Τον Απρίλιο του 2025, η Space Force των ΗΠΑ δημοσίευσε ένα πολύ σημαντικό έγγραφο με τίτλο «Διαστημικές μάχες: ένα πλαίσιο για σχεδιαστές» (Space Warfighting: A Framework for Planners.).
Στον πρόλογο αυτού του εγγράφου, ο αρχηγός Διαστημικών Επιχειρήσεων των Ηνωμένων Πολιτειών τονίζει:
«Από την εκτόξευση του πρώτου δορυφόρου το 1957, το Διάστημα έχει όλο και περισσότερο καταστεί το θεμέλιο της σύγχρονης ζωής. Συνεπώς, οι στρατιωτικές διαστημικές επιχειρήσεις έχουν γίνει η ραχοκοκαλιά της Joint Force, επιτρέποντας αλυσίδες εξόντωσης μεγάλης εμβέλειας και την προβολή παγκόσμιας ισχύος. Ωστόσο, ενόψει των αυξανόμενων απειλών στο, από, και προς το Διάστημα, η πρόσβαση σ’ αυτόν τον χώρο δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη. Για τον λόγο αυτό, η επίτευξη διαστημικής υπεροχής και η διασφάλιση ελευθερίας κινήσεων των δυνάμεών μας στο Διάστημα, καθώς και η αποτροπή των αντιπάλων μας από το να επιτύχουν το ίδιο, αποτελούν θεμελιώδεις στόχους της Space Force. Εν ολίγοις, το Space Warfighting υλοποιεί δύο βασικές αλήθειες της Space Force: πρέπει να υπερασπιστούμε τις διαστημικές δυνατότητες των ΗΠΑ και πρέπει να προστατεύσουμε τις δυνάμεις μας από επιθέσεις που το Διάστημα καθιστά δυνατές. Η διαστημική υπεροχή δεν είναι μόνο απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία της Joint Force, αλλά και κάτι για το οποίο πρέπει να είμαστε έτοιμοι να πολεμήσουμε. […] Είναι επομένως η βάση από την οποία η Joint Force προβάλλει ισχύ, αποτρέπει την επιθετικότητα και παρέχει ασφάλεια στην πατρίδα. Για τον σκοπό αυτό, το έθνος μας εξαρτάται από εμάς για να οργανώσουμε, να εκπαιδεύσουμε και να εξοπλίσουμε διαστημικές δυνάμεις έτοιμες και ικανές να διεξάγουν διαστημικές πολεμικές επιχειρήσεις. Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι να θέσουμε σε εφαρμογή δυνατότητες για επιθετικούς και αμυντικούς σκοπούς, προκειμένου να αποτρέψουμε και, εάν χρειαστεί, να νικήσουμε τους επιτιθέμενους που απειλούν τα ζωτικά εθνικά μας συμφέροντα».
Αυτό το αφοπλιστικά ειλικρινές έγγραφο, το περιεχόμενο του οποίου, ασφαλώς, βρίσκει αντίστοιχά του σε παρόμοια οράματα και στρατηγικούς σχεδιασμούς των άλλων μεγάλων δυνάμεων, δεν αφήνει καμία αμφιβολία ότι η στρατιωτικοποίηση του Διαστήματος, ο αποικισμός του και φυσικά η εκμετάλλευση των πιθανών πόρων του βρίσκονται στην καρδιά της διαστημικής πολιτικής.
Επιτρέψτε μου να ολοκληρώσω αυτό το βασικό περίγραμμα της διαστημικής πολιτικής σήμερα, με μερικά σημεία:
1). Η εξερεύνηση και ο πιθανός αποικισμός του Διαστήματος, οι διαστρικές περιπέτειες των ανθρώπων, δεν πρέπει να λαμβάνουν χώρα εις βάρος της προστασίας του ίδιου μας του πλανήτη και της ποιότητας ζωής των ανθρώπων σε αυτόν. Η επένδυση, για παράδειγμα, στην κατά το δυνατόν ανάσχεση και αναστροφή της κλιματικής αλλαγής θα πρέπει να αποτελεί για όλες τις μεγάλες δυνάμεις ίση, τουλάχιστον (αν όχι πολύ μεγαλύτερη), προτεραιότητα με τον αγώνα δρόμου για τη μελέτη και εκμετάλλευση εξωγήινων πόρων.
