Αλλοτε σιδηροπαγείς, άλλοτε παλίμβουλοι

Συνεχίζοντας την αλίευση (ή μήπως εξόρυξη;) λέξεων από παλαιές μεταφράσεις, θα μείνω στην ίδια πηγή: την «Αισθητική» του Λαλό στην έκδοση του Ελευθερουδάκη του 1930. Εχοντας ήδη αναφερθεί κυρίως σε φροϋδικούς/ψυχαναλυτικούς όρους, σειρά έχουν σήμερα ποικίλα άλλα ευρήματα.

Και πρώτα τα επίθετα, αγλάισμα και στολισμός της γλώσσας. Εκτός λοιπόν από τον αμβλύθυμο (blasé), έχουμε ακόμα τον λυσίκομο ρωμαντισμό (έτσι, με ωμέγα), τη ληρούσα έμπνευση, την εκμαλακυντικήν αισθαντικότητα, τον απολυτόφρωνα, ως αντίστοιχο αυτού που σήμερα λέμε δογματικός, τον αβληχρό (= αδύναμο, ήπιο, απαλό, αλλά και ευάλωτο), τον μικκύλο (= πολύ μικρό, ελάχιστο, αλλά και ανάλαφρο), τον έκσημο (= προφανή, πρόδηλο), τον ροϊκό (=ρευστό, ρέοντα· προσοχή πάντως, γιατί η ίδια αυτή λέξη, ροϊκός, σημαίνει και αυτόν που έχει διάρροια).

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης κάποιοι ρηματικοί τύποι, όπως υποτεθείσθω με την έννοια του «ας υποθέσουμε» (οι παλιοί καθηγητές, κυρίως των μαθηματικών και των φυσικών, το έλεγαν συχνά αυτό το υποτεθείσθω), ειμπορεί, θ’ απήτει, κ.ά. Και βέβαια, πώς να αδιαφορήσει κανείς για εκφράσεις όπως τη αληθεία (δοτική, με την έννοια πράγματι, όντως), οτέ μεν, οτέ δε (= άλλοτε μεν, άλλοτε δε· καμιά απολύτως σχέση με τον ΟΤΕ), επί μάλλον και μάλλον (=όλο και περισσότερο), από περιωπής (αντίστοιχο του αφ’ υψηλού), εξ εαυτής (= αυτονόητα, αυτομάτως), αλλά και για το επίρρημα στερρώς (= στέρεα, σταθερά, ακλόνητα), από το ρήμα στερρώ (έτσι, με δύο ρο) που σημαίνει στερεώνω, ή ακόμα και για τους τύπους το τοπείο, προ παντός, εν τούτοις, επί μέρους, ή άλλως τε (με δύο λέξεις).

Ευκαιρίας δοθείσης, νομίζω ότι είναι κατάλληλη περίσταση να παραθέσω και μερικές ακόμα λέξεις τις οποίες οφείλω σε αντίστοιχα πρόσφατα διαβάσματα. Από επίθετα, λοιπόν, έχουμε: σιδηροπαγής (= μπετόν, ακλόνητος), ετερότροπος (= ιδιόρρυθμος, ιδιότροπος, παράξενος, αλλά και άστατος), παλίμβουλος (= ευμετάβλητος, ασταθής στις απόψεις του, ανεμοδούρας), ρωγμώδης (εξού και ρωγμώδες κάταγμα), δρομομανής (αυτός που «έχει νέφτι στον πισινό του», που όλο κάπου πηγαίνει ή που συνεχώς ταξιδεύει), φιλόθρηνος (πολύ απλά, στη σημερινή αργκό, ο κλαψομούνης).

Θα κλείσω με ένα ουσιαστικό, όχι και τόσο υψίπετες. Προσοχή υψίπετες και όχι υψιπετές, αφού υψιπετής είναι αυτός που πέφτει από ψηλά ενώ αυτός που ίπταται ψηλά είναι υψιπέτης (ο, η υψιπέτης, το υψίπετες). Πρόκειται για το ουσιαστικό το εδρόλουτρον λοιπόν, απολύτως ακριβή ελληνική απόδοση του «ξενόφερτου» μπιντέ, και μάλιστα και με τις δυο έννοιες της λέξης. Τόσο με αυτήν του υπό εξαφάνιση «είδους υγιεινής», όσο και με εκείνη της σχετικής διαδικασίας.

Επιδόρπιο

Ορισμός του «γαλλικού» ή «παρισινού» πνεύματος, από την ίδια πηγή: «Να επιδίδεσαι εις βαθείας σκέψεις χρησιμοποιώντας εικόνας κατ’ επίφασιν ελαφράς». Λίγο πατριωτικός αλλά πάντως μάλλον σωστός ο θείος.