Συνεργασία σε συγκεκριμένα θέματα

Πρέπει να είμαστε συμφιλιωμένοι; Η φυγή τόσων χιλιάδων νέων επιστημόνων από τη χώρα μας, για το εξωτερικό και τις αναπτυγμένες χώρες, κατά τα χρόνια της κρίσης, τι αποκαλύπτει; Οτι είναι αμαθείς, ότι τα ελληνικά πανεπιστήμια είναι ανεπαρκή ή ότι η ελληνική παραγωγική πραγματικότητα δεν τους χρειάζεται; Με απλή σκέψη και αναλυτική τιμιότητα κατανοεί κανείς το κέντρο του προβλήματος. Η έλλειψη εργαζομένων στον τουρισμό και στις αγροτικές εργασίες δείχνει ότι τα παραγωγικά ζητούμενα στον τόπο μας είναι διαφορετικά. Η υψηλή σκέψη δεν αποτελεί πεδίο παραγωγικής επένδυσης και ανάπτυξης στη χώρα μας. Οι επιστήμονες δεν έχουν (ακόμα) το αντίστοιχό τους, το ισοδύναμό τους στην παραγωγή. Δεν έχουν «ζήτηση» στο εσωτερικό, όταν διεθνώς, το επιστημονικό κεφάλαιο είναι περιζήτητο. Αν δε, έστω λίγα επιστημονικά μυαλά, βρουν κάτι στην αγορά εργασίας, υπο-αμείβονται. Ως εκ τούτου, «γεια σας». Ενας γιατρός έχει επενδύσει τεράστιο γνωστικό και οικονομικό κεφάλαιο για να ολοκληρώσει βασικές σπουδές και ειδικότητα. Γιατί να πάει σε ένα περιφερειακό Κέντρο Υγείας, σε ένα περιφερειακό νοσοκομείο, με βασικό μισθό 1.500 ευρώ ή 2.000 με τις εφημερίες και ενοίκιο 600 ευρώ; Πώς απαντάει ένα μέρος του πολιτικού προσωπικού σε αυτό το πρόβλημα, στην πλήρη ασυμμετρία επιστημονικής σκέψης και παραγωγικής ζήτησης; Ε απλό, βρίζει την πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Γενικολογούν για τη σύνδεση πανεπιστημίων – αγοράς, υπερβαίνοντας την απόλυτη στρέβλωση υψηλής σκέψης που απευθύνεται σε χαμηλή αγορά. Καταλαβαίνει κανείς ότι η κρίση στον εντοπισμό του προβλήματος βρίσκεται κυρίως στην ανάλυση, βρίσκεται στην πολιτική κουλτούρα και στην προφανή πολιτική ανεπάρκεια.

Διαβάζω τα προγράμματα λοιπόν των δύο χώρων της Κεντροαριστεράς. Του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ. Οσο και αν ο προγραμματικός λόγος είναι συχνά γενικός, η αντίληψη που τα διατρέχει είναι κοινή. Αυτή η γειτνίαση, γιατί δεν μπορεί να θεμελιώσει συνεργατικές πρωτοβουλίες στο εκπαιδευτικό πεδίο; Οχι τώρα, προεκλογικά, αλλά μακροπρόθεσμα, στρατηγικά. Η σκέψη, η διανοητική δημιουργία παραμένουν αναφομοίωτες από την παραγωγή. Ιδίως μετά την καραντίνα και τη διάλυση του μύθου της τηλεδιδασκαλίας, το πεδίο τόσο ως εκπαιδευτικό όσο ως παραγωγικό πρόβλημα είναι ανοικτό για μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες.

Πολλές φορές οι συνεργασίες δεν βασίζονται σε ιδεολογικά ή πολιτικά ζητούμενα, αλλά στο ότι «εάν έρθει αυτός, φεύγω εγώ». Συχνά οι διασπάσεις, οι ομαδοποιήσεις, οι πολιτικές συγκρούσεις, ιδίως οι ενδοοικογενειακές, είχαν προσωπικά χαρακτηριστικά. «Παλιά ξέρεις τι μου είχε κάνει αυτός;» Πολλές φορές χρειάζονταν επινοήσεις τύπου Filioque. Χρειαζόταν να υπερτονιστούν ή επινοηθούν δογματικές διαφορές για να δικαιολογηθούν διασπάσεις, αποκλεισμοί, αντι-συνεργασίες. Τα πάθη ορίζουν την Ιστορία συχνά καθοριστικότερα από τα οικονομικά συμφέροντα (παρόλο που και τα δεύτερα μετασχηματίζονται σε πάθη). Πολλά πρόσωπα από τη φωτιά της χρεοκοπίας και του πολιτικού βρασμού δεν μετέχουν πλέον. Υπάρχει μια ευρύχωρη συνθήκη, όχι λόγω αμνησίας αλλά λόγω μη ύπαρξης βιώματος. Νομίζω ότι αυτή η βιωματική «έλλειψη» είναι συγχρόνως και μια πολιτική δυνατότητα.

Τα επίδικα δεν βρίσκονται ούτε στην αρχιτεκτονική και τον φορμαλισμό των κομμάτων, ούτε στις βαθμίδες εγωισμού και την ανθρωπογεωγραφία του πολιτικού συστήματος. Βρίσκονται στην παραγωγική βάση. Στο τι θέλεις να κάνεις, τι σε θεμελιώνει στον διεθνή καταμερισμό εργασίας. Δεν είναι το πολιτικό σύστημα και η γαστέρα του το σημαντικό. Είναι το εργαλείο, αλλά όχι το κέντρο. Ευχετικό ίσως, αλλά με δεδομένη την ποιότητα της ελληνικής αστικής τάξης και την εργασιακή / δημιουργική κουλτούρα πολυτέλειες του τύπου «ή αυτός ή εγώ», η διανοητική ένταξη στην παραγωγή βγαίνει εκτός πραγματικότητας.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