Ο νεότερος πρόεδρος του ΕΔΑΔ

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων γεννήθηκε το 1959, έντεκα χρόνια μετά την Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, έξι χρόνια μετά την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, σε μία Ευρώπη τραυματισμένη ακόμα από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και διαιρεμένη ανάμεσα στο ΝΑΤΟ και το Σύμφωνο της Βαρσοβίας. Ηταν η πρώτη προσπάθεια της Ευρώπης να εξοπλιστεί με ένα υπερεθνικό εργαλείο που θα εγγυόταν στους πολίτες την ενδεδειγμένη υπεράσπισή τους απέναντι στην κακομεταχείριση, ακόμα και από κράτη. Τα τελευταία χρόνια, το Δικαστήριο του Στρασβούργου έχει βρεθεί στο επίκεντρο διασταυρούμενων πιέσεων. Κάποια κράτη, όπως η Ρωσία και το Ηνωμένο Βασίλειο, το έχουν κατηγορήσει για παρεμβάσεις στην εθνική τους κυριαρχία – το 2015, η Μόσχα εξάρτησε την εφαρμογή των αποφάσεών του από την απόφαση του δικού της Συνταγματικού Δικαστηρίου. Το ΕΔΑΔ έχει όμως παράλληλα δεχθεί κριτική από ανθρωπιστικές οργανώσεις για κάποιες αποφάσεις του στον τομέα της μετανάστευσης – το 2017, για παράδειγμα, απέρριψε την καταγγελία ότι η Ισπανία είχε παραβιάσει τα ανθρώπινα δικαιώματα απωθώντας μετανάστες που επιχειρούσαν να εισέλθουν στο ισπανικό έδαφος από το Μαρόκο, ενώ τον περασμένο Μάιο αποφάνθηκε πως το Βέλγιο δεν είναι υποχρεωμένο να προσφέρει προστασία σε ανθρώπους που αιτούνται βίζα για λόγους ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις πρεσβείες και στα προξενεία του.

Αν προσθέσει κανείς στις κριτικές αυτές τον όγκο της δουλειάς που αντιμετωπίζει το Δικαστήριο του Στρασβούργου – δέχεται κάπου 45.000 προσφυγές ετησίως, από τις οποίες προχωράει στο επόμενο στάδιο ένα 5% έως 10% και επί του παρόντος έχει περίπου 60.000 ενεργές προσφυγές – αλλά και τις προκλήσεις που θέτει η κρίση των καιρών, η πανδημία του κορωνοϊού, τότε μπορεί να αντιληφθεί το έργο που έχει μπροστά του ο νέος πρόεδρος του Σώματος, ο 47χρονος Ισλανδοϊταλός Ρόμπερτ Σπάνο, ο νεότερος πρόεδρος στην ιστορία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Ο Σπάνο εξελέγη τον Απρίλιο από τους 47 δικαστές του Στρασβούργου – ένας από κάθε χώρα του Συμβουλίου της Ευρώπης – μέσω μιας ψηφιακής διαδικασίας. Ανέλαβε καθήκοντα την περασμένη Δευτέρα, διαδεχόμενος τον νομικό και δικαστή Λίνο Αλέξανδρο – Σισιλιάνο, τον πρώτο έλληνα πρόεδρο του ΕΔΑΔ. Και αν κρίνει κανείς με βάση ένα μέιλ όπου παρουσίαζε τις προτεραιότητές του για τα τρία χρόνια που θα παραμείνει σε αυτή τη θέση, έχει επίγνωση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει το Δικαστήριο. «Εχουμε συχνά αυτό το στερεότυπο, ότι οι δικαστές πρέπει να είναι μεγάλοι σε ηλικία, πιστεύω όμως πως το γεγονός ότι είναι σχετικά νέος είναι στην πραγματικότητα ένα προτέρημα», δήλωσε η Αντάλεντουρ Τζοχάνσντοτιρ, κοσμήτορας της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Ισλανδίας.

Ο Ρόμπερτ Ράγκναρ Σπάνο γεννήθηκε στο Ρέικιαβικ της Ισλανδίας τον Αύγουστο του 1972, από μητέρα Ισλανδή και πατέρα Ιταλό, Ναπολιτάνο – εξού και το δεύτερο, ιταλικό του διαβατήριο. Γνώριζε από πολύ νωρίς, πριν καν κλείσει τα 10, τι ήθελε να κάνει στη ζωή του. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Ισλανδίας, απέκτησε διδακτορικό στο Ευρωπαϊκό Συγκριτικό Δίκαιο από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, επέστρεψε ως καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ισλανδίας και σύντομα, λίγο μετά τα 30, έγινε κοσμήτορας της Νομικής του Σχολής – τη θέση που κατέχει σήμερα η Τζοχάνσντοτιρ. Μεταξύ 2010 και 2013 ήταν παράλληλα ο κοινοβουλευτικός ombudsman της Ισλανδίας, επιβλέποντας τη διαχείριση καταγγελιών εις βάρος περιφερειακών Αρχών και κυβερνητικών τμημάτων. Στο δυναμικό του ΕΔΑΔ εντάχθηκε πριν από έξι χρόνια, αρχικά ως δικαστής, κατόπιν ως πρόεδρος τμήματος, υπεύθυνος μεταξύ άλλων και για τις προσφυγές που αφορούν την Τουρκία, πιο πρόσφατα ως αντιπρόεδρος. «Λαμπρή», έτσι περιγράφει την καριέρα του ο πρώην πρόεδρος του Σώματος Γκίντο Ραϊμόντι. Ολες οι πηγές τον παρουσιάζουν ως έναν άνθρωπο ιδιαίτερα ευφυή, πολύ οργανωτικό, εξαιρετικά ικανό.

Ο Σπάνο είναι παντρεμένος και έχει τέσσερα παιδιά. Δηλώνει ανοιχτά πως χωρίς τη στήριξη της συζύγου του δεν θα είχε φτάσει εδώ που έφτασε, παράλληλα όμως αναγνωρίζει πως έχει θυσιάσει ένα μεγάλο κομμάτι προσωπικής ζωής για αυτόν τον λόγο. Τα χόμπι του, πάντως, το μπόουλινγκ και το τραγούδι, μοιάζει να τα αγαπά εξίσου παθιασμένα με το δίκαιο. Παραμένει μέλος της Ανδρικής Χορωδίας Fostbraedur της Ισλανδίας – του έχουν δώσει εννιαετή άδεια λόγω της δουλειάς του στο ΕΔΑΔ.

Στο μέιλ με τις προτεραιότητές του, που περιήλθε σε γνώση της Deutsche Welle, ο νέος πρόεδρος του Δικαστηρίου του Στρασβούργου γράφει πως θέλει να διεκπεραιώνει το Σώμα τις προσφυγές μέσα σε ένα εύλογο χρονικό διάστημα: «Ιδιαίτερα εκείνες τις σημαντικές υποθέσεις που αφορούν τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ευρώπη». Θέλει επίσης να «προωθήσει έναν ενεργό διάλογο με τα συνταγματικά και ανώτατα δικαστήρια» των 47 κρατών – μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης και να αυξήσει την προβολή του έργου του ΕΔΑΔ μέσω των σόσιαλ μίντια. Μία στενότερη συνεργασία με τα εθνικά δικαστήρια και μία καλύτερη «διαφήμιση» της δουλειάς του Δικαστηρίου μπορεί να το βοηθήσουν να απωθήσει τις καταγγελίες περί «ακτιβισμού». Υπάρχουν βέβαια και κάποιοι, όπως ο Λόρενς Λάβρισεν, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Κέντρο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Πανεπιστημίου της Γάνδης, που αντιμετωπίζουν με κάποιο σκεπτικισμό «την αισιοδοξία» του Ρόμπερτ Σπάνο «όσον αφορά την προθυμία ή τις δυνατότητες των εθνικών δικαστηρίων», ιδιαίτερα σε κάποιες, τις συνήθεις ύποπτες χώρες. Κανείς ωστόσο δεν αμφισβητεί την απόλυτη, καθολική του δέσμευση στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του νόμου.