Στο απυρόβλητο;

Διαβάζω – ευλαβώς, ως αρμόζει – το βούλευμα των δικαστών για την υπόθεση Παπαγγελόπουλου και ανακαλύπτω κάτι που νομίζω ότι θα έπρεπε να μας ενδιαφέρει όλους. Θα το ονόμαζα «θεωρία του απυρόβλητου» των δικαστικών αποφάσεων. Βάσει αυτής και χρησιμοποιώ ακριβώς τις διατυπώσεις της απόφασης, η γνώμη του δικαστή για τη νομική άποψη που ακολούθησε επί ορισμένου ζητήματος ανήκει στον πυρήνα της δικαστικής κρίσης και, συνεπώς, δεν μπορεί να του ζητηθεί ευθύνη για αυτήν. Μπορεί η κρίση του να αντίκειται στη νομική διδασκαλία και τη νομολογία, αλλά η εκ των υστέρων αναζήτηση ποινικών ευθυνών για την κρίση του καταλύει την ανεξαρτησία του. Οπωσδήποτε επιτρέπεται και πρέπει να επιτρέπεται, τονίζεται στην απόφαση, η επιστημονική και η λογική κριτική των δικαστικών αποφάσεων, όχι όμως η «μη επιστημονική αποδοκιμασία τους». Ο συντάκτης του κειμένου απευθύνει μάλιστα και την ευθεία παραίνεση προς τα όργανα της εκτελεστικής εξουσίας «να μη δίνουν την εντύπωση της κυβερνητικής παντοδυναμίας στον χώρο της δικαιοσύνης».

Δεν θα έλεγα ότι η παραπάνω αντίληψη υποστηρίζει το «αλάθητο» των δικαστικών αποφάσεων, διότι η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν αποκλείει το ενδεχόμενο του λάθους, δηλαδή της εσφαλμένης δικαστικής κρίσης. Δεν καταργεί την ανθρώπινη φύση των δικαστών, που καθιστά τα λάθη αναπόφευκτα – errare humanum est, όπως μαθαίναμε από το «Αστερίξ». Τους απαλλάσσει, όμως, από την ευθύνη για τα πιθανά λάθη. Το δικαίωμα στο λάθος, με άλλα λόγια, είναι μέρος της ανεξαρτησίας του δικαστή. Ετσι το καταλαβαίνω εγώ, που δεν είμαι σε θέση να ασκήσω επιστημονική κριτική ως άσχετος με τα νομικά. Ωστόσο, η απόφαση των δικαστών μου δίνει το δικαίωμα της λογικής κριτικής και αυτό σκοπεύω να ασκήσω, μέσω μιας απορίας που θέλω να διατυπώσω.

Ας πάρουμε ένα παράδειγμα – είναι λίγο τραβηγμένο, σας προειδοποιώ, αλλά το χρησιμοποιώ για να προβληθεί η λογική βάση της απορίας μου. Πείτε ότι εμφανίζεται ένας απατεώνας, ο οποίος, με το πρόσχημα ότι έχει νόμιμη πρόσβαση σε έναν θησαυρό έξι τρισεκατομμυρίων (μιλούμε για ευρώ, φυσικά…), αρχίζει να εξαπατά τον κόσμο και να προκαλεί σοβαρή κοινωνική αναστάτωση. Πείτε ότι τον πηγαίνουν στα δικαστήρια και ο δικαστής δικαιώνει τον απατεώνα, αναγνωρίζοντάς του ότι πράγματι έχει τα έξι τρισεκατομμύρια! Αυτός ο δικαστής φέρει ευθύνη για τη δικανική κρίση του ή όχι; Σύμφωνα με την προσέγγιση που εκτίθεται στο βούλευμα, δεν φέρει. Τέτοιος δικαστής, όμως, υπήρξε στην υπόθεση Σώρρα και τέτοια απόφαση εκδόθηκε, η οποία μάλιστα επέτρεψε στον απατεώνα να προχωρήσει στον δικαστικό εκφοβισμό των επικριτών του. Επίσης, αν θυμάμαι καλά, η δικαστής που εξέδωσε την απόφαση απολύθηκε γι’ αυτήν ακριβώς την απόφασή της. Εκείνη, δηλαδή, είχε ευθύνη και της καταλογίσθηκε. Ηταν, προφανώς, μια εξαίρεση στον κανόνα για ειδικούς λόγους.

Εδώ σταματώ. Ως μη ειδικός, αδυνατώ να κρίνω περαιτέρω την απόφαση. Μένω με την απορία, όμως, την ειλικρινή απορία, μήπως όλο αυτό ήταν ο επιστημονικός τρόπος, για να πουν οι δικαστές στους πολιτικούς, «μη μας μπλέκετε στα δικά σας». Να επισημάνω ότι η απορία μου δεν έχει τον χαρακτήρα κριτικής, αλλά ερμηνείας. Διευκρίνιση επί της διευκρίνισης, για να μην παρεξηγηθώ: όχι ερμηνείας της απόφασης, καθότι μη ειδικός, αλλά ερμηνείας της πραγματικότητας μέσα στην οποία ζω.

ΤΙ ΤΟΥ ΣΥΝΕΒΗ;
Μου προξένησε μεγάλη κατάπληξη ότι ο καθηγητής Χριστόφορος Βερναρδάκης δεν μίλησε στη Βουλή για το νομοσχέδιο που ρυθμίζει τη λειτουργία των ΑΕΙ, παρότι ως καθηγητής ο ίδιος, στο Αριστοτέλειο, θα έπρεπε να έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον από τον κοινό βουλευτή. Πώς είναι δυνατόν να αφήνει να φύγει ανεκμετάλλευτη μια τέτοια λαμπρή ευκαιρία, είναι κάτι που με ξεπερνά. Ειδικά την τρέχουσα περίοδο, όταν ο καλός καθηγητής βρίσκεται στην καρδιά της επικαιρότητας και όλοι τον συζητούν! Οταν η προσωπική στάση του γίνεται τάση και παίρνει το όνομά του: Βερναρδακισμός! Ποτέ άλλοτε δεν είχε μεγαλύτερο κοινό. (Κοινό, με την πολύ ευρεία έννοια του όρου…) Πώς περιφρονεί τέτοια δυνατότητα να καταπλήξει τους Φιλισταίους της Δεξιάς με τις ιδέες του;