έχει τελειώσει, η πολιτεία οφείλει να διαθέσει στα ΑΕΙ τους απαραίτητους πόρους, ώστε να ενισχυθούν στον βαθμό που πρέπει οι υπάρχουσες υποδομές.

Η εξ αποστάσεως σύγχρονη διδασκαλία αναμφίβολα πέτυχε και μπορεί να αποτελέσει ένα πολύ αποτελεσματικό όπλο για τη διαχείριση τόσο της παρούσας υγειονομικής κρίσης όσο και μελλοντικών κρίσεων. Και ας μη λησμονούμε το πιο ουσιώδες: ο εμπνευσμένος δάσκαλος είναι αυτός που «ανάβει τη φλόγα» της φιλομάθειας στην ψυχή του μαθητή, όχι το καθηγητικό pontium και τα φοιτητικά έδρανα των μεγάλων αμφιθεάτρων…

Ο Κωνσταντίνος Παΐδας είναι αναπληρωτής καθηγητής Βυζαντινής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών