Ταράτσες και φελούκες

Διαβάζοντας παλαιότερες ελληνικές εκδόσεις λογοτεχνικών έργων, νιώθω να επιβεβαιώνεται όλο και περισσότερο η αίσθησή μου ότι τότε οι μεταφράσεις γίνονταν από άτομα με στοιχειώδεις γνώσεις της γλώσσας του πρωτοτύπου, αλλά χωρίς καμιά κατά τα άλλα σχέση με τη μετάφραση ως επάγγελμα, με τη μετάφραση ως δεξιότητα, ως εξειδικευμένη εργασία.

Μια ακόμα επιβεβαίωση αυτής της αίσθησής μου είχα και πρόσφατα. (Ξανα)διαβάζοντας στις διακοπές μου γαλλικό μυθιστόρημα της δεκαετίας του 1960, μεταφρασμένο από άγνωστή μου κυρία, βρέθηκα για μια ακόμα φορά μπροστά σε κάθε είδους μεταφραστικά μαργαριτάρια. Κι αυτό, παρά το ότι επρόκειτο για βιβλίο των εκδόσεων Γαλαξίας, θεωρούμενων έγκυρων σε σύγκριση με ό,τι κυκλοφορούσε τότε στην αγορά του βιβλίου. Ακόμα και σε περιπτώσεις γνωστών συγγραφέων που αναλάμβαναν μεταφράσεις κατά τις δεκαετίες του 1950 και του 1960 (συχνά για βιοποριστικούς λόγους ίσως), μάλλον ατυχές ήταν το αποτέλεσμα. Ομως, αυτό είναι ένα άλλο, ένα ειδικότερο ζήτημα, στο οποίο σκοπεύω να επανέλθω σύντομα.

Για να ελαφρύνω λίγο και την ατμόσφαιρα λοιπόν, ιδού μερικά μόνο από τα μαργαριτάρια που εντόπισα στο πρόσφατο ανάγνωσμά μου, μεταφρασμένο από τα γαλλικά και εκδομένο κατά τη δεκαετία του 1960. Διάβασα έτσι ότι ο Ρ. δεν ανήκε «στην έξω δεξιά». Προφανώς πρόκειται για την άκρα δεξιά, την extrême droite. Οσο για το «έξω δεξιά», θα ταίριαζε μάλλον στον θρυλικό Γκαρίντσα ή στον Χάρη Γραμμό, δεξί εξτρέμ τότε του Παναθηναϊκού. Και αν ο P. «δεν ανήκε στην έξω δεξιά», ο R.«δεν πειθαρχούσε σε κανένα κόμμα» (προσπάθεια, εικάζω, της μεταφράστριας να αποδώσει το «il ne militait pas…», δηλαδή δεν ήταν μέλος κανενός κόμματος, δεν ανήκε σε κανένα κόμμα). Αλλά και στα ερωτικά τα πράγματα δεν είναι πολύ καλύτερα απ’ ό,τι στα πολιτικά, αφού η ηρωίδα συμβουλεύει έφηβη να προσέξει «να μην πέσει ερωτευμένη» (προφανώς ne tomber pas amoureuse, δηλαδή, πολύ απλά, να μην ερωτευτεί). Ασε πια με τις πανταχού παρούσες στα γαλλικά μυθιστορήματα terraces des cafés, δηλαδή τα τραπεζοκαθίσματα στον εξωτερικό χώρο κάθε παρισινού καφέ και κάθε παρισινής μπιραρίας, που γίνονται «ταράτσες», λες και η συζήτηση αφορά το πού θα απλώσουμε τα ρούχα της μπουγάδας. Οσο για την κλασικότερη ίσως παραγγελία σε τέτοιου είδους στέκια, που είναι «un demi» (ένα μικρό ποτήρι μπίρα), γίνεται «παρήγγειλε μισό ποτήρι» (με τι περιεχόμενο άραγε;). Επίσης, οι ήρωες, πίνοντας την μπίρα τους ή τον καφέ τους, παρακολουθούσαν λέει «τις φελούκες να πλέουν στον Σηκουάνα» (έχοντας μόλις αφιχθεί από τον Νείλο, προφανώς). Περισσότερα μαργαριτάρια, προερχόμενα από το εν λόγω ανάγνωσμα αλλά και από άλλα, το επόμενο Σάββατο. Και μιας και πιάσαμε τα γαλλικά, καλή rentrée.

Επιδόρπιο

Λέγεται ότι το ψευδώνυμο Fernandel, με το οποίο ήταν γνωστός ο διάσημος γάλλος κωμικός ηθοποιός της περιόδου 1935-70 Fernand Contandin, το όφειλε στην πεθερά του, η οποία τον αποκαλούσε επιτιμητικά Fernand d’elles. Δηλαδή, Φερνάν που κυνηγάει τον ποδόγυρο, γυναικά, μουρντάρη, κορτάκια. Πεφτάκια, όπως θα λέγαμε ίσως σήμερα.