4+1 αλήθειες για {CR}τον πληθωρισμό

Επιτρέψτε να επαναλάβω ότι ο πληθωρισμός είναι νομισματικό φαινόμενο. Οφείλεται δηλαδή σε διαταραχές μεταξύ προσφοράς και ζήτησης του χρήματος. Οικογένειες και επιχειρήσεις τον βλέπουν ως αύξηση κόστους ζωής και παραγωγής ή/και ως αλλαγή της ισοτιμίας του νομίσματος. Οι δείκτες τιμών μας ενημερώνουν για το πρώτο και οι αγορές συναλλάγματος για το δεύτερο. Γιατί, λοιπόν, έχουμε, εδώ και μερικούς μήνες τόσο έντονο πληθωρισμό;

Ο πρώτος λόγος είναι η απότομη αύξηση της ζήτησης. Οι οικονομίες βγήκαν, όλες μαζί, από την ύφεση της πανδημίας. Τα νοικοκυριά αύξησαν γρήγορα την κατανάλωσή τους. Οι επιχειρήσεις έκαναν το ίδιο με μαζικές επενδύσεις. Οι προοπτικές ανάκαμψης ήσαν εξαιρετικές.

Ο δεύτερος λόγος είναι ότι όλα τα κράτη μοίρασαν πολλά χρήματα για να κρατήσουν όρθιες τις κοινωνίες και τα τμήματα της οικονομίας που επλήγησαν αμεσότερα. Η Ελλάδα έκανε το ίδιο και το έκανε σε υπερθετικό βαθμό. Οι επιδοτήσεις αυτές υποστηρίχθηκαν άμεσα από τις κεντρικές τράπεζες που διευκόλυναν τον δανεισμό κρατών και επιχειρήσεων χωρίς, πρακτικά, κανένα κόστος, αφού το βασικό επιτόκιο ευρώ παρέμενε αρνητικό. Λογικό; Λογικό! Είχαμε ύφεση. Ο πληθωρισμός είχε «εξαφανιστεί» επί δεκαετία. Οι αποταμιεύσεις μεγάλωναν εντυπωσιακά.

Τρίτος λόγος είναι ότι οι μεγάλοι τροφοδότες της παγκόσμιας οικονομίας (κυρίως η Κίνα) δεν μπόρεσαν να αυξήσουν γρήγορα την προσφορά αγαθών, ειδικότερα επειδή η χώρα αυτή δεν είχε ξεπεράσει τον κορωνοϊό, όπως έδειξε το πρόσφατο λοκντάουν της Σαγκάης. Η καθυστέρηση προκάλεσε ελλείψεις. Με αποτέλεσμα την άνοδο των τιμών σε πάρα πολλά προϊόντα. Ενισχυτικά προς αυτό, τα εμπορικά κυκλώματα δεν ανταποκρίθηκαν, ιδίως οι θαλάσσιες μεταφορές. Σαν να μην έφταναν αυτά σε αρκετά βασικά γεωργικά προϊόντα εμφανίστηκαν καταστροφές και κακές σοδιές, που οφείλονται, κατά κύριο λόγο, στην κλιματική αλλαγή.

Τέλος, ο Πούτιν διάλεξε με μακιαβελική «μαεστρία» να επιτεθεί στην Ουκρανία και, εμμέσως πλην όμως σαφώς στον Δυτικό Κόσμο, ενόσω συντρέχουν όλες οι παραπάνω πιέσεις και μάλιστα στο σημείο που είχαν οδηγηθεί στην πλήρη όξυνσή τους. Ο πόλεμος, όταν μάλιστα επηρεάζει τόσο άμεσα τις τιμές της ενέργειας, υπερπολλαπλασιάζει τις αρνητικές επιπτώσεις, όπως συνέβη και στη δεκαετία του ’70.

Εκτός από τον πρώτο μεταξύ των τεσσάρων αυτών λόγων δημιουργίας πληθωριστικών πιέσεων, η Ελλάδα δεν μπορούσε να επηρεάσει καθοριστικά κανέναν από τους άλλους. Παρά μόνον αν αποφάσιζε (α) να μειώσει δραματικά την κατανάλωση (επιβολή σκληρής λιτότητας) για όλα, πρακτικά, τα διεθνή προϊόντα και (β) να επιβάλλει δελτίο τιμών (επομένως και ποσοτήτων) σε δεκάδες αγαθά και, προφανώς, στην εργασία και τα περιθώρια κέρδους.

Το τελευταίο αυτό είναι ο πρόσθετος λόγος για τον οποίο ο πληθωρισμός γίνεται ενδημικός. Το πληθωριστικό κλίμα λειτουργεί και ψυχολογικά ως φυσιολογική αποδοχή των αναπόφευκτων ανατιμήσεων. Δημιουργεί δηλαδή ευκαιρίες, σε επιχειρήσεις και υπηρεσίες, να διευρύνουν αμέσως και ταυτόχρονα τα περιθώρια κέρδους των, τα οποία είχαν συρρικνωθεί κατά την πολυετή κρίση λιτότητας. Θα περάσουν ακόμη αρκετοί μήνες προτού ελεγχθούν όλοι αυτοί οι παράγοντες.

Ο Μπάμπης Παπαδημητρίου είναι δημοσιογράφος και βουλευτής