Μια νέα εφαρμογή πληροφορικής, η οποία δίνει τη δυνατότητα αναζήτησης τηλεγραφημάτων αμερικανικών πρεσβειών από τις δεκαετίες του 1960 και του 1970 με τρόπο που έως σήμερα δεν ήταν εφικτός, ανέπτυξε το Wikileaks. «ΤΑ ΝΕΑ» και άλλα διεθνή μέσα μαζικής ενημέρωσης είχαν πρόσβαση τον τελευταίο μήνα μέσω της εφαρμογής σε περισσότερα από 1,7 εκατομμύρια διπλωματικά έγγραφα

Μία ημέρα πριν από την εξέγερση του Πολυτεχνείου, καθώς στήνονταν οδοφράγματα στους δρόμους, ο αμερικανός πρεσβευτής Τάσκα ενημέρωνε την Ουάσιγκτον για το τηλεφώνημά του στον υπουργό Εθνικής Αμυνας Νικόλαο Εφέσιο. Μεταξύ άλλων, οι δύο άνδρες κουβέντιασαν για θέματα πυρηνικής ενέργειας. Δεν ήταν η πρώτη φορά που άνοιγε αυτή η συζήτηση στο δικτατορικό καθεστώς. Τηλεγραφήματα που εντόπισαν «ΤΑ ΝΕΑ» με τη νέα εφαρμογή του Wikileaks αποκαλύπτουν τις πολύμηνες διαπραγματεύσεις αμερικανικής εταιρείας με τη ΔΕΗ και τη χούντα για την κατασκευή πυρηνικού εργοστασίου. Η συμφωνία δεν έκλεισε τότε. Δύο δεκαετίες αργότερα η ίδια εταιρεία ανέλαβε τη διαχείριση της κατασκευής του μετρό της Αθήνας

Η ιστορία ξεκινά τον Ιούλιο του 1973. Σε τηλεγράφημα της αμερικανικής πρεσβείας (1973ATHENS04730), το περιεχόμενο του οποίου δεν είναι διαθέσιμο, φαίνεται από τα στοιχεία που διασώθηκαν ότι η εταιρεία Bechtel επελέγη ως σύμβουλος για τη δημιουργία πυρηνικού εργοστασίου στην Ελλάδα. Εναν μήνα αργότερα άλλο τηλεγράφημα, με κωδικό 1973ATHENS05528 και μη διαθέσιμο περιεχόμενο, φέρει τίτλο: «Οι διαπραγματεύσεις με την Bechtel προχωρούν ικανοποιητικά». Οι Αμερικανοί επανέρχονται τον Οκτώβριο του 1973, παρατηρώντας σε τηλεγράφημά τους ότι ο υπουργός Ενέργειας στη δικτατορική κυβέρνηση Μαρκεζίνη, ο Απόστολος Παπαγεωργίου, «προτιμά αργές κινήσεις» στο ζήτημα της πυρηνικής ενέργειας.

Η αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα παρακολουθεί στενά μέσω των ακολούθων της την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων με την Bechtel. Στις 20 Οκτωβρίου ο Παπαγεωργίου δίνει το πράσινο φως στον διοικητή της ΔΕΗ Δημόπουλο να προχωρήσει σε σύναψη συμβολαίου με την αμερικανική εταιρεία (1973STATE10098). Ακολουθεί η εξέγερση του Πολυτεχνείου, το πραξικόπημα του στρατηγού Δημήτριου Ιωαννίδη και σιγή τουλάχιστον δύο μηνών στα τηλεγραφήματα σχετικά με την πυρηνική ενέργεια.

