Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν φέρεται να έδωσε εντολή στους διαπραγματευτές της Τεχεράνης να κινηθούν προς μια συμφωνία, την ώρα που ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ απειλούσε δημόσια με «ολοκληρωτική εξόντωση» της χώρας. Το γεγονός αυτό, σύμφωνα με αμερικανικές και ισραηλινές πηγές, αποτέλεσε την πρώτη ένδειξη ότι η Τεχεράνη αναζητούσε διέξοδο από τη σύγκρουση.
Όπως αναφέρουν τρεις αξιωματούχοι με γνώση των συνομιλιών, ο ανώτατος ηγέτης Μοτζτάμπα Χαμενεΐ έδωσε για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου εντολή για προσέγγιση προς μια συμφωνία. Η κίνηση αυτή συνέπεσε χρονικά με αυξανόμενη διπλωματική κινητικότητα, ενώ ο Τραμπ ετοίμαζε το κοινό του για μια πιθανή στρατιωτική κλιμάκωση.
Η μεγάλη εικόνα
Ενώ ο Τραμπ απειλούσε δημόσια με καταστροφή του Ιράν, οι αμερικανικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή και το Πεντάγωνο προετοιμάζονταν για εκτεταμένες αεροπορικές επιθέσεις σε ιρανικές υποδομές. «Δεν είχαμε ιδέα τι θα συμβεί. Ήταν χαοτικό», ανέφερε χαρακτηριστικά ένας αξιωματούχος άμυνας.
Την ίδια στιγμή, οι περιφερειακοί σύμμαχοι προετοιμάζονταν για ενδεχόμενα αντίποινα μεγάλης κλίμακας, ενώ στο εσωτερικό του Ιράν πολλοί πολίτες εγκατέλειπαν τα σπίτια τους για να αποφύγουν τα πλήγματα. Η διπλωματία που απέτρεψε προσωρινά την κλιμάκωση αυτή βασίστηκε, σύμφωνα με πληροφορίες, σε συνομιλίες 11 προσώπων με γνώση των διαπραγματεύσεων.
Το παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων
Το πρωί της Δευτέρας, ενώ ο Τραμπ συμμετείχε σε εκδήλωση στον Λευκό Οίκο, ο επιχειρηματίας Στιβ Γουίτκοφ επικοινωνούσε με μεσολαβητές, χαρακτηρίζοντας την ιρανική αντιπρόταση «καταστροφή». Ακολούθησε μια «χαοτική» ημέρα με αλλεπάλληλες τροποποιήσεις, στις οποίες συμμετείχαν Πακιστανοί, Αιγύπτιοι και Τούρκοι υπουργοί Εξωτερικών, μεταφέροντας σχέδια μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Μέχρι το βράδυ της Δευτέρας, οι μεσολαβητές είχαν εξασφαλίσει την έγκριση των ΗΠΑ για ανανεωμένη πρόταση διεβδομαδιαίας εκεχειρίας. Η τελική απόφαση, ωστόσο, ανήκε στον Χαμενεΐ, ο οποίος σύμφωνα με πηγές συμμετείχε ενεργά στις διαβουλεύσεις.
Η μυστικότητα και οι μεσολαβήσεις
Η εμπλοκή του νέου ανώτατου ηγέτη παρέμεινε άκρως απόρρητη, καθώς αντιμετώπιζε, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, απειλή δολοφονίας από το Ισραήλ και επικοινωνούσε κυρίως μέσω αγγελιοφόρων. Δύο πηγές χαρακτήρισαν την απόφασή του να επιτρέψει συμφωνία ως «σημαντική καμπή».
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, διαδραμάτισε κρίσιμο ρόλο τόσο στη διαχείριση των συνομιλιών όσο και στην προσπάθεια να πείσει τους διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης να αποδεχθούν τη συμφωνία. Η Κίνα, παράλληλα, ενθάρρυνε την Τεχεράνη να επιλέξει διπλωματική διέξοδο. «Χωρίς το πράσινο φως του Χαμενεΐ, δεν θα υπήρχε συμφωνία», ανέφερε περιφερειακή πηγή.
Η κορύφωση της κρίσης
Το πρωί της Τρίτης, παρότι υπήρχαν ενδείξεις προόδου, ο Τραμπ εξαπέλυσε τη σκληρότερη απειλή του, δηλώνοντας ότι «μια ολόκληρη πολιτισμένη κοινωνία θα πεθάνει απόψε». Παρά τις αναφορές ορισμένων αμερικανικών ΜΜΕ ότι οι συνομιλίες είχαν διακοπεί, πηγές με γνώση των διαπραγματεύσεων επιβεβαιώνουν πως η διαδικασία συνεχιζόταν με κάποια δυναμική.
Η αντιπρόεδρος Βανς συντόνιζε επικοινωνίες από την Ουγγαρία, ενώ ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου διατηρούσε στενή επαφή με τον Τραμπ, αν και η ισραηλινή πλευρά εξέφραζε ανησυχία ότι έχανε τον έλεγχο των εξελίξεων. Μέχρι το μεσημέρι (ώρα ΗΠΑ), είχε διαμορφωθεί γενική συμφωνία για εκεχειρία δύο εβδομάδων.
Απόφαση της τελευταίας στιγμής
Τρεις ώρες αργότερα, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, δημοσιοποίησε τους όρους της συμφωνίας και κάλεσε τις δύο πλευρές να την αποδεχθούν. Ο Τραμπ δέχθηκε έντονες πιέσεις από συμβούλους να την απορρίψει, ωστόσο τελικά την ενέκρινε, αφού πρώτα εξασφάλισε τη δέσμευση του Νετανιάχου για τήρηση της εκεχειρίας.
Ακολούθησε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Πακιστανό στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ για την οριστικοποίηση της συμφωνίας. Δεκαπέντε λεπτά μετά την ανάρτηση του Τραμπ, οι αμερικανικές δυνάμεις έλαβαν εντολή να ανασταλούν οι επιχειρήσεις. Ο Araghchi ανακοίνωσε πως το Ιράν θα τηρήσει την εκεχειρία και θα ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ για πλοία που θα επιχειρούν «σε συντονισμό με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις».
Το επόμενο βήμα
Παραμένει ασαφές σε ποιον βαθμό το Ιράν θα επιτρέψει την πλήρη επανέναρξη της ναυσιπλοΐας και κατά πόσο ο Νετανιάχου θα τηρήσει πιστά την εκεχειρία. Ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος δήλωσε ότι ο πρωθυπουργός έχει λάβει διαβεβαιώσεις πως οι ΗΠΑ θα απαιτήσουν από το Ιράν να εγκαταλείψει τα πυρηνικά του προγράμματα και τις βαλλιστικές φιλοδοξίες του.
Η Βανς αναμένεται να ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας στις συνομιλίες που έχουν προγραμματιστεί για την Παρασκευή στο Πακιστάν, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο επανέναρξης των εχθροπραξιών.
Αντιδράσεις και προοπτικές
Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ και η εκπρόσωπος Τύπου Κάρολαϊν Λίβιτ αναμένεται να υπερασπιστούν δημόσια τη στάση του Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι οι απειλές του συνέβαλαν στην επίτευξη συμφωνίας. Από την άλλη πλευρά, το ιρανικό καθεστώς επιμένει ότι οι απειλές αυτές παραμένουν ενεργές και ενδέχεται να επανέλθουν.
Πηγή: axios.com
