Ποιος είπε ότι ο Καραγκιόζης πεθαίνει;

Είναι έξυπνος, πονηρός και πάντα πεινασμένος. Στην καμπούρα του κουβαλά τα

βάσανα και τις αγωνίες ενός ολόκληρου λαού, του ελληνικού. Ξεπηδά πάνω στο

λευκό πανί, «ζωντανεύει» στο φως της λάμπας και ονειρεύεται. Το όνομά του;

Καραγκιόζης. Και η ηλικία του φθάνει τα 200 χρόνια.

Μαζί με την πολυπληθή παρέα του – ανάμεσά τους ο Χατζηαβάτης, ο Νιόνιος, ο

Μπαρμπαγιώργος, ο Σταύρακας και τα Κολλητήρια – αναζητεί κάθε φορά τρόπους για

να επιβιώσει. Και φαίνεται πως τα καταφέρνει, αφού εξακολουθεί να έχει όχι

μόνον φανατικούς φίλους που παρακολουθούν τις περιπέτειες και τα καμώματά του,

αλλά και αρκετούς ανθρώπους που θέλουν να τον κρατήσουν ζωντανό, να μάθουν την

τέχνη του και να την ταξιδέψουν στον 21ο αιώνα.

Ερασιτέχνες και επαγγελματίες, έφηβοι και μεσήλικοι, όλοι πιστοί στον

μυταρά μαυρομάτη ήρωα, θα δώσουν το «παρών» στο 1ο Διαγωνιστικό Φεστιβάλ

Ελληνικού Θεάτρου Σκιών, το οποίο σηκώνει αυλαία αύριο στην Πάτρα. Ευκαιρία να

παρουσιάσουν τη δουλειά τους, να γνωριστούν, να μάθουν ο ένας από τον άλλο, να

παρουσιάσουν στο κοινό έργα κλασικά και σύγχρονα, να διεκδικήσουν ένα από τα

πέντε έπαθλα, αξίας από 750 έως και 1.500 ευρώ, αλλά και να παρακολουθήσουν

τις ειδικές παραστάσεις του Γιάνναρου και του Θανάση Σπυρόπουλου.

Αυτοδίδακτος ο 16χρονος Χρήστος Καλπουζάνης από την Πάτρα, μαθητής στη Β’

Λυκείου, είναι ένας από τους εκπροσώπους της νέας γενιάς που αγαπά το θέατρο

σκιών. Όταν είδε την ανακοίνωση του διαγωνισμού σε τοπική εφημερίδα δεν το

σκέφτηκε δεύτερη φορά. «Ξεκίνησα βλέποντας τον Ευγένιο Σπαθάρη στην τηλεόραση,

σε ηλικία έξι ετών. Αγάπησα τον Καραγκιόζη και διέθετα το χαρτζιλίκι μου για

να αγοράζω φιγούρες από το βιβλιοπωλείο». Στο πλευρό του πάντα ήταν οι γονείς

του, οι οποίοι του διέθεταν όχι μόνον σεντόνια, αλλά και το σπίτι, για να

δώσει τις πρώτες του παραστάσεις, στους φίλους του, με εισιτήριο 50 δραχμών!

Πώς προλαβαίνει με το σχολείο; «Έχω βάλει πρόγραμμα. Και δεν ασχολούμαι μόνο

με το θέατρο σκιών. Παίζω, επιπλέον, κιθάρα και συμμετέχω σε ένα μικρό

συγκρότημα». Η αντιμετώπιση από την παρέα κάθε άλλο παρά αρνητική είναι. «Ο

κολλητός μου είναι και ο βοηθός μου, ενώ στον διαγωνισμό θα έχω δίπλα μου και

έναν 12χρονο φίλο, ο οποίος θέλει να ασχοληθεί με τον Καραγκιόζη. Εξάλλου,

γιατί να είναι αρνητικοί; Ο Καραγκιόζης είναι επίκαιρος. Και εγώ πάλι δεν

είμαι παλιομοδίτης. Είμαι ροκάς. Φανατικός του Μόρισον, αλλά και του

Καραγκιόζη». Θα ήθελε να ασχοληθεί και επαγγελματικά, αλλά ξέρει ότι έχει

ακόμα να μάθει πολλά. «Για μένα σημασία έχει, πάνω από όλα, να περνάω καλά με

ό,τι κάνω».

«Ο Καραγκιόζης, όπως όλες οι τέχνες, δεν πεθαίνει. Μπορεί να υπήρξε μια καμπή,

αλλά τον τελευταίο καιρό φαίνεται πως γνωρίζει άνθηση. Το κοινό είναι από

παιδιά μέχρι φοιτητές και μεγάλοι άνθρωποι. Μερικές φορές διώχνουμε και

κόσμο», λέει ο Μιχάλης Χατζάκης, από τη Λαμία, ο οποίος ασχολείται περισσότερο

από είκοσι χρόνια επαγγελματικά με το θέατρο σκιών. «Ίσως η δυνατή, μαγική,

εντύπωση που προκαλεί κάνει τον κόσμο να τον λατρεύει. Δημιουργεί πελατεία»,

εκτιμά 57χρονος, που διδάσκει και στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

και θα εμφανιστεί στον διαγωνισμό με ένα έργο καινούργιο, το οποίο θα

παρουσιαστεί για πρώτη φορά, «Ο Διγενής και ο Δράκοντας».

