Γιατί η Ελισάβετ ήρθε στην Ελλάδα μία φορά

Η Ελισάβετ πέθανε. Και η Αγγλία, και μαζί της ολόκληρη η υφήλιος, ζει τώρα στον ρυθμό του θανάτου της. Γιατί δεν ήταν απλώς η πιο μακρόβια μονάρχης του Ηνωμένου Βασιλείου: ήταν ένα μοναδικά παγκόσμιο icon, εδώ και εβδομήντα χρόνια. Κυριολεκτικά παγκόσμιο. Αλλωστε, εκτός των άλλων, είχε επισκεφθεί ως βασίλισσα περισσότερες από 200 χώρες της Γης, κάποιες δε αρκετές φορές, αριθμός που ουδείς άλλος ηγέτης μπορεί καν να φανταστεί. Ωστόσο, ανάμεσά τους, υπάρχει μία «παράξενη» απουσία: η Ελλάδα. Που γίνεται ακόμα πιο εντυπωσιακή όταν αναλογιστεί κανείς ότι ο Φίλιππος, σύζυγός της μιας ολόκληρης ζωής, ήταν έλληνας πρίγκιπας. Και ότι ο γιος της, βασιλιάς πλέον της Αγγλίας, Κάρολος Γ’, έχει πολλάκις εκφρασμένη, ανυπόκριτη αγάπη προς την ελληνική του ρίζα και, σε αντίθεση με τη μητέρα του, είναι τακτικός επισκέπτης της χώρας. Ποιες ήταν όμως οι αιτίες που κράτησαν την Ελισάβετ μακριά από την Αθήνα και την Ελλάδα επί τόσες δεκαετίες; Γιατί δεν ήταν ούτε μία ούτε δύο…

Ο Φίλιππος δεν συγχώρεσε την παρ’ ολίγον εκτέλεση του πατέρα του

Η πίκρα του Φίλιππου με την Ελλάδα ήταν ασφαλώς η πρώτη: ο πατέρας του, πρίγκιπας Ανδρέας, θα είχε εκτελεστεί και εκείνος ως υπαίτιος της Μικρασιατικής Καταστροφής στη Δίκη των Εξι, κάτι που τελικά αποφεύχθηκε την τελευταία στιγμή. Ωστόσο, ακόμα κι αν τελικά δεν συνέβη, ο Φίλιππος ουδέποτε ξέχασε ή συγχώρεσε ότι η πατρίδα του τον αντιμετώπισε ως προδότη. Η αγάπη της Ελισάβετ για τον Φίλιππο ήταν τέτοια που αυτός και μόνον ο λόγος θα ήταν απολύτως επαρκής για να γίνει κατανοητή η στάση απόστασης που κράτησε από την Ελλάδα σε όλη τη βασιλεία της.

