Η Τουρκία, ως απείθαρχη και ως έχουσα ανοιχτή γραμμή με τους «εχθρούς» της Δύσης, δεν μπορεί παρά να μπει σε Blacklist.
Κάθε ρεπορτάζ, κάθε διεθνές δημοσίευμα για την «απιστία» της Τουρκίας, για τη σχέση της με τη Ρωσία, την Κίνα, το Ιράν, τη Χαμάς, τους BRICS, τον αντισημιτισμό της κ.λπ. έδινε την ανακουφιστική αίσθηση στους αναλυτές της δογματικής συμμαχικής αντίληψης ότι «πάει» η Τουρκία· βυθίζεται στην κακή της εικόνα. Εμείς είμαστε εγκεκριμένοι, «ασφαλείς» (κατά τους οπαδούς), «δεδομένοι» (κατά τους επικριτές), μέσα στη συμμαχική γαστέρα.
Σήμερα πολλοί από τους «ειδήμονες» εκτινάσσονται στο άλλο ερμηνευτικό άκρο. Η Τουρκία δεν κόβεται στις εξετάσεις της συμμαχικής ευμένειας, αλλά το αντίθετο – παίρνει υποτροφία. Περίλυποι βλέπουν το ειδησεογραφικά καταπιεστικό σόου, όπου η Τουρκία συντρίβει εκτός των άλλων την ελληνική συμμαχική φιλοτιμία. Είναι κάτι αλλόκοτο για το βλέμμα του δογματικού οπαδού της έννοιας «συμμαχία».
Το ειδικό βάρος της Τουρκίας ρετουσάρει ευρωπαϊκές αρχές δημοκρατίας, κράτους δικαίου, ελευθεροφροσύνης. Μια πληθυσμιακά, οικονομικά, στρατιωτικά και πολιτικά μεγάλη και μεγεθυνόμενη χώρα που ερμηνεύεται από τη «σωστή πλευρά της ιστορίας» ως χρήσιμη, δικαιούται επιείκειας.
Φυσικά, ακόμα μια φορά βλέπουν οι στοχαστές της τηλεοπτικής γεωπολιτικής και την ελαστικότητα των φίλιων κριτηρίων. Για παράδειγμα, ο (εξαιρετικά ταλαντούχος και σημαντικός) πρόεδρος της Τουρκίας, μπορεί να φυλακίζει όσους τον αντιπολιτεύονται, να εκτοξεύει απειλές κατά συμμάχων, να παραβιάζει το διεθνές και συμμαχικό δίκαιο και να μην παθαίνει τίποτα. Αντίθετα να κολακεύεται, να εκθειάζεται.
Με την πρόσφατη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα, φαίνεται η Τουρκία – τουλάχιστον ειδησεογραφικά – θριαμβεύτρια. Πέρα από τα F-35 (που πέφτουν στο τραπέζι και μπορεί να εξαργυρωθούν ποικιλοτρόπως με την τουρκική διαπραγματευτική επιδεξιότητα, ακόμα κι αν δεν παραχωρηθούν τελικά), πέρα από τους κινητήρες για τα ΚΑΑΝ, με τις δημόσιες θωπείες Ευρωπαίων και Αμερικανών στον κ. Ερντογάν, έχει συντριβεί ο συλλογισμός ότι εάν είμαστε πειθήνιοι και προβλέψιμοι σύμμαχοι, αυτό αρκεί για να ζήσουμε στον ζεστό συμμαχικό κόρφο.
Η ανάλυση των θεμελιακών μεγεθών των χωρών της περιοχής (άρα και αξιολόγηση της «φιλοτουρκικής» επένδυσης των Δυτικών), οδηγεί, είτε σε έναν αντιατλαντικό ανορθολογισμό είτε στη δουλοπρέπεια. Ή μισείς τους Δυτικούς ή τους γλείφεις πανικόβλητος μπροστά στο μέγεθος του ιστορικού σου αντιπάλου – ή προσπαθείς να εξευμενίσεις τον αντίπαλο. Ανώριμες στάσεις μιας ανεπαρκούς πολιτικής σκηνής και της προσκολλημένης σε αυτή οικονομικής ελίτ.
Όταν η Ελλάδα για δεκαετίες επένδυε στην κατανάλωση και στον αυτοεκμαυλισμό, ο Ερντογάν δημιουργούσε την τουρκική στρατιωτική βιομηχανία. Οταν εδώ καίγονταν η έννοια του εργασιακού κόπου, της δημιουργίας, η έννοια της αποταμίευσης, η έννοια της μακροπρόθεσμης επένδυσης (άρα διορατικότητας), όταν καταστρεφόταν η ελληνική ναυπηγοεπισκευαστική βιομηχανία, την ίδια στιγμή η ανύπαρκτη παλαιά, αλλά εντυπωσιακή σήμερα, ναυπηγική βιομηχανία της Τουρκίας, υποστασιοποιούσε τη μεγάλη στρατηγική στροφή: από ηπειρωτική δύναμη, στον έλεγχο θαλάσσιων δρόμων. Όταν καιγόσουν στα παραλυτικά νυχτομάγαζα, οι άλλοι εργάζονταν με μια αφοσίωση στον σκοπό.
Είναι σίγουρα σχηματικό αυτό που γράφω, αλλά θέλω να δώσω τα αντιδιαμετρικά μοντέλα. Ακόμα και σήμερα, μια από τις λίγες εθνικά επιβιώσιμες επενδύσεις, στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, την παραγωγή υψηλής ειδίκευσης και μόρφωσης στελεχών, την πετάς στο καλάθι των αχρήστων. Είτε διώχνεις τον ανθό, είτε τον απαξιώνεις, περιγράφοντας μονοδιάστατα τα πανεπιστήμια, ως κέντρα ανομίας και όχι διανοητικής παραγωγής. Τέλος πάντων. Το επόμενο διάστημα θα ψάχνουν οι «αναλυτές» μας ανάμεσα στις γραμμές των ανακοινωθέντων και των συνεντεύξεων, να δουν το φωτάκι που φρεσκάρει την ελπίδα· και να αγωνιούν για το αν θα γίνουν εκλογές τον Οκτώβριο.
Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος και καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ
