Τα ελληνικά νησιά είναι ένας από τους γοητευτικότερους τόπους της Ευρώπης. Μοναδικό θαλάσσιο, παράκτιο, ακόμα και ορεινό φυσικό τοπίο. Ελκυστικό κλίμα, με ανέμους, ευχάριστες θερμοκρασίες και μοναδικό φως.
Εξαίρετη πολιτιστική κληρονομιά, με λευκούς ή χρωματιστούς οικισμούς και σοφές ανθρώπινες κατασκευές, όπως στέρνες για το χειμερινό βρόχινο νερό. Οι νομοθεσίες που προστατεύουν τη φύση και την παραδοσιακή αρχιτεκτονική είναι εκεί, για να αναχαιτίσουν τις πιέσεις προς ανεξέλεγκτη ανάπτυξη.
Ο ποιοτικός τουρισμός στηρίζει τη συντήρηση παλιών και την ανέγερση νέων παραδοσιακών κατασκευών.
Παράλληλα, τα νησιά προσφέρονται και ως προνομιακός χώρος μόνιμης διαμονής εργαζομένων εξ αποστάσεως, που θα απολαμβάνουν καθαρό περιβάλλον, ηρεμία, γραφικότητα, καλαισθησία.
Η στρατηγική για τα νησιά θα έπρεπε να περιλαμβάνει προστασία των περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών, ενίσχυση της παραδοσιακής παραγωγής και μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ). Τέτοια στρατηγική όμως δεν υπάρχει.
Η Ελλάδα καμαρώνει για τα νησιά της, αλλά οι περιβαλλοντικές επιδόσεις των περισσότερων είναι απογοητευτικές, σαφώς κατώτερες από τον μέσο όρο της χώρας.
Η διαχείριση των σκουπιδιών είναι ιδιαίτερα προβληματική. Μηδαμινή η διαλογή στην πηγή, ελάχιστοι κάδοι ανακύκλωσης. Μερικοί οργανωμένοι χώροι ταφής και η επιχωμάτωση των ανεξέλεγκτων χωματερών δεν συνιστούν σημαντική πρόοδο. Τα πλαστικά – κυρίως τα άδεια – μπουκάλια προκαλούν τεράστια περιβαλλοντική επιβάρυνση.
Καθημερινά καταφθάνουν χιλιάδες μπουκάλια εμφιαλωμένου νερού, αλλά ελάχιστα επιστρέφουν για ανακύκλωση· τα περισσότερα καταλήγουν σε χώρους ταφής ή σε κάποια παραλία. Η ενδεδειγμένη λύση της αφαλάτωσης με χρήση ΑΠΕ σε κάθε νησί και με διανομή πόσιμου νερού καλής ποιότητας από δημόσιες βρύσες, δεν προωθείται.
Σχεδόν ομόφωνα, κάτοικοι, αυτοδιοίκηση, κινήματα και πολιτευτές προτιμούν νησιά, εξαρτημένα ενεργειακά από το πετρέλαιο. Ευρύτατη η αντίθεση στις ανεμογεννήτριες, παρά τις πολύ ευνοϊκές ανεμολογικές συνθήκες. Η αρνητική πολιτική εκφράζεται και με το νέο Χωροταξικό Σχέδιο, που ουσιαστικά απαγορεύει νέα αιολικά πάρκα στα περισσότερα νησιά.
Το σοβαρότερο ίσως πρόβλημα, που προκαλεί ανεπανόρθωτες βλάβες στο φυσικό τοπίο των νησιών, είναι η επιθετική δόμηση πάνω στις αμμουδιές, με δωμάτια για ενοικίαση και άλλες μικρές απαράδεκτες επεμβάσεις.
Τα παλιά αρμυρίκια, όμορφα και χρήσιμα για σκιά, ξεριζώνονται αντί να φυτεύονται νέα. Με πρόσχημα τη θωράκιση της ακτής από τρικυμίες, ογκώδεις τσιμεντένιοι τοίχοι αντικαθιστούν τις μικρές παλιές κατασκευές που στέγαζαν τις ψαρόβαρκες.
Στη συνέχεια, κτίζονται δωμάτια πάνω στην άμμο, που ενοικιάζονται πανάκριβα τους θερινούς μήνες. Γραφικές παραλίες μεταβάλλονται σε πυκνοδομημένες εκτάσεις. Στη θέση των αρμυρικιών εμφανίζονται βάσεις για εγκαταστάσεις με ομπρέλες και ξαπλώστρες ή και καντίνες – αφήνοντας χρήμα στους παράκτιους ιδιοκτήτες, αλλά και στους δήμους που εισπράττουν υψηλά ενοίκια.
Αειφορία σημαίνει ανάπτυξη με διατήρηση του περιβάλλοντος. Η αειφορία στα νησιά δεν συμβιβάζεται με δόμηση ακτών και κακοποίηση τοπίου, δεν υπάρχει χωρίς ανακύκλωση σκουπιδιών, επαναχρησιμοποίηση λυμάτων, ΑΠΕ για παραγωγή ηλεκτρισμού και για αφαλάτωση.
Τα ελληνικά νησιά είναι θεωρητικά το πιο ταιριαστό υπόδειγμα αειφόρου ανάπτυξης. Ωστόσο, τοπικές κοινωνίες και πολιτικοί φορείς, με την πλεονεξία του βραχυπρόθεσμου οφέλους και με φτωχή επιστημονική σκέψη, υπονομεύουν τη μελλοντική προοπτική των νησιών και κάνουν ό,τι μπορούν για να τα οδηγήσουν σε περιβαλλοντική υποβάθμιση και οικονομικό μαρασμό. Εισάγουν τα πάντα – ακόμα και νερό – και βέβαια κάθε ενεργειακή πηγή.
Ο Κίμων Χατζημπίρος είναι ομότιμος καθηγητής στο ΕΜΠ
