Αρχιτεκτονικές αλχημείες των Point Supreme

Ανέκαθεν με συγκινούσε το χειροποίητο στην αρχιτεκτονική, όχι ως τεχνική αλλά ως ουσία της συνθετικής πράξης και αισθάνομαι ευτυχής που κατάφερα σε κάποια έργα μου να πειραματιστώ με την αυτοσχέδια χειροποίητη επεξεργασία. Είναι προφανές λοιπόν ότι με συγκινούν ανάλογες προσπάθειες ξένων και ελλήνων συναδέλφων και ήδη στο προηγούμενο άρθρο μου αναφέρθηκα στον κατ’ εξοχήν υπερασπιστή αυτών των αξιών, τον αρχιτέκτονα Κυριάκο Κρόκο. Υπάρχουν και άλλα αρχιτεκτονικά γραφεία στην Ελλάδα που έργα τους φλερτάρουν με το χειροποίητο, και έχουν καταξιωθεί διεθνώς. Γραφεία που με ευαισθησία και με χειρωνακτική δουλειά, στα συμβατικά σχεδιαστήρια και στα εργοτάξια, δημιούργησαν πραγματικά «κεντήματα» όπως το Εργαστήριο 66 – Δ+Σ Αντωνακάκη, αλλά και γραφεία νεότερων αρχιτεκτόνων, όπως η ομάδα AREA των Γιώργου Μητρούλια, Μιχάλη Ραφτόπουλου και Στυλιανής Δαούτη, που με ψηφιακές σχεδιαστικές τεχνολογίες και ατελείωτες ώρες στα εργοτάξια, πραγματοποιούν ανάλογα έργα. Το πιο αισιόδοξο είναι ότι βραβεύονται και ξένοι αρχιτέκτονες για ανάλογους αρχιτεκτονικούς χειρισμούς, όπως πρόσφατα τιμήθηκε με το Βασιλικό Χρυσό Μετάλλιο για το 2023 της RIBA, η Ameen Lari, η πρώτη γυναίκα αρχιτέκτονας του Πακιστάν που ασχολήθηκε και με την κατασκευή βασικών καταφυγίων από φυσικά τοπικά υλικά.

Ηταν φυσικό λοιπόν να μου κινήσει το ενδιαφέρον το αποκλειστικό αφιέρωμα στο πρόσφατο τεύχος (Μάιος 2023) του σημαντικού γιαπωνέζικου αρχιτεκτονικού περιοδικού a+u (architecture+urbanism), στο έργο του ελληνικού γραφείου Point Supreme, των νέων αρχιτεκτόνων Κωνσταντίνου Πανταζή και Μαριάννας Ρέντζου. Στις 168 σελίδες παρουσιάζονται οι πολυσήμαντες δράσεις και τα ιδιότυπα έργα τους στην Ελλάδα και το εξωτερικό, με κείμενα από σημαντικούς αρχιτέκτονες που αναλύουν την αρχιτεκτονική του γραφείου.

Τον Απρίλιο του 2013, παρακολουθήσαμε την πρώτη τους συναρπαστική διάλεξη, καλεσμένοι του Ελληνικού Ινστιτούτου Αρχιτεκτονικής, που ο Δημήτρης Φιλιππίδης σχολίασε ως «ένα δείγμα επαναστατικής ελευθερίας, και συνθετικής ευφυΐας», που αποκαλύπτει «μία δημιουργική επανασύνδεση με τις ρίζες του ευρωπαϊκού υπερρεαλισμού, με την γόνιμη υπενθύμιση των θησαυρών που κρύβονται πίσω από το εφήμερο, το τυχαίο, το ημιτελές – το αναπάντεχο». Το γραφείο τους ιδρύθηκε στο Ρότερνταμ το 2007 και μέχρι εκείνη την εποχή οι Point Supreme, αφού έζησαν και εργάστηκαν σε Αθήνα, Λονδίνο, Βρυξέλλες και Τόκιο, με σκληρή και επίμονη δουλειά χωρίς συμβιβασμούς ή υποχωρήσεις, μας αιφνιδίασαν με τις ανατρεπτικές κριτικές προτάσεις τους για την σύγχρονη Αθήνα, που παρέπεμπαν σε ποπ αφίσες του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού και παρουσιάστηκαν στο Ελληνικό Περίπτερο στην Μπιενάλε της Βενετίας το 2012. Αμέσως μετά, συνέχισαν να μας προκαλούν με την τολμηρή και ελκυστική πρόταση, για το «Τοπόσημο του Φαλήρου», πρώτο βραβείο σε αρχιτεκτονικό διαγωνισμό. Μια πολύχρωμη πλατφόρμα υποδοχής σκαφών στο άκρο της προβλήτας, που πρότεινε ο Renzo Piano, με πολλαπλές δραστηριότητες, που προκάλεσε αντιφατικές συζητήσεις και δυστυχώς δεν πραγματοποιήθηκε.