Θετικά είναι και τα μηνύματα που έρχονται από τον 50χρονο Αντώνη Κλίνη

από τον Πειραιά, ο οποίος άρχισε να μυείται στα μυστικά του θεάτρου σκιών πριν

από περίπου δύο χρόνια από τον αδελφό τού μεγάλου καραγκιοζοπαίχτη, Χαρίδημου.

«Είχα δει πολύ θέατρο σκιών ως παιδί. Μετά όμως δεν είχα έρεισμα να ασχοληθώ.

Σπούδασα, εργάζομαι σε τράπεζα και δεν είχα κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον».

Δηλώνει φίλος του Καραγκιόζη και όχι ερασιτέχνης. Διαβάζει σχετικά βιβλία,

φτιάχνει μόνος του φιγούρες και σκηνικά και πιστεύει στο μέλλον τού… φίλου

του, «αρκεί να προβάλλεται η σωστή και η πειθαρχημένη εκδοχή του», τονίζει.

Και πιστεύει πως τέτοιες διοργανώσεις λειτουργούν θετικά, αφού μπορούν να

αναδειχθούν από αυτές νέα ταλέντα.

«Δεν μου αρέσουν τα ξενόφερτα. Αγαπώ την παράδοση, ακούω ρεμπέτικα και

δημοτικά και αγαπάω τον Καραγκιόζη», υποστηρίζει ο 17χρονος Σωκράτης Κοτσορές,

μαθητής στη Γ’ Λυκείου και βοηθός του Γιώργου Μάμαη εδώ και τρία χρόνια, από

την Αθήνα, ο οποίος θέλει να ασχοληθεί και στο μέλλον με το θέατρο σκιών.

«Όταν ξεκινά κανείς, όμως, δεν μπορεί να είναι τέλειος. Γι’ αυτό και αν δεν

κερδίσω δεν θα απογοητευτώ. Θα έχω κερδίσει μια καλή εμπειρία». Όσο για τα

πειράγματα των συνομηλίκων του σχετικά με τον Καραγκιόζη; «Δεν με ενοχλούν. Το διασκεδάζω».

Θεωρίες καταγωγής

«Οι καταγωγές είναι τόσες όσες και οι ερευνητές», έλεγε ο μεγάλος

καραγκιοζοπαίχτης Αντώνης Μόλλας. Οι επικρατέστερες από αυτές, ωστόσο, θέλουν

τον Καραγκιόζη να γεννήθηκε από την ανάγκη αναβίωσης του τρόπου διοίκησης του

Καραγκιόζ Μπέη, που έζησε στην Ανατολή επί εποχής του Σουλτάνου Βαγιαζίτ, αλλά

και των σοφών λόγων του συμβούλου του Χατζηαβάτη.

Σύμφωνα με άλλη θεωρία, ο Καραγκιόζης, χτίστης στο Σουλεϊμανέ-τζαμί επί

Σουλεϊμάν Μεγαλοπρεπούς, κατάφερε με τα αστεία του να κερδίσει μια θέση κοντά

στον Σουλτάνο, για να τον διασκεδάζει. Η ακόρεστη επιθυμία του όμως να

γνωρίσει… καλύτερα όλες τις γυναίκες του χαρεμιού, του στοίχισε τη ζωή. Ο

θάνατος του Καραγκιόζη έριξε τελικά σε μελαγχολία τον Σουλτάνο και ζήτησε από

τον Μεγάλο Βεζίρη – που είχε ανακαλύψει το χιούμορ του Καραγκιόζη -να του

διαβάζει τα αστεία του «Μαυρομάτη» μιμούμενος και τη φωνή του. Με τον καιρό ο

Χατζηαβάτ-Βεζίρης έφτιαξε ένα ομοίωμα του εαυτού του και του Καραγκιόζη και τα

προέβαλε στο παράθυρο, εκπαίδευσε και τους βοηθούς του στη μίμηση των φωνών

και τελικά θεωρείται από ορισμένους ο «πατέρας» του θεάματος.

Σοφία Θεοδωροπούλου

«Έκανα έξι παιδιά για να φτιάξω θίασο»

Η Σοφία Θεοδωροπούλου «κουβαλά» ένα επώνυμο με βαριά ιστορία στον χώρο του

Θεάτρου Σκιών, καθώς είναι κόρη του Ντίνου Θεοδωρόπουλου, του ανθρώπου που

εφηύρε στις αρχές του 20ού αιώνα τις έγχρωμες φιγούρες με ζελατίνη. Δασκάλα

και συγγραφέας, μεγάλωσε πίσω από τον μπερντέ βοηθώντας τον πατέρα της.

«Όνειρό μου ήταν να δημιουργήσω έναν δικό μου παιδικό θίασο, γι’ αυτό και

έκανα έξι παιδιά. Πριν από δεκαπέντε χρόνια άρχισα να δίνω παραστάσεις

Καραγκιόζη με θεατρική μορφή», εξηγεί στα «ΝΕΑ».

