Μεταλλαγμένη σόγια στην ελληνική αγορά

Η συντριπτική πλειονότητα των προϊόντων σόγιας που κυκλοφορούν στην ελληνική

αγορά είναι γενετικά τροποποιημένα. Αυτό απέδειξε μεγάλη έρευνα που ξεκίνησε

πριν από τρία χρόνια στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης και την

οποία παρουσιάζουν σήμερα «ΤΑ ΝΕΑ».

Οι επιστήμονες του Εργαστηρίου Γενετικής Μηχανικής του ΑΠΘ αγόρασαν από

καταστήματα και σούπερ μάρκετ της Θεσσαλονίκης προϊόντα που παράγονται από

σόγια. Όπως το γάλα, ο κιμάς, το σογιάλευρο, ο ταραμάς. Αφού ανέπτυξαν – με

χρηματοδότηση του ΥΠΕΧΩΔΕ – μια ειδική μέθοδο ανίχνευσης του ανασυνδυασμένου

DNA, το οποίο πιστοποιεί τη γενετική τροποποίηση, διαπίστωσαν ότι η

πλειονότητα των δειγμάτων που είχαν εξετάσει εμπεριείχαν συστατικά από

γενετικά τροποποιημένη σόγια.

Το χειρότερο όμως απ’ όλα ήταν ότι κανένα από τα προϊόντα που εξετάστηκε δεν

είχε επικολλημένη στη συσκευασία του την ενημερωτική ετικέτα για τον

καταναλωτή, η οποία να αναγράφει την ακριβή σύνθεση του περιεχομένου. Κατά

παράβαση δηλαδή της σχετικής οδηγίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία υποχρεώνει

την επισήμανση με ετικέτα όλων των γενετικά τροποποιημένων προϊόντων.

Αντιθέτως, σε δύο περιπτώσεις προϊόντων διαπιστώθηκε ότι αυτά έφεραν κόκκινες

ετικέτες στις οποίες ψευδώς ανεγράφετο ότι τα σκευάσματα περιείχαν φυσική, μη

μεταλλαγμένη σόγια. «Η πρακτική αυτή είναι καταδικαστέα γιατί παραπλανά τον

καταναλωτή, ο οποίος μη έχοντας οποιοδήποτε άλλο κριτήριο πείθεται από τα

λεγόμενα της ετικέτας και αγοράζει το συγκεκριμένο προϊόν», λέει στα «ΝΕΑ» ο

καθηγητής Γενετικής στο ΑΠΘ και υπεύθυνος της πολυετούς έρευνας κ. Αθανάσιος

Τσαυτάρης.

Ειδικότερα τα προϊόντα που εξετάστηκαν στο Εργαστήριο με τη μέθοδο που εκεί

ανεπτύχθη, για την όσο το δυνατόν καλύτερη εξασφάλιση αξιόπιστου

αποτελέσματος, ήταν κιμάς από σόγια, κεμπάπ από σόγια, σογιάλευρο, ταραμάς

συσκευασμένος που αγοράστηκε από σούπερ μάρκετ, κιμάς επίσης συσκευασμένος,

ρόφημα σόγιας και γάλα σόγιας, χάπια λεκιθίνης και μια σοκολάτα υγείας. Από

όλα αυτά τα προϊόντα μόνο τα χάπια λεκιθίνης και η σοκολάτα υγείας (που

περιέχει λεκιθίνη) δεν είχαν γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς.

Ο κ. Α. Τσαυτάρης σημειώνει ότι «από την πραγματοποιηθείσα δειγματοληψία, η

οποία ήταν αρκετά χαρακτηριστική, προκύπτει αναγωγικά ότι τα περισσότερα

προϊόντα σόγιας που βάζουμε καθημερινά στο τραπέζι μας εμπεριέχουν, χωρίς να

το γνωρίζουμε, γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς».