Από τα Δεκεμβριανά, στον Εμφύλιο και το Κυπριακό

Η εξαιρετικά πολύπλοκη και συγκρουσιακή ελληνοαγγλική πολιτική πραγματικότητα ήταν ασφαλώς η δεύτερη αιτία. Από τα Δεκεμβριανά και μετά, σε όλον τον Εμφύλιο αλλά και μετά από αυτόν, η Αγγλία, ακόμα και όταν έδωσε (με δική της πρωτοβουλία) τη θέση της στις Ηνωμένες Πολιτείες στα ελληνικά πράγματα, είχε πια μια πολύ ακανθώδη πολιτική σχέση με την Ελλάδα. Η κατάσταση έγινε όμως πολύ χειρότερη με το Κυπριακό: μετά την προσφυγή του Παπάγου στον ΟΗΕ το 1954 κατά της Αγγλίας για το Κυπριακό, η Ελλάδα έγινε πλέον το απόλυτο κόκκινο πανί για το Λονδίνο. Η Κύπρος ήταν τόσο σημαντική για την Αγγλία που το Λονδίνο απαγόρευσε με απειλές ήδη το 1941 στον ελληνικό θρόνο και την κυβέρνηση να εγκατασταθούν εκεί όταν μπήκαν οι Γερμανοί. Και έτσι βρέθηκαν στη Μέση Ανατολή. Οταν έγινε η προσφυγή, η Ελισάβετ ήταν πολύ νέα στον θρόνο, έναν χρόνο βασίλισσα. Αυτή ήταν πιθανότατα η πρώτη μεγάλη κρίση της βασιλείας της. Και δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία ότι ακόμα κι αν η ίδια είχε την οιανδήποτε σκέψη να επισκεπτόταν την Ελλάδα, καμία βρετανική κυβέρνηση δεν θα συμφωνούσε με κανέναν τρόπο σε κάτι τέτοιο, μετά από το ’54. Πόσω μάλλον που και η ίδια είχε ήδη τους δικούς της προσωπικούς λόγους αποστασιοποίησης. Από τη στιγμή που ξεκινά και ο πατριωτικός αγώνας της ΕΟΚΑ, στην Κύπρο οι Αγγλοι διαπράττουν φριχτά εγκλήματα για να κρατήσουν πάση θυσία την τελευταία τους αποικία, ενώ η Ελλάδα φλέγεται σύμπασα κατά της Αγγλίας για τους φόνους και τα βασανιστήρια των κυπρίων πατριωτών που δίνουν τη ζωή τους για την Ενωση. Για τον αγγλικό θρόνο, η Ελλάδα είναι πλέον ένας εχθρικός τόπος – και, όπως είναι γνωστό, κύριο χαρακτηριστικό τόσο των Αγγλων όσο και των θρόνων είναι ότι δεν ξεχνούν… Ολα αυτά θα υποχωρήσουν μετά την υπογραφή των Συμφωνιών της Ζυρίχης και του Λονδίνου, αλλά τα σημάδια τους δεν θα εξαλειφθούν ποτέ.

Η ελληνική βασιλική οικογένεια που έχασε τον θρόνο

Τέλος, ένα ακόμα μείζον ζήτημα, που φυσικά ουδέποτε θα παραδεχόταν ανοιχτά κανείς, υπήρξε το λεγόμενο ελληνικό πολιτειακό ζήτημα, που επίσης επί δεκαετίες υπήρξε κύριο σημείο τριβής της Αθήνας και του Λονδίνου, μάλιστα πολύ πριν και την ίδια την Ελισάβετ. Η ελληνική βασιλική οικογένεια, που έχασε τον θρόνο με το δημοψήφισμα της Μεταπολίτευσης, είναι παλαιόθεν πολύ στενά δεμένη με την αγγλική με δεσμούς τόσο αίματος όσο και πραγματικής σχέσης και φιλίας: ο νέος βασιλιάς Κάρολος Γ’ από έναν άνθρωπο ζήτησε να είναι στο σπίτι τους μαζί με τα δύο παιδιά του πριν φύγουν για την κηδεία της μητέρας τους: τον τέως βασιλέα Κωνσταντίνο. Και να τους μιλήσει, για μια σειρά θέματα, που περιλαμβάνουν και θρησκευτικές αναφορές. Και έτσι έγινε. Ο Κωνσταντίνος ήταν εκεί. Αλλωστε, ο Κάρολος χρόνια αναμένεται αν θα γίνει ο πρώτος άγγλος βασιλιάς που από «Προστάτης του Δόγματος» θα αποφασίσει να ανακηρύξει εαυτόν σε «Προστάτη των Δογμάτων».

Η Ελισάβετ ήρθε στην Ελλάδα μία φορά, ως πριγκίπισσα διάδοχος. Μετά έγιναν σταδιακά όλα τα παραπάνω. Και, παρά το γεγονός ότι πέρασαν εβδομήντα ολόκληρα χρόνια, τελικά, ουδέποτε επανήλθε. Αλλά αυτό δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι πρέπει να ερμηνευθεί σαν κάτι που είχε κατά της Ελλάδας. Κάθε άλλο μάλιστα. Με τον Κάρολο πάντως η εκτίμηση είναι ότι δεν θα συμβεί το ίδιο. Και όπως λένε: The Queen is dead. God save the King…