Πρωτοπόρος στον αγώνα για τα δικαιώματα των διεμφυλικών

Αναμνήσεις: Κάθε χειμώνα, γύρω στα μέσα Νοεμβρίου, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Τρανς Μνήμης για τους διεμφυλικούς συνανθρώπους μας που σκοτώνονται κάθε χρόνο σε όλο τον κόσμο σε εγκλήματα μίσους, γινόταν μια υποδειγματική ημερίδα για τα δικαιώματα των διεμφυλικών και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στην καθημερινότητα, στην εργασία, την πρόσβαση στην υγεία κ.α. Στην ημερίδα αυτή συμπεριλαμβανόταν κι ένα πολιτικό πάνελ, με εκπροσώπους των κομμάτων του δημοκρατικού τόξου. Κανένα κόμμα δεν τόλμησε ποτέ να μη στείλει εκπρόσωπο όταν το ζητούσαν. Παρότι οι περισσότεροι υποψιάζονταν ότι θα βρίσκονταν μπροστά σε ένα κοινό καχύποπτο από την περιθωριοποίηση, την απάθεια της εξουσίας και τις ανεκπλήρωτες υποσχέσεις. Το πολιτικό πάνελ συντόνιζε μια δημοσιογράφος υπό τις αυστηρές οδηγίες της Μαρίνας: Δεν θα διακόπτει κανείς από κάτω, δεν θα μιλήσει κανείς άσχημα, δεν θα γιουχάρει. Ηταν ξεκάθαρη στο ότι, είτε αρέσει είτε όχι, το σωματείο της θα μιλάει με τα κόμματα, θα μιλάει με τις κυβερνήσεις, διότι οι αλλαγές περνάνε από τους θεσμούς. Δεν ήταν όμως η ίδια μαλθακή μαζί τους. Ηταν πάντοτε πολύ δίκαιη. Τους έλεγε αλήθειες ευθέως, χωρίς εξαλλοσύνες αλλά και χωρίς μισόλογα, αντιλαμβανόμενη τη δύναμή τους αλλά και το ρεαλιστικό μέτρο των δυνατοτήτων τους. Η φήμη της ήταν τέτοια που – μια χαρακτηριστική στιγμή θα αφηγηθώ – ένας βουλευτής, ψημένος σε σκληρές αντιπαραθέσεις, μια φορά παρακάλεσε τη δημοσιογράφο «αν δεις ότι πάω να πω καμιά βλακεία, κάποια λάθος λέξη, βοήθησέ με σε παρακαλώ, θα με “σκοτώσει” η Γαλανού».

Μια δοτική γυναίκα. Η Μαρίνα Γαλανού γεννήθηκε στον Πειραιά, σε μια οικογένεια που της έδωσε αγάπη και το αίσθημα της δικαιοσύνης και του ενδιαφέροντος για τον συνάνθρωπο. Ηταν επιχειρηματίας, πρόεδρος του Σωματείου Υποστήριξης Διεμφυλικών (ΣΥΔ), εμπειρογνώμονας του Συμβούλιου της Ευρώπης, μέλος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και του Εθνικού Συμβουλίου κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας του υπουργείου Δικαιοσύνης, συγγραφέας και ιδρύτρια του εκδοτικού οίκου Πολύχρωμος Πλανήτης. Δεν ήταν, όμως, απλώς μια ακτιβίστρια. Ηταν μια σπουδαία κυρία, μια πανέξυπνη, λόγια, δυνατή αλλά και δοτική γυναίκα, μια από τις σημαντικότερες τρανς ακτιβίστριες διεθνώς και ίσως η κορυφαία ακτιβίστρια στον χώρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ελλάδα, βάσει των πραγματικών αποτελεσμάτων που έφερε για τους ανθρώπους της κοινότητάς της και, τελικά, για τον μεγάλο, τον ιερό, σκοπό της: Για μια κοινωνία πιο ανοιχτή και δημοκρατική για όλους μας.

Αναγνώριση ταυτότητας φύλου. Η Μαρίνα Γαλανού στάθηκε σαν μάνα σε παιδιά που τα είχαν απορρίψει επειδή δεν ένιωθαν το φύλο που τους δόθηκε στο μαιευτήριο. Στάθηκε σαν αδελφή δίπλα σε κρεβάτια νοσοκομείου, κυνήγησε κοινωνικές υπηρεσίες, αξιωματούχους και υποστηρικτές για να βρει φαγητό, φάρμακα και στέγη σε ανθρώπους που είχαν ανάγκη. Και, παράλληλα, κατάλαβε εγκαίρως ότι το κλειδί για να καλυτερέψουν τα πράγματα είναι η νομοπαρασκευαστική παρέμβαση, το υγιές lobbying, οι δικαστικές αποφάσεις. Εκανε σεμινάρια σε αστυνομικούς, έμαθε να συντάσσει μόνη της σχέδια νόμου, τροπολογίες, υπουργικές αποφάσεις και εγκυκλίους, ορισμένες εκ των οποίων εφαρμόζονται.

