Ο θρήνος του Κουασιμόδου

Οταν ήμουν μικρή, είχα την «Παναγία των Παρισίων» σε μια παλιά παιδική έκδοση με σκληρό εξώφυλλο και εικονογράφηση, που τότε μάλλον θα μου άρεσε, αλλά σήμερα, όπως τη θυμάμαι, ήταν κάπως τελείως μίζερη – το οποίο είναι δείγμα ότι είμαι στη γενιά που πρόλαβε τη μίζερη εικονογράφηση, τώρα πια τα εικονογραφημένα είναι είτε του κομπιούτερ είτε σκέτη ομορφιά. Ο πατέρας μου τότε με πήγαινε κάθε Παρασκευή στο βιντεοκλάμπ και διαλέγαμε από μια κασέτα για ενοικίαση, κι όταν βγήκε η διασκευή σε κινούμενα σχέδια του Ντίσνεϊ είχα ενθουσιαστεί και κάθε βδομάδα παρακάλαγα να την πετύχω ξενοίκιαστη για να τη δω κι εγώ, μια και ποτέ δεν τις προλάβαινα από τους πρώτους και πέρναγα τουλάχιστον έναν-δυο μήνες λαχτάρας.

Οταν είδα τη Νοτρ Νταμ την αληθινή από κοντά, στο παιδικό μου μυαλό φανταζόμουν τα γκαργκόιλ να ζωντανεύουν τα βράδια και να κάνουν παρέα σε καλόκαρδους απόκληρους που κρύβονταν στην εκκλησία και έβλεπαν τον έξω κόσμο μόνο το βράδυ, όταν το φως του φεγγαριού πέρναγε μέσα από τα βιτρό και χρωμάτιζε τις σκιές στα πατώματα και τους τοίχους.

Τα γκαργκόιλ δεν μιλάνε ακριβώς. Γαργαρίζουν. Είναι οι φύλακες της Νοτρ Νταμ, μοιάζουν με τερατάκια τρομακτικά, μυθικά, αλλά μεταξύ μας ξέρουν πως δεν πειράζουν φίλους. Το όνομά τους το πήραν από τον ήχο που κάνει το νερό στη γαργάρα γιατί είναι τα λούκια της Νοτρ Νταμ ή γιατί αυτή είναι η μυστική τους γλώσσα, όπως θα ήθελα να πιστεύω αν ήμουν ακόμη παιδί. Γιατί δεν έχω ιδέα από αρχιτεκτονική ή μηχανική ή οτιδήποτε με αυτά, είμαι εντελώς εντελώς άσχετη. Εχω όμως ιδέα από μαγεία, που όλοι έχουμε, κι ας είναι για τον καθένα μας κάτι αλλιώτικο εντελώς. Ισως γι’ αυτό χθες πολλοί στενοχωρηθήκαμε κανονικά όταν βλέπαμε τη Νοτρ Νταμ στις φλόγες. Γιατί μαζί με την ομορφιά και τον πολιτισμό καιγόταν κάτι που μας υπερβαίνει.

ΔΙΚΑΣΤΕΣ ΤΩΝ ΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Φυσικά, όπως πάντα, μαζί με τις εικόνες στην τηλεόραση, στις εφημερίδες και στο Internet, έκαναν την εμφάνισή τους κι οι δικαστές των αισθημάτων μας. Τους ξέρετε όλοι. Είναι αυτοί που σε κάθε γεγονός που προκαλεί μια μαζική, μια συλλογική, μια δημόσια έκφραση θλίψης νιώθουν μια φοβερή ανωτερότητα με το να ετεροπροσδιοριστούν λέγοντας «ναι, αλλά για το τάδε δεν στενοχωριέστε» και οι «μου είχατε και στο χωριό σας». Βέβαια το να νιώθεις ανωτερότητα διά του ετεροπροσδιορισμού από την κοινωνική μάζα είναι κάτι κατανοητό ώς την ενηλικίωση περίπου που, όπως ξέρουμε, κάποιους τους δυσκολεύει.

Οι πιο αγαπημένοι μου αυτή τη φορά ήταν αυτοί που έψεξαν, διακριτικά ή και ευθέως, το λαϊκό αίσθημα γιατί, κατά τη γνώμη τους, εκφράζει μια θλίψη που δεν εδράζεται σε μια ειδική γνώση του πολιτισμικού βάρους της Νοτρ Νταμ, της αξίας της ως μνημείου τέχνης και αρχιτεκτονικής. Εψεξαν τις αναρτήσεις και τα σχόλια για τον Κουασιμόδο του Ουγκώ ή της Ντίσνεϊ, λες και δεν μιλάμε για ένα έργο μοναδικό, γιατί ήταν το πρώτο, ίσως, που έκανε συμπρωταγωνιστές τον λαό, τον κλήρο και την αριστοκρατία, γιατί αγαπήθηκε από τον απλό κόσμο και έχει ζήσει δεκαδες διασκευές στην τέχνη. Λες και δεν ήταν το έργο το οποίο ήταν τόσο καθοριστικό για τη σχέση των Παριζιάνων με τον καθεδρικό τους, που η δημοφιλία του οδήγησε στην αναστήλωση του 19ου αιώνα, μέρος της οποίας κάηκε χθες.

Εψεξαν και τις φωτογραφίες τις τουριστικές που έδειχναν χαρούμενα ζευγάρια ή αυτές των φοιτητοπαρέων τις βραδινές στον δρόμο για τη Σιτέ, με την Παναγία στο βάθος. Λες και το γεγονός ότι ένας καθεδρικός, ένα σύμβολο του δυτικού χριστιανισμού, που στέκει ως σύμβολο συνύπαρξης της λατρείας με τον τουρισμό και την καθημερινότητα της κοσμικής ζωή της εκκοσμικευμένης Γαλλίας μειώνει κάτι από την αξία του αντί να την αυξάνει κατακόρυφα.

Τον Φρολό δεν τον έκλαψε κανείς

Είστε εκτός θέματος οι γκρινιάρηδες, με όλο τον σεβασμό κιόλας. Κι αν το άγχος σας είναι ο πολιτισμός των κοινωνιών μας, τότε κανένα πρόβλημα. Τη Νοτρ Νταμ θα την ξαναχτίσουν αυτοί που την ξανάχτισαν δύο αιώνες πριν. Αυτοί που είδαν τους εαυτούς τους στον καμπούρη καμπανοκρούστη της και τον θρήνο του για την Τσιγγάνα Εσμεράλδα, τους δυο κυνηγημένους από την υποκρισία και την «ηθική» των εξουσιαστών. Τον αρχιδιάκονο Φρολό δεν τον έκλαψε κανείς.