Σπουδαστήρια και «γραφεία»

Εχω αναφερθεί και άλλες φορές σε προβλήματα που συνδέονται με την απόδοση στα ελληνικά των τίτλων ορισμένων πινάκων, τίτλων είτε δοσμένων από τον ίδιον τον καλλιτέχνη είτε από μεταγενέστερους. Αφορμή να ξαναθυμηθώ το πρόβλημα και να επανέλθω, ο άγιος Ιερώνυμος, προστάτης ημών των μεταφραστών, για τον οποίο έγραφα πρόσφατα.

Υπάρχει λοιπόν στη δυτική εικονογραφία –της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας άγιος είναι κυρίως ο Ιερώνυμος – μια δημοφιλής σκηνή στην οποία ο άγιος εικονίζεται να μεταφράζει τη Βίβλο στα λατινικά, να εργάζεται δηλαδή για τη διαμόρφωση της περιώνυμης Vulgata. Ορισμένοι καλλιτέχνες (Βαν Αϊκ, χαρακτικό του Ντίρερ, Αντονέλο ντα Μεσίνα, κ.ά.) αποδίδουν τον Ιερώνυμο με ενδυμασία καρδιναλίου, σε κλειστό χώρο, περιστοιχισμένο από βιβλία, να γράφει. Αλλοι, όπως ο Καραβάτζο, τον αποδίδουν λιπόσαρκο και σχεδόν γυμνό, ενώ άλλοι πάλι, όπως ο Λεονάρντο, ο Τζοβάνι Μπελίνι, ο Πατινίρ, τον αποδίδουν ασκητικό, στην απόλυτη ερημιά, ή ακόμα και στο εσωτερικό σπηλιάς, έχοντας μάλιστα σύντροφό του και άγρυπνο φρουρό του ένα εξημερωμένο (προφανώς από τον ίδιον τον άγιο), καλοσυνάτο λιοντάρι. Σε σχεδόν όλες αυτές τις περιπτώσεις πάντως, απαραίτητο «αξεσουάρ» του αγίου είναι μια νεκροκεφαλή, κλασική υπενθύμιση του ότι όλοι είμαστε θνητοί (memento mori).

Οταν αποδίδεται σε κλειστό χώρο ο Ιερώνυμος, η πιο λογική απόδοση του πίνακα στα ελληνικά είναι Ο άγιος Ιερώνυμος στο σπουδαστήριό του ή έστω Ο άγιος Ιερώνυμος στο εργαστήριό του – αν και αυτό θυμίζει μάλλον μικροβιολόγο ή κεραμίστα, παρά λόγιο που μεταφράζει. Αλλωστε, και στις βασικές ευρωπαϊκές γλώσσες η σκηνή αποδίδεται Saint Jerome in his study, Saint Jérôme dans son cabinet, Der heilige Hieronymus im Gehäus, κ.ο.κ. Οταν πάλι ο άγιος αποδίδεται στην έρημο ή στη σπηλιά, η πιο λογική απόδοση του πίνακα είναι Ο άγιος Ιερώνυμος στην έρημο (Saint Jerome in the Desert ή in the Wilderness, Saint Jérôme dans le desert, Der heilige Hieronymus in der Wildnis, κ.ο.κ.). Είτε έτσι πάντως είτε αλλιώς, και στις δυο περιπτώσεις είναι ατυχέστατη η απόδοση (τη συνάντησα πρόσφατα, και μάλιστα όχι για πρώτη φορά) Ο άγιος Ιερώνυμος στο γραφείο του, λες και πρόκειται για τμηματάρχη Α´ σε υπουργείο ή για στέλεχος σε διαφημιστική εταιρεία.

Περισσότερα «εικαστικογλωσσικά» την επόμενη εβδομάδα. Οσο για την απουσία μου από το προηγούμενο Βιβλιοδρόμιο, δυστυχώς έπεσα κι εγώ θύμα της νέας έξαρσης του κορωνοϊού. Προσέχετε «τους εαυτούς σας» όπως λένε και όσοι, ραδιοπαραγωγοί και άλλοι, πιθηκίζουν το «take care of yourselves».

Επιδόρπιο

Η μακαρίτισσα Γκόλντα Μέιρ, υπουργός Εξωτερικών και πρωθυπουργός παλαιότερα του Ισραήλ, έλεγε: «Η απαισιοδοξία είναι ανεπίτρεπτη πολυτέλεια για μας». Από τέτοιους ανθρώπους, με σιδερένια θέληση αλλά και που «τα είχαν δει όλα», ακόμα και την απόλυτη φρίκη του Ολοκαυτώματος, χτίστηκε το κράτος του Ισραήλ.