Η εξέταση των δειγμάτων ολοκληρώθηκε σε χρονικό διάστημα τριών ετών, καθώς

ήταν απαραίτητη η τελειοποίηση της διαδικασίας η οποία θα απαιτείτο για την

ανίχνευση του ανασυνδυασμένου DNA. Η βάση της ερευνητικής δουλειάς ήταν η

μέθοδος Polymerase Chain Reaction (PCA), δηλαδή Αλυσιδωτή Αντίδραση της

Πολυμεράσης. Ουσιαστικά αυτό το οποίο είχαν να κάνουν οι ειδικοί ήταν να

πάρουν ένα κομμάτι από το DNA των προϊόντων που αγόρασαν και μέσα σε αυτό να

ψάξουν να βρουν ποιο από τα πολυάριθμα μικρότερα κομματάκια DNA ήταν εκείνο

που είχε δεχθεί τη γενετική τροποποίηση και άρα φανέρωνε πως κάτι έχει αλλάξει

στη σύσταση του προϊόντος.

Ο κ. Α. Τσαυτάρης λέει πως αν «δεν εξελίσσαμε τη συγκεκριμένη μέθοδο, τότε θα

μπορούσαμε κάλλιστα να είχαμε οδηγηθεί στο συμπέρασμα πως κάποια από τα

προϊόντα αυτά δεν ήταν γενετικά τροποποιημένα. Με άλλα λόγια απαιτήθηκε πολύ

λεπτή δουλειά».

Αυτό που διαπιστώθηκε ήταν ότι η γενετικά τροποποιημένη σόγια, η οποία

αποτέλεσε τη βάση για την παρασκευή όλων των προϊόντων που εξετάστηκαν, ήταν η

σόγια Bt. Όπως και η ανθεκτική στα λιλανιοκτόνα σόγια Roundup. To Bt, όπως θα

δούμε παρακάτω, είναι ένα βακτήριο που συνθέτει μια πρωτεΐνη, η οποία σκοτώνει

τα έντομα όταν τη φάνε. Οι επιστήμονες, εδώ και χρόνια, απομόνωσαν από τον

βάκιλο το γονίδιο που είναι υπεύθυνο για τη σύνθεση της συγκεκριμένης

πρωτεΐνης και την έβαλαν στη σόγια, κάνοντάς την ανθεκτική σε έντομα. Το ίδιο

έχουν κάνει και με καλαμπόκι.

Η κατανάλωση τέτοιων προϊόντων, μέχρι σήμερα δεν έχει συνδεθεί με αλλεργικά

συμπτώματα. «Αυτό όμως σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι είναι 100%

εγγυημένη η κατανάλωσή τους», λέει ο κ. Α. Τσαυτάρης.

Χαρακτηριστικό πάντως είναι ότι η σόγια που υπάρχει σήμερα στη χώρα μας

εισάγεται από το εξωτερικό, μια και στην Ελλάδα δεν καλλιεργούμε τον

συγκεκριμένο σπόρο. Είναι γνωστό άλλωστε ότι πολύ σημαντικό μέρος των

εισαγωγών σόγιας στην Ευρώπη προέρχονται από τις ΗΠΑ, όπου εκεί καλλιεργούνται

τεράστιες ποσότητες μεταλλαγμένης σόγιας.

Σημειώνεται πάντως ότι ακόμη και τροφές όπως τα φασόλια ή οι φακές δεν

καλλιεργούνται στη Ελλάδα, αλλά έρχονται από το εξωτερικό.

Η πατροπαράδοτητη ελληνική φασολάδα είναι από τον Καναδά, ενώ τα ρεβίθια και

οι φακές από την Τουρκία.

Ρόφημα

Ρόφημα σόγιας που αγοράστηκε από σούπερ μάρκετ της Θεσσαλονίκης. Η εξέταση στο

εργαστήριο απέδειξε ότι και αυτό ήταν γενετικά τροποποιημένο. Το συγκεκριμένο

ρόφημα όχι μόνο δεν έφερε στη συσκευασία του προειδοποιητική ένδειξη για το

γενετικά τροποποιημένο περιεχόμενό του, αλλά αντιθέτως παραπλανούσε και αυτό

τους καταναλωτές με επικολλημένη ένδειξη στην οποία αναγραφόταν «Φυσική μη

μεταλλαγμένη σόγια».

Κιμάς

Αποδείχθηκε ότι είναι και αυτός γενετικά τροποποιημένος. Αγοράστηκε από

κατάστημα στη Θεσσαλονίκη.

Ήταν μέσα σε τσουβάλι χωρίς την προειδοποιητική ένδειξη.

Ο κιμάς σόγιας δεν είναι τίποτα άλλο από τριμμένο κεμπάπ.

Στην παρασκευή φαγητών χρησιμοποιείται όπως ακριβώς και ο κιμάς από κρέας.

Π.χ. μακαρόνια με κιμά (από σόγια).

Λεκιθίνη

Λεκιθίνη σόγιας σε μορφή χαπιών. Η λεκιθίνη είναι μια πρωτεΐνη που

εμπεριέχεται στο σογιάλευρο. Είναι ουσιώδες συστατικό της διατροφής μας και

πολλοί είναι εκείνοι που τη λαμβάνουν ως διατροφικό συμπλήρωμα υπό τη μορφή

χαπιών. Λεκιθίνη σόγιας περιέχουν σχεδόν οι περισσότερες σοκολάτες. Η εξέταση

έδειξε ότι τα χάπια δεν εμπεριείχαν γενετικά τροποποιημένα συστατικά.

Κεμπάπ

Κεμπάπ σόγιας γενετικά τροποποιημένο.

Αγοράστηκε από κατάστημα υγιεινής διατροφής στη Θεσσαλονίκη.

Στο τσουβάλι δεν υπήρχε καμία προειδοποιητική ένδειξη που να λέει ότι το

προϊόν ήταν γενετικά τροποποιημένο.

Το κεμπάπ παρασκευάζεται όταν με χημικά μέσα εκχυλιστεί από τη σόγια το λάδι.

Το συστατικό που απομένει, η πούλπα, είναι πρωτεϊνούχο και μαγειρεύεται σαν

κρέας.

Ταραμάς

Ταραμάς που περιέχει σογιάλευρο. Αγοράστηκε για τις ανάγκες της έρευνας από

σούπερ μάρκετ και διαπιστώθηκε ότι το σογιάλευρο ήταν γενετικά τροποποιημένο.

Η συσκευασία δεν έλεγε πουθενά ότι το περιεχόμενό της είχε υποστεί τη

συγκεκριμένη τροποποίηση. Το σογιάλευρο είναι ευρέως διαδεδομένο στην

παρασκευή του ταραμά. Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην πως κάθε ταραμάς από

σογιάλευρο, που κυκλοφορεί στην ελληνική αγορά, είναι γενετικά τροποποιημένος.

Συσκευασμένος κιμάς

Κιμάς σόγιας συσκευασμένος που αγοράστηκε από σούπερ μάρκετ στη Θεσσαλονίκη.

Όχι μόνο αποδείχθηκε ότι ήταν γενετικά τροποποιημένος αλλά, η εταιρεία που

διακινεί το συγκεκριμένο προϊόν φρόντισε να παραπλανήσει τους καταναλωτές

επικολλώντας στη συσκευασία την ετικέτα: «Φυσική μη μεταλλαγμένη σόγια».

Σοκολάτα

Η γνωστή σε όλους μας σοκολάτα υγείας. Στα συστατικά της στοιχεία

περιλαμβάνεται η λεκιθίνη σόγιας. Δεν περιέχει γενετικά τροποποιημένα

συστατικά.

«Εμβολιασμένα» με βακτήριο που δηλητηριάζει τα έντομα

Τα αρχικά Bt προέρχονται από την ονομασία ενός βακτηρίου, του Bacillus

thuringiensis, το οποίο είναι γνωστό εδώ και 40 χρόνια για την ιδιότητά

του να παράγει μια πρωτεΐνη που όταν καταναλώνεται από έντομα τα δηλητηριάζει,

αναστέλλοντας τη λειτουργία ορισμένων ενζύμων του στομάχου τους.

