Μικρή αναδρομή. Οι ΗΠΑ αναδείχθηκαν σε παγκόσμια δύναμη μετά τον Πόλεμο, όχι επειδή έπαιζαν καλό μπέιζμπολ κι έφτιαχναν ωραία τσίζμπεργκερ.
Αναδείχθηκαν επειδή υπήρξαν ηγέτιδα δύναμη στον δυτικό κόσμο. Ηγέτιδα στα περισσότερα επίπεδα.
Τα χρόνια που ακολούθησαν τον Πόλεμο, οι ΗΠΑ και η Ευρώπη μαζί με τον Καναδά βάδισαν έναν κοινό δρόμο «με τα καβγαδάκια τους και με τα ωραία τους».
Αλλοτε περπάτησαν παρέα όπως στον Ψυχρό Πόλεμο, τη Γιουγκοσλαβία ή τον πρώτο πόλεμο του Ιράκ. Κι άλλοτε ο καθένας μόνος του όπως στο Βιετνάμ, τη Λατινική Αμερική κι αλλού.
Με εκατέρωθεν, όμως, μέτρο και σωφροσύνη που σεβάστηκαν ή προσπάθησαν να επιδείξουν μέσα στον χρόνο δεκάδες πρόεδροι και κυβερνήσεις.
Αυτή η διαμορφωμένη σχέση τίθεται τώρα σε αμφισβήτηση από τη «διαταραχή Τραμπ».
Η σημερινή αμερικανική κυβέρνηση επιχειρεί να θέσει την Ευρώπη σε μοίρα υποτακτικού και να υπηρετήσει τη βλακώδη βεβαιότητα που επαναλαμβάνει σε κάθε ευκαιρία ο αμερικανός πρόεδρος «I am the boss!».
Είναι σχέδιο ή μήπως κάποια πομπώδης μπουρδολογία από αυτές που συνηθίζει να αραδιάζει ο Τραμπ; Δεν θα σπεύσω να απαντήσω, ακόμη περισσότερο επειδή δεν γνωρίζω την απάντηση.
Αλλά οι προθέσεις δεν αλλάζουν το αποτέλεσμα. Η «διαταραχή Τραμπ» βλάπτει σοβαρά την υγεία των ευρωαμερικανικών σχέσεων.
Στη βάση έχουμε ένα αντικειμενικό γεγονός. Η Ευρώπη με μεγάλη ευκολία και μεγαλύτερη αμεριμνησία είχε αφήσει την ασφάλειά της σε αμερικανικά χέρια. Οι Αμερικανοί πλήρωναν και οι Ευρωπαίοι έβαζαν τις ωραίες κουβέντες.
Όμως «ο τζάμπας πέθανε». Κι αυτό η Ευρώπη δείχνει να το κατανοεί. Θα δούμε αν ξέρει και πώς να το αντιμετωπίσει.
Από εκεί και πέρα, ο Τραμπ εξακολουθεί να μη δείχνει συναίσθηση των πραγμάτων.
Στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα συνέχισε να παραπονιέται για την απουσία των χωρών του ΝΑΤΟ στον πόλεμο με το Ιράν (που δεν ήταν δουλειά του ΝΑΤΟ…) και να γκρινιάζει για τη Γροιλανδία (που δεν είναι δουλειά του Τραμπ…).
Τα ίδια Παντελάκη μου, δηλαδή. Απλώς η εμμονή καθίσταται γραφική.
Δεν είναι ίσως τυχαίο ότι ο Τραμπ επέλεξε να δείξει την εκτίμησή του στην πιο αμφιλεγόμενη χώρα και τον πιο αμφιλεγόμενο ηγέτη του ΝΑΤΟ, την Τουρκία και τον Ερντογάν.
Ο Τραμπ ανέφερε τον Ερντογάν ως υπόδειγμα υποστήριξης στις ΗΠΑ παρόλο που κανείς δεν κατάλαβε πότε και πού εκδηλώθηκε αυτή η υποστήριξη.
Το αντίθετο. Θα έλεγε κανείς ότι οι μεγαλομανίες και οι εμμονές του Ερντογάν δύσκολα θα εύρισκαν χώρο ακόμη και σε μια πολιτική τύπου Τραμπ.
Δεν είχαμε ποτέ καταλάβει, ας πούμε, ότι η τρέχουσα αμερικανική πολιτική περιλαμβάνει υποστήριξη στη Χαμάς, αλισβερίσια με τη Χεζμπολάχ και ανοχή στην Τεχεράνη.