Το «σαράκι» του Θεάτρου Σκιών έχει περάσει και στα έξι παιδιά της, ακόμη και

στα δυο της κορίτσια, που εργάζονται ως βοηθοί πίσω από το πανί. Η συνεργασία

των μελών της οικογένειας, που ασχολείται επαγγελματικά με τον Καραγκιόζη,

είναι άψογη, αλλά εκείνη, ιδιοκτήτρια του Θεοδωροπούλειου Θεάτρου Σκιών, στην

Πάτρα, δεν μοιάζει αισιόδοξη για το μέλλον του. «Φοβάμαι πως κάποια στιγμή θα

σβήσει, διότι δεν είναι ένα βιοποριστικό επάγγελμα. Όλα μου τα παιδιά κάνουν

και μια δεύτερη δουλειά για να ζήσουν. Είναι απαραίτητη η βοήθεια από την

πολιτεία για να παραμείνει ζωντανός».

Ο ένας από τους γιους της, ο 23χρονος Νίκος Φραγκόπουλος, που εργάζεται

ως μουσικός, κρατά με καμάρι τις σχεδόν ενός αιώνα φιγούρες του παππού του και

υποστηρίζει πως «έχει πάθος για το Θέατρο Σκιών, που δεν ξεπερνιέται ποτέ».

Παρόλο όμως που η μεγαλύτερη ανταμοιβή για εκείνον είναι το γέλιο και το

χειροκρότημα του κόσμου, οι οικονομικές δυσκολίες δεν τον κάνουν να βλέπει με

χαμόγελο το μέλλον. «Αν στον διαγωνισμό πάρει το έπαθλο η μητέρα μου ή εγώ

(συμμετέχουν σε διαφορετικές κατηγορίες), τα λεφτά θα γυρίσουν στον

Καραγκιόζη. Θα τα χρησιμοποιήσω για να βγάλουμε προσκλήσεις, να πληρώσουμε το ρεύμα…».

Θανάσης Σπυρόπουλος

«Έχει μέλλον, και μάλιστα πάρα πολύ»

«Ο Καραγκιόζης δεν πεθαίνει ποτέ. Έχει μέλλον, και μάλιστα πάρα πολύ,

παρόλο που παίζεται πολλές φορές στραβά», λέει στα «ΝΕΑ» ένας από τους

βετεράνους του ελληνικού Θεάτρου Σκιών, ο Θανάσης Σπυρόπουλος. «Ακόμα όμως και

δύο να βγουν και να παίζουν σωστά είναι καλό, γιατί θα δώσουν ζωή για ακόμα

πενήντα χρόνια. Και ούτω καθεξής. Πάντα θα υπάρχουν ταλέντα. Το μόνο που δεν

θα υπάρχει στο μέλλον είναι η όρεξη που υπήρχε παλιά. Θυμάμαι ταξίδευα από την

Καλαμάτα στην Πάτρα για να δω τι έκαναν οι παλαιότεροι συνάδελφοί μου. Και στα

45 μου, φτασμένος πια, πήρα στο πλευρό μου τον Φρίξο, έναν από τους

σημαντικότερους ανανεωτές του Θεάτρου Σκιών, για να μάθω εκείνα που ήξερε.

Σήμερα οι περισσότεροι πάνε για τα λεφτά και με δυο χρόνια εμπειρίας θέλουν να

παίξουν. Δεν καταλαβαίνουν πως ο καραγκιοζοπαίχτης όσο μεγαλώνει μαθαίνει και

πως για να γίνεις καλός θέλει πολλή δουλειά».

Τη σκυτάλη ελπίζει να πάρει ο 17χρονος γιος του, Κώστας, που όπως

παραδέχεται ο πατέρας του «είναι καλός. Το μόνο πρόβλημα είναι ότι τον

πειράζουν οι κοπέλες για το επάγγελμά του και αυτό τον ενοχλεί λίγο. Όλοι το

περάσαμε όμως».

INFO

Ο πρώτος διαγωνισμός

Το πρώτο διαγωνιστικό Φεστιβάλ Ελληνικού Θεάτρου Σκιών φιλοξενείται από αύριο

και έως την Κυριακή στο θέατρο «Απόλλων» της Πάτρας (Πλατεία Γεωργίου Α’ 17,

τηλ. 0610-623730). Εισιτήρια 3 ευρώ και μαθητικό 1 ευρώ. Στο πλαίσιο των

εκδηλώσεων παρουσιάζεται απόψε στις 9.30 στο Αρχαίο Ωδείο η παράσταση της

Μέμης Σπυράτου «Καραγκιόζης-Μιούζικαλ», ενώ στις 8 μ.μ. εγκαινιάζεται έκθεση

φωτογραφίας του Κώστα Τσίπηρα με θέμα τους Έλληνες καραγκιοζοπαίχτες, στο

Κέντρο Τεχνών (πρώην σταφιδαποθήκες Barry), που θα διαρκέσει έως τις 23/9.