Το Ολοκαύτωµα περνάει στη σκηνή της όπερας, που πάντα αναζητεί νέα θέµατα µε όσο το δυνατόν ευρύτερο κοινωνικό αντίκτυπο. Ετσι φωτίζεται τώρα ένα ξεχασµένο έργο (από το 1968) του πολωνοεβραίου συνθέτη Μιέτσισλαβ Βάινµπεργκ, ο οποίος είχε διαφύγει στη Σοβιετική Ενωση όταν οι ναζί µπήκαν στη Βαρσοβία για να εκδιωχθεί στη συνέχεια και από εκεί όταν η µουσική του θεωρήθηκε «συντηρητική» από το σταλινικό καθεστώς. «Η επιβάτις» («Die Ρassagierin»), όπως είναι ο τίτλος του έργου, παρουσιάστηκε στη σκηνή της Κρατικής Οπερας στη Βαρσοβία, αφού πρώτα επευφηµήθηκε τον Ιούλιο στο περίφηµο Φεστιβάλ της Μπρεγκέντς, στη Λίµνη της Κωνσταντίας, στα αυστροελβετικά σύνορα. Εκεί µάλιστα πρωταγωνιστούσε η ελληνικής καταγωγής σοπράνο και αγαπηµένη στο Κόβεντ Γκάρντεν Ελενα Κελεσίδη, ενώ τη Συµφωνική Ορχήστρα της Βιέννης διηύθυνε ένα ακόµη ελληνικό µουσικό ταλέντο, ο νέος µαέστρος Θόδωρος Κουρεντζής.

Το στόρι της όπερας είναι αυτοβιογραφικό, µε αφηγήτρια την επιζήσασα από το ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης του Αουσβιτς Ζόφια Πόσµιτς. Συµπρωταγωνίστρια είναι η αξιωµατικός των Ες Ες, δεσµοφύλακας στο Αουσβιτς, Ανελίζε Φραντς ή Λίζα. Στην όπερα, που η µουσική της θυµίζει τα έργα του Σοστακόβιτς (ο οποίος είχε εκφράσει τον θαυµασµό του για τον Βάινµπεργκ, ενώ και ο τελευταίος δήλωνε θαυµαστής του ρώσου συνθέτη), η ιστορία µιλά για τις ενοχές και την άρνηση, για τα θύµατα και τους θύτες, για την αλήθεια και το ψέµα, για το κουράγιο και τον έρωτα µέσα σε ένα µουσικό φόντο µε στοιχεία από την τζαζ και την πολωνική θρησκευτική µουσική, από τον Μπαχ και τον Γιόχαν Στράους.

Η πρώτη σκηνή βρίσκει τη Λίζα µαζί µε τον διπλωµάτη σύζυγό της Βάλτερ πάνω σε ένα κρουαζιερόπλοιο µε κατεύθυνση προς τη Βραζιλία. Στο κατάστρωµα συναντά µια γυναίκα που διαπιστώνει πως ήταν µία από τις κρατούµενες στο Αουσβιτς, η Μάρθα. Θυµάται πως ήθελε να κάνει τη Μάρθα κάτι σαν βοηθό της, στην πραγµατικότητα καρφί για τη δράση των συγκρατουµένων της. Μάλιστα για να την πείσει τής κανονίζει να συναντήσει σε µια αποθήκη του στρατοπέδου τον αγαπηµένο της, κρατούµενο επίσης, Ταντέους, αλλά τελικά τους στέλνει και τους δύο στα κρεµατόρια της Τελικής Λύσης.

Οµως η Μάρθα θα επιζήσει. Με φόντο τη θάλασσα στο κρουαζιερόπλοιο, η Λίζα τώρα τής ζητάει άφεση αµαρτιών. Μόνον που εκεί ξεκινά η Κόλαση…

Η πραγµατική επιζήσασα Ζόφια Πόσµιτς έζησε τις µέρες της γυναικείας ορχήστρας του Αουσβιτς, που ήταν αναγκασµένη να παίζει βαλσάκια την ώρα που κατάδικοι οδηγούνταν στα κρεµατόρια. Ο πραγµατικός Ταντέους ήταν βιολονίστας που επίσης υποχρεωνόταν να παίζει µπροστά στον διοικητή του στρατοπέδου.

Εντυπωσιακό στοιχείο στην «Επιβάτιδα» είναι ότι δείχνει το µωσαϊκό των γυναικών διαφόρων εθνοτήτων που κρατούνταν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Η Κάτια, η ρωσίδα αντιστασιακή, η γαλλίδα Ιβέτ, η Κριστίνα, η ηλικιωµένη Μπρόνκα, που τραγουδούν στα ρωσικά, αγγλικά, γερµανικά, πολωνικά, γαλλικά.

Και µια συγκινητική λεπτοµέρεια: Δύο µέρες προτού πεθάνει το 1996 ο συνθέτης Μιέτσισλαβ Βάινµπεργκ είχε εξοµολογηθεί στον λιµπρετίστα Αλεξάντρ Μεντβέγιεφ πως το έφερε βαρέως που δεν είχε ακούσει ποτέ την όπερά του ζωντανά. Εκείνος του υποσχέθηκε πως όταν τελικά θα παρουσιαστεί, θα την ακούσει δυο φορές – τη µία για εκείνον. Ο Μεντβέγιεφ όµως πέθανε δύο µέρες πριν από την πρεµιέρα της όπερας στην Μπρεγκέντς…

ΙΝFΟ

Η «Επιβάτις», µετά την πολωνική πρωτεύουσα, προγραµµατίζεται να παρουσιαστεί και σε Μαδρίτη, Λονδίνο.