Ενδεχομένως, η τουρκική εισβολή στη Συρία και το ιδιόμορφο ισλάμ των Αδελφών Μουσουλμάνων από τους οποίους προέρχεται το κόμμα του Ερντογάν να δικαιολογούν μια τέτοια κωλοτούμπα.
Προφανώς, διαβάζω στον αμερικανικό Τύπο, και για τα οικονομικά νταραβέρια της οικογένειας Τραμπ με το καθεστώς Ερντογάν. Αλλά θα με εξέπληττε αν η εξήγηση ήταν τελικά τόσο απλή.
Κι ασφαλώς δεν είναι αξιοπρεπές για μια χώρα όπως η Ελλάδα να προσδοκά για να πανηγυρίσει την επίσκεψη κάθε τυχάρπαστου αμερικανού αξιωματούχου της κακιάς ώρας σε μια κυβέρνηση της μαύρης συμφοράς.
Με τον Τραμπ δεν είμαστε κολλητοί όπως δεν είναι κολλητή και σχεδόν καμία άλλη από τις κανονικές ευρωπαϊκές χώρες.
Κι ό,τι άλλο κι αν ισχύει, το βέβαιο είναι πως Τραμπ και Ερντογάν ζουν έναν ιδιότυπο μήνα του μέλιτος. Για όσο διαρκέσει και όσο διαρκέσουν οι δύο πρωταγωνιστές του.
Ούτως ή άλλως, καμία άλλη χώρα του δυτικού κόσμου δεν θα υποδεχόταν τον αμερικανό πρόεδρο με τέτοια επίδειξη τριτοκοσμικής κιτσαρίας και δουλοπρεπούς κακογουστιάς.
Το ερώτημα, λοιπόν, που τίθεται είναι απλό. Πώς μπορούμε να συμβιώσουμε ως Ευρώπη αλλά και ως Ελλάδα με τη «διαταραχή Τραμπ»;
Πολλές αβεβαιότητες εμποδίζουν μια συγκροτημένη απάντηση. Τι να πεις, άλλωστε, για έναν αμερικανό πρόεδρο που ξαφνικά αρπάχτηκε με την Ιταλία και διέκοψε τις εμπορικές σχέσεις με την Ισπανία; Δεν βγάζεις άκρη.
Ενα πράγμα, όμως, είναι απολύτως βέβαιο: η συμβίωση αυτή θα είναι εξαιρετικά δύσκολη. Και κάθε βήμα θα εξελίσσεται σε ένα ψυχόδραμα.
Δύσκολη για την Ευρώπη. Αλλά ίσως πιο δύσκολη για την Ελλάδα με την οποία οι σχέσεις είναι ουσιαστικά τριγωνικές. Ουάσιγκτον, Αθήνα, Αγκυρα.
Εως τώρα ο Τραμπ δεν έχει δείξει πρόθεση να βάλει χέρι. Αλλά έως τώρα. Μπορεί να είμαστε μακριά από τη Γροιλανδία, αλλά ποτέ δεν ξέρεις τι θα μας ξημερώσει.
Ακόμη περισσότερο που το λεγόμενο «εσωτερικό μέτωπο» τελεί σε παρατεταμένη παράκρουση.
Ιδίως η Ακροδεξιά χάνεται ανάμεσα σε ύμνους για τον Τραμπ επειδή είναι Ακροδεξιός και σε φαντασιοπληξίες για τον Ερντογάν που είναι μεν φίλος του Τραμπ αλλά είναι και Τούρκος.
«Στην Τήνο έφτασαν οι Τούρκοι!» προειδοποιεί η «Δημοκρατία» (6/7). Αποκαλύπτει μάλιστα «σχέδιο δράσης με 21.000 αλιευτικά» των Τούρκων που αποτελεί «νέα πρόκληση του Σουλτάνου».
Ελπίζω να αντιδράσει η κυβέρνηση, διότι όπως πάμε οι τούρκοι ψαράδες του σχεδίου Ερντογάν θα μας πάρουν και την Ψαρού στη Μύκονο.
Η «διαταραχή Τραμπ», όμως, είτε παρέα με τον Ερντογάν είτε όχι, δεν αφήνει κανέναν ανέγγιχτο.
Και η Ευρώπη καλείται να επινοήσει μια σχεδόν ανέφικτη ισορροπία σαν αυτή στην οποία επιδίδεται από σύνοδο σε σύνοδο ο δυστυχής γραμματέας του ΝΑΤΟ.
Ο Τσόρτσιλ θα έλεγε ότι επιλέγει την ντροπή από τη σύγκρουση. Και τελικά θα εισπράξει και ντροπή και σύγκρουση.