Οι Point Supreme εν μέσω οικονομικής κρίσης, αποφασίζουν να φτιάξουν το δικό τους σπίτι, σε ένα ήδη υπάρχον, στα Πετράλωνα, με τα δικά τους χέρια και την συμμετοχή συγγενικών προσώπων, με τη διαρκή παρουσία τους στο εργοτάξιο και την αξιοποίηση παλαιών υλικών που τους προσφέρθηκαν ή συγκέντρωσαν από μόνοι τους. Πράγματα που περισυνελέγησαν από το παρελθόν τους, από τα ταξίδια τους αλλά και επαναχρησιμοποιημένα, που βρήκαν σε υπαίθριες αγορές και σε μάντρες οικοδομών, στα σκουπίδια, στον δρόμο. Χειροποίητα αντικείμενα, αντιπροσωπευτικά πολιτισμών, χρησιμοποιημένα, με άγνωστες αλλά επινοημένες ιστορίες, εντάχθηκαν στο κτίριο μαζί με διαφορετικά εσωτερικά παράθυρα σε κάθε κατακόρυφη επιφάνεια, πόρτες με ενσωματωμένους φεγγίτες, που ανήκαν κάποτε σε άλλα σπίτια. Ενα έργο που ξεχωρίζει και παράλληλα καθορίζει την υπόλοιπη δουλειά τους, που παρουσιάζεται σε σειρά δημοσιεύσεων στην Ελλάδα και το εξωτερικό, σε τηλεοπτικές εκπομπές, αλλά και σε πολλές διαλέξεις, ακόμη και στο Ensa de Paris-Est και στο πανεπιστήμιο Columbia στην Νέα Υόρκη. Πρόκειται για δύο αρχιτέκτονες που αφήνουν ένα ισχυρό αποτύπωμα στην ελληνική αρχιτεκτονική σκηνή, όχι με τόσα πολλά έργα, αλλά μέσα από τις επιρροές τους και την προσήλωσή τους στο να επανεφευρίσκουν ατμόσφαιρες με αυτή την ιδιαίτερη ζεστασιά και οικειότητα από τα μεσοαστικά-μικροαστικά διαμερίσματα της Αθήνας, που μεγαλώσαμε, και ξαναζούμε μέσα από τις ελληνικές ταινίες. Δρύινα δάπεδα ψαροκόκαλο, παλιομοδίτικοι νιπτήρες και έπιπλα, κάθε είδους πλακίδια και ψηφίδες σε διαφορετικά και έντονα χρώματα, κινητά μεταλλικά υαλοστάσια σε συνδυασμό με εσωτερικές κουρτίνες που διαχωρίζουν τους χώρους, μαζί με τολμηρές μορφολογικές αρχιτεκτονικές χειρονομίες. Παράλληλα αποκαλύπτονται επιρροές από έργα των εικαστικών Edward Hopper, David Hockney, Σπύρου Βασιλείου, Θεόφιλου, Μax Ernst, Christo, Andy Warhol, De Chirico, Magritte και άλλων. Ενας ακόμη γόνιμος συσχετισμός αρχιτεκτονικής και τέχνης.