Μουράτ εναντίον Μπλουσέ

Ολοκληρώνοντας την (και λόγω εποχής) παιγνιώδη ενασχόλησή μου με την αλιεία μεταφραστικών μαργαριταριών, αξίζει νομίζω να παραθέσω μερικά ακόμα ευρήματα, εις επίρρωσιν της άποψής μου πώς και με ποιους όρους γίνονταν οι μεταφράσεις λογοτεχνικών έργων κατά τις δεκαετίες του 1950 και του 1960. Εχουμε έτσι και λέμε, από την ίδια πάντα πηγή: «οι ποιητές της Σχολής του Παρνασσού» (όπως λέμε «φέτα Παρνασσού»), αντί οι παρνασσιστές ή έστω η Σχολή των παρνασσιστών, «η νοσοκόμα ήρθε να επιθεωρήσει τον ορό» (λες και πρόκειται για λόχο) αντί να «ελέγξει τον ορό»), «είχε να τη δει από έξι χρόνια» (προφανώς, depuis…), «αισθανόταν άσχημα, είχε στομαχιάσει» (προφανώς, ανακατευόταν), «ανέβηκε την κυλιστή σκάλα» (προφανώς, κυλιόμενη), κ.λπ., κ.λπ. Και τι να πει κανείς για τα προβλήματα σύνταξης, όπου ενίοτε χάνεται η μπάλα: «Πώς σου φάνηκε το έργο;». «Πληκτικό», απαντά εκείνη. «Κι εγώ»(!), ανταπαντά εκείνος (αντί «Κι εμένα»).

Αυτά, ενδεικτικά και μόνο. Επιπλέον, απ’ ό,τι φαίνεται, κάποιος, κάπου, κάποτε είχε πει στη μεταφράστρια πως στα γαλλικά το τελικό σύμφωνο δεν προφέρεται. Πράγματι, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις, όχι πάντοτε. Ετσι αντί για την οδό Ζακόμπ (Jacob), την οδό Ασσάς (Assas) ή την οδό Ντουμέρ (Doumer), διαβάζουμε για την οδό Ζακό, την οδό Ασσά και την οδό Ντουμέ.

Και μιας και πήγαμε στα κύρια ονόματα, σε άλλη έκδοση που έπεσε στα χέρια μου, ιστορικού περιεχομένου αυτή, στο κεφάλαιο για τους Ναπολεοντείους Πολέμους διάβασα για τους στρατάρχες Μουράτ(!) και Νταβούτ (Murat/Μυρά και Davout/Νταβού) αλλά και για τον Μπλουσέ(!), που βέβαια δεν είναι άλλος από τον πρώσο στρατάρχη Μπλύχερ (Blücher), του οποίου η έγκαιρη άφιξη στο πεδίο της μάχης του Βατερλό υπήρξε κρίσιμη για την έκβασή της.

Και κάτι ακόμα, μιας και πιάσαμε τα γαλλικά αλλά και τους πολέμους. Κοινότατη στα γαλλικά, και μάλιστα με ιδιαίτερο ιστορικό βάρος αφού κυριαρχούσε στη Γαλλία κατά την περίοδο 1871-1918, είναι η λέξη ρεβάνς (revanche), άρρηκτα συνδεδεμένη με την προσδοκία των Γάλλων ότι σε έναν επόμενο πόλεμο οι Γερμανοί θα ηττώνταν και θα υποχρεώνονταν, μεταξύ άλλων, να «επιστρέψουν» την Αλσατία και τη Λορένη. Οσο και αν η χρήση της λέξης και των παραγώγων της (ρεβανσισμός, ρεβανσιστής, κ.ο.κ.) είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη και στα ελληνικά, δεν έχει βρεθεί, κατά τη γνώμη μου, ισοδύναμο που να αντιστοιχεί απολύτως στο πρωτότυπο. Ανταπόδωση, αντεκδίκηση, αντίποινα γράφουν τα λεξικά, μην παραλείποντας ωστόσο να προσθέσουν ως λύση και το ρεβάνς (έτσι, με ελληνικούς χαρακτήρες). Πάντως, δεν νομίζω ότι θα διαβάσουμε ποτέ πως «ο ΠΑΟΚ θέλει να πάρει αντεκδίκηση από τον Ολυμπιακό», ούτε ότι «οι ηττημένοι του Εμφυλίου Πολέμου δεν έχουν εγκαταλείψει την ιδέα μιας ανταπόδωσης».

Επιδόρπιο

Ολοι έχουμε ακούσει το «άχθος αρούρης», για κάποιον που είναι άχρηστος, ανεπρόκοπος, κοπρίτης, «βάρος». Ποιο είναι, όμως, το αντίθετό του, για τον χρήσιμο, τον δραστήριο, τον προκομένο; Ούθαρ αρούρης (πρώτη έννοια: εύφορη, γόνιμη γη).