Τον Φεβρουάριο του 1974 ο πρεσβευτής Τάσκα αναθερμαίνει τη συζήτηση για τα πυρηνικά με τηλεφώνημά του στον νέο διοικητή της ΔΕΗ Ιωάννη Οικονομόπουλο (1974ATHENS00738). Τρεις ημέρες αργότερα η αμερικανική αποστολή στη Διεθνή Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας ενημερώνεται από ανεπίσημη πηγή ότι η Ελλάδα ζητεί να αποκτήσει εμπλουτισμένο ουράνιο από τις ΗΠΑ για τον πρώτο της αντιδραστήρα (1974IAEAV01059). Μάλιστα, ορίζεται ως έτος πρώτης παράδοσης το 1980. Τον Μάρτιο όμως ο γενικός διευθυντής της ΔΕΗ Γιώργος Βαφειάδης ενημερώνει την αμερικανική πρεσβεία ότι η συμφωνία με την Bechtel έχει σκαλώσει (1974ATHENS01431).
ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ. Στα τέλη Μαΐου, δύο εβδομάδες πριν από το ταξίδι αντιπροσωπείας της ΔΕΗ στο Σαν Φρανσίσκο όπου θα συναντούσε στελέχη της Bechtel, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ στέλνει τηλεγράφημα (1974STATE106283) στην πρεσβεία του στην Αθήνα. Το έγγραφο φέρει τίτλο «Πυρηνική ενέργεια, ΔΕΗ», ωστόσο δεν έχει αποχαρακτηριστεί. Είναι το μοναδικό έγγραφο για αυτό το ζήτημα την ίδια περίοδο που μέχρι σήμερα παραμένει απόρρητο.

Το ταξίδι της αντιπροσωπείας της ΔΕΗ στις ΗΠΑ φαίνεται να πηγαίνει καλά. Σύμφωνα με αμερικανικό τηλεγράφημα, υπογράφεται συμφωνία με την Αμερικανική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας για προμήθεια εμπλουτισμένου ουρανίου και δίνεται και προκαταβολή (1974ATHENS04128). Το ποσό δεν αναφέρεται. Ωστόσο το συμβόλαιο με την Bechtel έπρεπε να εγκριθεί και από το διοικητικό συμβούλιο της ΔΕΗ.
Ο ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΤΗΣ. Πρόσωπο-κλειδί στις διαπραγματεύσεις αυτή την περίοδο φαίνεται ότι είναι ο Δημήτριος Συμεών, ο οποίος είχε αναλάβει τον Μάρτιο του 1974 τη θέση του διευθυντή στο νεοσυσταθέν τότε γραφείο πυρηνικής ενέργειας της ΔΕΗ. Ο Συμεών δήλωνε, σύμφωνα με τους Αμερικανούς (1974ATHENS01686), ότι η πρώτη πυρηνική μονάδα θα λειτουργούσε στην Ελλάδα το 1983. Εκτιμούσε μάλιστα ότι έως το τέλος του 1989 η Ελλάδα θα είχε επτά πυρηνικά εργοστάσια των 600 μεγαβάτ. Εναν χρόνο αργότερα, κατά τη Μεταπολίτευση, ο Συμεών μετέθετε τη λειτουργία του εργοστασίου στο 1985 (1975ATHENS04120).

Χρειάστηκε να περάσει και άλλος χρόνος ώσπου να εξεταστεί εκ νέου, από τη δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση πια, η λύση της πυρηνικής ενέργειας. Το 1976 ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής ζήτησε να προχωρήσει η κατασκευή πυρηνικού εργοστασίου. Οι ΗΠΑ ήλπισαν ότι η Bechtel θα μπει ξανά στο κάδρο των διαπραγματεύσεων, καθώς η τελική έγκριση της συνεργασίας της με την Ελλάδα είχε παγώσει το 1974 μετά την εισβολή των τουρκικών δυνάμεων στην Κύπρο (1976ATHENS12135). Τα σχέδια ναυάγησαν οριστικά το 1982, έπειτα από αντιδράσεις κατοίκων της Καρύστου. Το δικό τους μέρος είχε επιλεγεί για να στεγάσει τον αντιδραστήρα. «Αν είχε συζητηθεί κάτι για την περιοχή μας και επί χούντας θα το ξέραμε», λέει στα «ΝΕΑ» η Μόσχα Χατζηνικολή. Ο πατέρας της ήταν δήμαρχος Καρύστου όταν εναντιώνονταν οι κάτοικοι στα σχέδια Καραμανλή.

Τελικά η Bechtel, εταιρεία που ιδρύθηκε το 1898 στις ΗΠΑ και δραστηριοποιείται στη διαχείριση μεγάλων κατασκευαστικών έργων σε διάφορα κράτη, συνεργάστηκε με την Ελλάδα το 1992. Τότε ανατέθηκε στην εταιρεία η διαχείριση του σχεδιασμού και της κατασκευής του μετρό της Αθήνας. Ενα έργο που όπως γράφει η Bechtel στην ιστοσελίδα της, «λίγοι πίστευαν ότι μπορούσε να ολοκληρωθεί μέχρι το 2004».