Η πιο μεγάλη, ίσως, στιγμή της ήταν η νομοθεσία για την αναγνώριση ταυτότητας φύλου που ψηφίστηκε επί κυβερνήσεως ΣΥΡΙΖΑ το 2017, με συμμετοχή της στη νομοπαρασκευαστική επιτροπή, εν μέσω μιας επίπονης, δυστυχώς, δημόσιας συζήτησης. Αυτό που δεν είναι γνωστό όμως είναι ότι ο νόμος εκείνος ακολούθησε τα ελληνικά δικαστήρια που, με τη σειρά τους, ακολούθησαν τα επιχειρήματα της Μαρίνας. Ηταν αυτή που είχε εντοπίσει το άτομο εκείνο που ήταν η ιδανική πρώτη προσφυγή για τη δικαστική διεκδίκηση της νομικής μεταβολής των στοιχείων του σύμφωνα με την ταυτότητα φύλου. Αυτό, τότε, δεν το είχε ακόμη δεχτεί ούτε καν το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Το δέχτηκε όμως το Ειρηνοδικείο Αθηνών, χρησιμοποιώντας και το δικό της βιβλίο «Ταυτότητα και έκφραση φύλου: ορολογία, διακρίσεις, στερεότυπα και μύθοι» (ΣΥΔ, 2014). Ηταν μια νίκη της. Η ίδια άλλαξε την ταυτότητά της τελευταία. Πρώτα φρόντισε για τους άλλους. Ως συνήθως.

Αυτό δεν είναι το μοναδικό νομοθέτημα που έχει τα «ίχνη» της. Πιο πριν, σε πιο δύσκολα χρόνια, έπεισε έναν υπουργό Δικαιοσύνης να μπει η άγνωστη τότε έννοια της «ταυτότητας φύλου» στον Ποινικό Κώδικα ως επιβαρυντική περίσταση ορίζοντας, επί της ουσίας, το τρανσφοβικό έγκλημα. Οπως και στον αντιρατσιστικό νόμο, στο σύμφωνο συμβίωσης, στον νόμο για την ίση μεταχείριση χωρίς διακρίσεις. Κι είχε πετύχει επίσης να δοθεί το πρώτο άσυλο σε πρόσφυγα λόγω της ταυτότητας φύλου του.

Κάτι που επίσης δεν είναι γνωστό είναι ότι θα μπορούσε να είναι η πρώτη τρανς βουλευτής του ελληνικού Κοινοβουλίου. Το αρνήθηκε. «Εγώ δεν κάνω πολιτική, κάνω ακτιβισμό», έλεγε, όχι από περηφάνια, αλλά γιατί καταλάβαινε ότι πρακτικά δεν πάνε μαζί αυτά τα δυο.

Οι τελευταίες πράξεις ακτιβισμού της ήταν τρεις. Η πρώτη ήταν η ένταξη διεμφυλικών σε ειδικά προγράμματα του ΟΑΕΔ. Η ιστορία μάλιστα της πρώτης δικαιούχου, που έφυγε από την εργασία στο σεξ και είναι πλέον πωλήτρια σε κατάστημα, είχε μεγάλη κάλυψη από τα ΜΜΕ και άνοιξε τα μάτια σε πολλούς ανθρώπους. Η δεύτερη ήταν, σε συνεργασία με συγκεκριμένους κυβερνητικούς παράγοντες, η επικείμενη δημιουργία ενός κοιτώνα φιλοξενίας για κοινωνικά ευάλωτους συνανθρώπους μας.

Η τρίτη και τελευταία ήταν μεταθανάτια. Η Μαρίνα «έφυγε» έχοντας, κυριολεκτικά, θυσιάσει την υγεία της στη δράση της. Την αποχαιρετήσαμε στο νεκροταφείο του Σχιστού στον Πειραιά. Η νεκρώσιμος ακολουθία εψάλη από το χριστιανικό ορθόδοξο ιερατείο για τη «δούλη του Θεού Μαρίνα». Ηταν μια μεγαλειώδης στιγμή. Διότι αυτή την αξιοπρέπεια, που κάποιοι τη θεωρούμε δεδομένη, η Μαρίνα τη διεκδίκησε βήμα βήμα, την «έχτισε» μόνη της όχι μόνο για τον εαυτό της, αλλά και για αυτούς που έκλαιγαν γοερά τον χαμό μιας συνοδοιπόρου, μιας θετής μητέρας, μιας συντρόφου, μιας αδελφής. Κάποιας που άλλαξε τις ζωές τους προς το καλύτερο. Και δεν υπάρχει τίποτα, τίποτα, πιο σημαντικό να αφήνει κάποιος πίσω του όταν φεύγει από τον κόσμο αυτόν.