Τρεις διευθύνσεις στην Αθήνα μοιάζουν να μη συνδέονται: Μέρλιν 6, Εδουάρδου Λω και Σταδίου, Αλικαρνασσού 26. Κι όμως ο διαδραστικός χάρτης που εμφανίζεται στην οθόνη του υπολογιστή επιμένει πως αποτελούν νήματα της ίδιας ιστορίας. Εκείνης που γράφτηκε τον Σεπτέμβριο του 1943 με σημείο εκκίνησης το αρχηγείο της Γκεστάπο στην οδό Μέρλιν.
Ο λοχαγός των SS Ντίτερ Βισλιτσένι είχε καλέσει τον ραβίνο Αθηνών Ελιάου Μπαρζιλάι και του είχε ζητήσει να παραδώσει την επομένη τους καταλόγους με όλους τους Εβραίους που διέμεναν στην πόλη. Ο Ασέρ Μωυσής (μετέπειτα πρώτος πρόξενος του Ισραήλ στην Ελλάδα), που είχε πρόσφατα μετακομίσει με την οικογένειά του από τη Θεσσαλονίκη στο Ψυχικό, περίμενε τον ραβίνο στη διασταύρωση Σταδίου και Εδουάρδου Λω για να μάθει τι είχε ζητήσει η Γκεστάπο.
Ο ραβίνος επέστρεψε στο σπίτι του, επί της οδού Αλικαρνασσού, και λίγο αργότερα «έπεσε θύμα» απαγωγής: μεταφέρθηκε αρχικά σε ένα υπόγειο για να απαλλαγεί από τη γενειάδα του και μεταμφιεσμένος την επόμενη ημέρα φυγαδεύτηκε στο Αγρίνιο και εν συνεχεία στα βουνά. Ασφαλής πλέον ζήτησε από τους αντάρτες να παραδώσουν στον Ασέρ Μωυσή ευχαριστήρια επιστολή για τη διάσωσή του.
Τούτη η ιστορία είναι μία από τις πολλές που διηγείται ο «Ιώσηπος», το νέο ψηφιακό αποθετήριο για τις ισραηλίτικες κοινότητες της Ελλάδας, ο οποίος περιλαμβάνει περισσότερα από 212.000 μοναδικά τεκμήρια και πάνω από 2.000.000 ψηφιακές λήψεις, ελεύθερα προσβάσιμα πλέον στο κοινό, με προέλευση από τις κοινότητες Θεσσαλονίκης, Αθηνών, Ρόδου, Λάρισας και Βόλου. Το έργο που πήρε το όνομά του από τον εβραίο ιστορικό του 1ου αι. μ.Χ. και υλοποιήθηκε από την Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης, με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ενωσης «ΕΣΠΑ 2021-2027», και το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ψηφιακός Μετασχηματισμός», κόστισε περί τα 4 εκατ. ευρώ και ολοκληρώθηκε σε τρία χρόνια με τη συμμετοχή 30 ατόμων.
Προάγγελος του μουσείου
«Πρόκειται για ένα σύνολο εγγράφων, αντικειμένων, φωτογραφιών αλλά και μαρτυριών που επιτρέπουν στον επισκέπτη να κατανοήσει συνολικά την ιστορία των Εβραίων στην Ελλάδα, το οποίο θα λειτουργήσει ως προάγγελος του υπό κατασκευή μουσείου Ολοκαυτώματος που θα λειτουργήσει στη Θεσσαλονίκη», εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο τεχνικός υπεύθυνος του έργου Γιώργος Πατσέας.
Αρκεί το επίθετο μιας οικογένειας ώστε να μπορέσει ο χρήστης να αναζητήσει πιστοποιητικά γέννησης και θανάτου, γενεαλογικά δέντρα, φωτογραφίες και θρησκευτικά αντικείμενα, μεταξύ άλλων, που έχουν ψηφιοποιηθεί (repository.jct.gr). Κι αν αυτό το υλικό είναι πολύτιμο τόσο για τις οικογένειες – και ειδικότερα τους Εβραίους της διασποράς – όσο και τους ερευνητές, στις άλλες επτά εφαρμογές ο «Ιώσηπος», που διαρκώς θα εμπλουτίζεται, καλύπτει πολλές και διαφορετικές πτυχές του εβραϊκού πολιτισμού.
Λαογραφικός Ατλαντας
Προφορικές μαρτυρίες και αρχειακές καταγραφές της άυλης και υλικής πολιτιστικής κληρονομιάς περιλαμβάνονται στον Λαογραφικό Ατλαντα του ελληνοεβραϊκού πολιτισμού (atlas.jct.gr). Στην πλατφόρμα τηλεκπαίδευσης δίνεται η δυνατότητα εκμάθησης της εβραϊκής γλώσσας, όπως και η ενασχόληση με δραστηριότητες που αφορούν τη γραφή, το ημερολόγιο, τις γιορτές και τις παραδόσεις (classroom.jct.gr). Στο τμήμα heritage.jct.gr παρατίθενται προσωπογραφίες σημαντικών προσωπικοτήτων του ελληνικού εβραϊσμού, όπως ο Αλμπέρτος Ναρ, ένας από τους σημαντικότερους αφηγητές και καταγραφείς της μνήμης του Ολοκαυτώματος στη Θεσσαλονίκη, ο Μαρδοχαίος Φριζής, ο πρώτος έλληνας αξιωματικός που έπεσε στο αλβανικό μέτωπο στον πόλεμο του 1940, και ο Τζούλιο Καΐμη, ένας από τους σημαντικότερους μελετητές του Καραγκιόζη και εξέχων καλλιτέχνης της εποχής του. Μοναδικές ηχογραφήσεις τραγουδιών, καθώς και αφηγήσεις, με σημαντική λαογραφική αξία, από το αρχείο της οικογένειας Μόλχο περιλαμβάνονται στο music.jct.gr, ενώ ιστορίες όπως εκείνη που αφηγηθήκαμε στην αρχή του κειμένου μπορούν οι επισκέπτες να ανακαλύψουν στον διαδραστικό χάρτη εβραϊκών τοποσήμων μνήμης και πολιτισμού (athensroutes.jct.gr).
Στις συνοικίες του Μεσοπολέμου
«Η εφαρμογή που ξεχωρίζει είναι εκείνη της τρισδιάστατης ψηφιακής ανασύνθεσης των εβραϊκών συνοικιών της Θεσσαλονίκης του Μεσοπολέμου», υποστηρίζει ο Γιώργος Πατσέας. «Καταφέραμε για πρώτη φορά να ανασυνθέσουμε τη χαμένη εικόνα των εβραϊκών συνοικιών με ακρίβεια, με βάση τις πληροφορίες από τα αρχεία και τις φωτογραφίες, αλλά και τις δηλώσεις περιουσίας που υποβλήθηκαν στους Γερμανούς», προσθέτει. Και πράγματι μια ψηφιακή βόλτα στη Θεσσαλονίκη μεταξύ των ετών 1917 και 1945 δεν μας επιτρέπει μόνο να δούμε πού βρίσκονταν οι εβραϊκές συνοικίες, αλλά να μάθουμε τις οικογένειες που ζούσαν εκεί, την επαγγελματική τους δραστηριότητα, να εντοπίσουμε τις συναγωγές και τα σχολεία, αλλά και γενικότερες πληροφορίες για την κάθε γειτονιά (map.jct.gr). Ο «Ιώσηπος» θα εμπλουτίζεται με νέα στοιχεία και προσεχώς όλες οι επιμέρους εφαρμογές του θα ενοποιηθούν σε έναν κόμβο.