2). Αυτός ο αγώνας δρόμου δεν θα έπρεπε, ιδανικά, να αναπαράγει τις συγκρουσιακές γεωπολιτικές σχέσεις στον πλανήτη μας. Αυτό δεν είναι βεβαίως παρά ένα ρομαντικό όραμα. Η πραγματικότητα είναι αρκετά διαφορετική: η διαστημική πολιτική συχνά αντικατοπτρίζει τη Real γεωπολιτική. Αυτά τα δύο επίπεδα της Real πολιτικής (γεω- και διαστημο- πολιτική) είναι άρρηκτα συνδεδεμένα και εμπλέκονται περαιτέρω σε πολύπλοκα, κυρίως οικονομικά, αλλά και ιδεολογικά και κοινωνικά δίκτυα (αν)ισορροπιών, που συχνά προωθούν τα συμφέροντα κολοσσιαίων ιδιωτικών επιχειρήσεων ή, στην καλύτερη περίπτωση, συγκεκριμένων εθνών.
3). Κατά κανόνα, η γεωπολιτική και η διαστημική πολιτική εμπλέκονται σε έναν φαύλο κύκλο οικονομικού ανταγωνισμού: η διαστημική βιομηχανία έχει ανάγκη από στοιχεία σπάνιων γαιών. Το κράτος που σήμερα παράγει μακράν τον μεγαλύτερο όγκο τέτοιων στοιχείων είναι η Κίνα.
Η Γροιλανδία διαθέτει πολύ μεγάλα αποθέματα σπάνιων γαιών, εξού και οι πρόσφατες συζητήσεις σχετικά με την ιδιοκτησία αυτής της τεράστιας επικράτειας εδώ, στον πλανήτη Γη.
Τα αποθέματα σπάνιων γαιών στη Γη είναι απαραίτητα για τη συνέχιση και επέκταση της διαστημικής βιομηχανίας, η οποία, με τη σειρά της, στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον, θα επιτρέψει τη συστηματική αναζήτηση και την ενδεχόμενη αξιοποίηση τέτοιων αποθεμάτων στο Διάστημα (πιθανότατα και ίσως πιο εφικτά στη Σελήνη, αν και η μέχρι τώρα έρευνα σε αυτό το πεδίο δεν είναι ενθαρρυντική).
Το πιο σημαντικό ερώτημα παραμένει: σε ποιον «ανήκει» το Διάστημα, ή, ακόμη, θα πρέπει άραγε να υφίσταται μια τέτοια έννοια όπως η ιδιοκτησία ενός χώρου που, τουλάχιστον τώρα αλλά και στο προβλέψιμο μέλλον, σε μεγάλο βαθμό βρίσκεται και θα βρίσκεται πολύ πέρα από το άμεσο εμπειρικό πεδίο της συντριπτικής πλειοψηφίας των ανθρώπων;
Οι απαντήσεις σε αυτό το ερώτημα εξαρτώνται κυρίως από πολιτικές, ιδεολογικές και ηθικές προτεραιότητες. Οι ιδεαλιστές πιθανότατα θα υποστήριζαν την άποψη ότι θα πρέπει να καταργήσουμε την ίδια την έννοια της ιδιοκτησίας του Διαστήματος ή ότι αυτή η ιδιοκτησία θα πρέπει να μοιράζεται από την ανθρωπότητα στο σύνολό της.
Αλλά πιο «ρεαλιστές» και «προσγειωμένοι» άνθρωποι θα επικαλούνταν την ιστορία και τη διεθνή γεωπολιτική στον πλανήτη Γη, όπου η Real πολιτική τείνει να υπερισχύει, και θα ασπάζονταν αυτή την πραγματικότητα.
Η δική μου, ομολογουμένως αφελέστατη, ευχή είναι να μην εξαχθεί σε εξωγήινες επικράτειες η επιθετική γεωπολιτική. Ωστόσο, η ανθρώπινη ιστορία (όπως ακριβώς και η εξαιρετικά παρωδική Αληθής Ιστορία του Λουκιανού) δείχνει ότι η σχισμογένεση, η διαίρεση και η σύγκρουση διαμόρφωσαν το παρελθόν μας, κυριαρχούν στο παρόν μας και φαίνεται να διαμορφώνουν επίσης το πιθανό, διαστρικό μέλλον του είδους μας.
Ο Παναγιώτης Ροϊλός είναι καθηγητής Ελληνικών Σπουδών, κάτοχος της Εδρας Γ. Σεφέρη, επιστημονικός εταίρος στο Κέντρο Διεθνών Σχέσεων Weatherhead, Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ
Η Καρολίνα Παπακώστα απουσιάζει με άδεια
