Αιωνόβια η ασπιρίνη

Λένε πως, εδώ και έναν αιώνα, θεραπεύει ή προλαμβάνει σχεδόν τα πάντα: από

πονοκεφάλους μέχρι καρδιακά επεισόδια. Σήμερα, η ασπιρίνη γιορτάζει τα εκατό

της χρόνια.

Ο «πατέρας» της, ο Γερμανός Φέλιξ Χόφμαν, την κατασκεύασε ως ακετυλοσαλικυλικό

οξύ. Σήμερα, η γερμανική εταιρεία Μπάγιερ γιορτάζει τα εκατό χρόνια από την

ανακάλυψη του Χόφμαν.

Εύκολη στην κατασκευή, όπως και στη χρήση, η ασπιρίνη, όπως η Κόκα Κόλα και τα

Λιβάις, είναι ένα από τα ελάχιστα προϊόντα στα οποία δεν μπόρεσαν να

αντισταθούν πολιτιστικοί φραγμοί ούτε εθνικά σύνορα: απέκτησε παγκόσμια αναγνώριση.

Παρόν στις κινηματογραφικές ταινίες, αλλά και στη λογοτεχνία, το φάρμακο έγινε

ένα χαρακτηριστικό στοιχείο της ζωής του εικοστού αιώνα, όπως το αυτοκίνητο

και η τηλεόραση.

Κόντρα στην ηρωΐνη

Εκατό χρόνια μετά την εμφάνισή της, οι ετήσιες πωλήσεις της ασπιρίνης από την

Μπάγιερ ξεπερνούν τα 555 εκατομμύρια δολάρια, ποσό αρκετά σεβαστό για ένα

προϊόν που οι δυνατότητές του είχαν αρχικά αμφισβητηθεί από την ίδια την

εταιρεία που το παρήγε.

Ο Χόφμαν είχε προσπαθήσει να το υποστηρίξει, όμως τα αφεντικά του στην Μπάγιερ

ενδιαφέρονταν περισσότερο για τις εργαστηριακές του έρευνες σε μία άλλη ουσία,

τη διακετυλμορφίνη, που την έβλεπαν τότε σαν ένα εναλλακτικό φάρμακο για τους

πάσχοντες από βήχα, στους οποίους χορηγούνταν μορφίνη. Η Μπάγιερ ονόμασε το

νέο αντιβηχικό της φάρμακο ηρωίνη, αλλά αργότερα ανακάλυψε ότι οι «ηρωικές»

της ιδιότητες ήταν εθιστικές.

Η ονομασία της

Δύο χρόνια μετά την ανακάλυψή της από τον Χόφμαν, η ασπιρίνη δοκιμάστηκε σε

ένα νοσοκομείο του Βερολίνου. Τα αποτελέσματα έπεισαν την Μπάγιερ να συνεχίσει.

Η ονομασία της ασπιρίνης προέρχεται από το φυτό Spiraea ulmaria, το οποίο

παράγει σαλικυλικό οξύ, που είναι η δραστική ουσία του φαρμάκου. Στην αρχή σε

μορφή σκόνης, αργότερα η ασπιρίνη έγινε το πρώτο φάρμακο που διατέθηκε σε

χάπι.

Η παράδοση θέλει τον Χόφμαν να φτάνει στην ανακάλυψή του, στη διάρκεια των

ερευνών του για τη θεραπεία των ρευματισμών του πατέρα του. Οι γιατροί τού

είχαν χορηγήσει σαλικυλικό οξύ, που η χρήση του ως παυσίπονου χρονολογείται

από την εποχή του Ιπποκράτη. Όμως, το φάρμακο ερέθισε το στομάχι του γέροντα ­

συνηθισμένη παρενέργεια στους ασθενείς εκείνης της εποχής. Ο εικοσιεννιάχρονος

γιος του κατόρθωσε να ξεπεράσει το πρόβλημα με τη μέθοδο της ακετυλίωσης,

συνδυάζοντας σαλικυλικά και ακετυλικά οξέα. Δεν ήταν ο πρώτος που δοκίμαζε

αυτή την τεχνική, αλλά ήταν ο πρώτος που είχε επιτυχία.

Πάμπτωχος καλλιτέχνης

Ο Χόφμαν, που αργότερα εγκατέλειψε τη Γερμανία για να σπουδάσει Καλές Τέχνες

στην Ελβετία, δεν έβγαλε δεκάρα από το φάρμακο. Όμως, η εταιρεία του κέρδισε

μια περιουσία, διασφαλίζοντας το μέλλον της. «Αυτό το φάρμακο ήταν ένας

πακτωλός χρημάτων για την εταιρεία», λέει ο Κρίστιαν Φάιτζ, χημικός που άρχισε

την καριέρα του στην Μπάγιερ.

Η ασπιρίνη έγινε τόσο πολύτιμη, που οι Σύμμαχοι φρόντισαν να στερήσουν από τη

γερμανική εταιρεία τα δικαιώματα πάνω στο φάρμακό της, μετά τον Α’ Παγκόσμιο

Πόλεμο, με ειδικό όρο στη Συνθήκη των Βερσαλλιών.

Η Μπάγιερ υποχρεώθηκε να πουλήσει τις εγκαταστάσεις παραγωγής που διέθετε στις

Ηνωμένες Πολιτείες. Μόλις το 1994, η γερμανική εταιρεία μπόρεσε να εξαγοράσει

έναντι ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων το αμερικανικό εργοστάσιό της από την

εταιρεία που το είχε αποκτήσει στον Πόλεμο, ανακτώντας έτσι το εμπορικό της

σήμα με τον σταυρό και την επωνυμία της στη μεγαλύτερη αγορά φαρμακευτικών

προϊόντων στον κόσμο. Πάντως, αν και η Μπάγιερ ανέκτησε τα δικαιώματά της στην

εμπορική ονομασία της ασπιρίνης στις περισσότερες χώρες, στις ΗΠΑ, τη Γαλλία

και τη Βρετανία παραμένει μια γενική ονομασία.

Με τα χρόνια, οι εμπορικές εφαρμογές της ασπιρίνης πολλαπλασιάστηκαν. Από την

αρχή το φάρμακο ήταν γνωστό ως αντιφλεγμονώδες, αντιπυρετικό και παυσίπονο.

Όμως πρόσφατα οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι η ασπιρίνη είναι αποτελεσματική

και στην πρόληψη των καρδιαγγειακών νόσων, του καρκίνου του παχέος εντέρου και

των εγκεφαλικών επεισοδίων.

Οι άνθρωποι σε όλον τον κόσμο καταναλώνουν περίπου 100 δισεκατομμύρια

ασπιρίνες το χρόνο ­ ρεκόρ που κάνει την ασπιρίνη το πρώτο και αδιαφιλονίκητο

μπεστ σέλερ στον κόσμο των φαρμάκων.