Η πρωτεΐνη αυτή χρησιμοποιήθηκε για την παρασκευή ενός οικολογικού

εντομοκτόνου, το οποίο χρησιμοποιήθηκε ευρέως. Η χρήση μάλιστα της πρωτεΐνης

αυτής (του εντομοκτόνου δηλαδή), αντί για οποιαδήποτε άλλη εντομοκτόνο ουσία

που παράγεται από πετρέλαιο, είχε το πλεονέκτημα ότι εξαιτίας ακριβώς της

φύσης της δεν είχε επιπτώσεις στο περιβάλλον, καθώς ήταν βιοαποικοδομήσιμη.

Ψεκασμός

Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια προκειμένου να μειωθεί το κόστος του παραγόμενου

εντομοκτόνου (να εκτρέφεται δηλαδή το βακτήριο και να απομονώνεται στη

συνέχεια σε καθαρή μορφή η εντομοκτόνος πρωτεΐνη), επετράπη να ψεκάζονται τα

φυτά κατ’ ευθείαν με τα νεκρά βακτήρια και φυσικά μαζί με όλες τις άλλες

πρωτεΐνες που περιείχαν, εκτός από τη συγκεκριμένη, και οι οποίες

υπολογίζονται στις περίπου 3.000.

«Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι οι καταναλωτές οικολογικών προϊόντων κατανάλωναν

επί χρόνια το βακτήριο, μια και εχρησιμοποιείτο στην οικολογική γεωργία, χωρίς

να εμφανιστούν προβλήματα», λέει ο κ. Αθανάσιος Τσαυτάρης.

Η μεταφορά λοιπόν του γονιδίου αυτού από το βακτήριο αποτέλεσε έναν από τους

πρώτους στόχους της βιοτεχνολογίας στα φυτά, αφού η μεταφορά του στο φυτό και

η παραγωγή της συγκεκριμένης πρωτεΐνης θα προσέδιδε αντοχή στις προσβολές από

έντομα. Τα μεταλλαγμένα καλαμπόκια, βαμβάκια, πατάτες κ.λπ. είναι ποικιλίες

φυτών που βελτιώθηκαν με τον τρόπο αυτό και αναφέρονται ως καλαμπόκια με το Bt

γονίδιο ή την Bt πρωτεΐνη και καλλιεργούνται σήμερα σε μεγάλες εκτάσεις στις

ΗΠΑ, την Κίνα, την Αυστραλία κ.λπ.

Δεν μηδενίζεται

Ο καθηγητής Α. Τσαυτάρης λέει πως «οι ανησυχίες από την τυχόν αλλεργιογόνο

δράση αυτής της πρωτεΐνης, ενώ είναι σωστές, είναι μικρής πιθανότητας, μια και

όπως είδαμε η πρωτεΐνη αυτή και ολόκληρο το βακτήριο καταναλώνονται επί

χρόνια. Ακόμα και το επιχείρημα ότι λίγες χιλιάδες ανθρώπων κατανάλωσαν

οικολογικά προϊόντα, ενώ τώρα θα την καταναλώνουν εκατομμύρια, άρα ανεβαίνει η

πιθανότητα κάποιος άνθρωπος να εμφανίσει αλλεργία, ήταν σωστό στην αρχή.

Σήμερα, όμως, που καλλιεργούνται ήδη τα φυτά αυτά και πραγματικά εκατομμύρια

άνθρωποι τα έχουν καταναλώσει, μειώνει ακόμη περισσότερο την πιθανότητα αυτή.

Όμως, δεν τη μηδενίζει».

«Ο κίνδυνος», υποστηρίζει ο καθηγητής, «εξακολουθεί να υφίσταται όπως και με

τα υπάρχοντα ιατρικά φάρμακα. Η χρήση τους είναι ασφαλή για πολύ κόσμο, αλλά

υπάρχει και η περίπτωση να προκαλέσουν αλλεργίες σε ανθρώπους που θα τα

καταναλώσουν. «Αυτός είναι ένας από τους κύριους λόγους που τα γενετικά

τροποποιημένα προϊόντα πρέπει και είναι σωστό να επισημαίνονται έτσι ώστε ο

καταναλωτής πέραν της άσκησης του αναφαίρετου δικαιώματος που έχει να επιλέγει

τι θα φάει, πρέπει να γνωρίζει και το τι τρώει».