Η ανθρωπότητα στρέφει όλο και πιο συχνά το βλέμμα της στα αστέρια. Από τις χολιγουντιανές παραγωγές μέχρι τα δισεκατομμύρια των ιδιωτικών αεροδιαστημικών εταιρειών, το αφήγημα παραμένει κοινό: το μέλλον μας βρίσκεται πέρα από την ατμόσφαιρα της Γης.

Η αποίκηση του Άρη ή η δημιουργία μόνιμων βάσεων στη Σελήνη παρουσιάζονται ως το αναπόφευκτο επόμενο βήμα της εξέλιξής μας.

Τι θα συμβεί όμως αν το ίδιο μας το σώμα θέτει ένα ανυπέρβλητο βιολογικό φράγμα; Τι θα συμβεί αν είμαστε, τελικά, καταδικασμένοι να ζήσουμε για πάντα στον πλανήτη που μας γέννησε;

Η απάντηση σε αυτό το υπαρξιακό ερώτημα δεν κρύβεται στην έλλειψη καυσίμων ή στην τεχνολογία των πυραύλων, αλλά στα πρόσφατα, σοκαριστικά δεδομένα από τα διαστημικά εργαστήρια ογκολογίας.

Μία εφιαλτική διαπίστωση

Επιστήμονες που μελετούν τη συμπεριφορά των καρκινικών κυττάρων σε συνθήκες μικροβαρύτητας —στέλνοντας τρισδιάστατες, εργαστηριακές κυτταρικές δομές στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό— βρέθηκαν μπροστά σε μια εφιαλτική διαπίστωση: στο διάστημα, ο καρκίνος αναπτύσσεται με ρυθμούς που αγγίζουν τα όρια της επιστημονικής φαντασίας.

Photo:  NASA

Όγκοι που στη Γη θα χρειάζονταν χρόνια για να εξελιχθούν, στο περιβάλλον της έλλειψης βαρύτητας μπορούν να τριπλασιαστούν σε μέγεθος μέσα σε μόλις δέκα ημέρες.

Το φαινόμενο αυτό λειτουργεί σαν ένα τρομακτικό ντόμινο. Η μικροβαρύτητα φαίνεται πως «ξεκλειδώνει» και ενεργοποιεί συγκεκριμένα ένζυμα (όπως το ADAR1), τα οποία δίνουν το σήμα στα καρκινικά κύτταρα να αναπαραχθούν με ακραία, επιθετική ταχύτητα.

Αν σε αυτό προσθέσουμε τη συνεχή έκθεση στην κοσμική ακτινοβολία —η οποία προκαλεί ανεπανόρθωτες βλάβες στο DNA— και την καταστολή του ανθρώπινου ανοσοποιητικού συστήματος λόγω των συνθηκών του διαστήματος, δημιουργείται η τέλεια καταιγίδα.

Τρέχει το κακό

Για έναν αστροναύτη ή έναν μελλοντικό έποικο, μια λανθάνουσα προδιάθεση ή μερικά μεταλλαγμένα κύτταρα που στη Γη ίσως δεν θα εκδηλώνονταν ποτέ, στο διάστημα μπορούν να μετατραπούν σε μια καλπάζουσα, μη αναστρέψιμη νόσο μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Photo: NASA

Αυτή η βιολογική πραγματικότητα ανατρέπει βίαια τα ρομαντικά σχέδια για τη μετανάστευση του είδους μας σε άλλους κόσμους.

Αν το ανθρώπινο σώμα είναι προγραμματισμένο να λειτουργεί αποκλειστικά υπό την επίδραση της γήινης βαρύτητας και της προστατευτικής μας ατμόσφαιρας, τότε το βαθύ διάστημα δεν είναι απλώς ένα αφιλόξενο περιβάλλον· είναι ένα πεδίο όπου η κυτταρική μας δομή αποσυντίθεται και επαναστατεί εναντίον μας.

Υπάρχει, βέβαια, και η άλλη όψη του νομίσματος.

Αυτό το «fast-forward» της νόσου ανοίγει  στους επιστήμονες ένα παράθυρο σε ένα μοναδικό εργαστήριο.

Αυτές οι τρισδιάστατες κυτταρικές δομές τούς επιτρέπουν να κατανοήσουν τον καρκίνο και να δοκιμάσουν φάρμακα με ταχύτητες που θα ήταν αδύνατες στη Γη.

Όμως, η ειρωνεία παραμένει διάχυτη: η ίδια συνθήκη που μπορεί να μας βοηθήσει να νικήσουμε την ασθένεια εδώ χαμηλά, είναι εκείνη που μας απαγορεύει να δραπετεύσουμε προς τα αστέρια.

Μέχρι να βρεθεί ένας τρόπος να τροποποιήσουμε τη βιολογική μας απόκριση στη μικροβαρύτητα, η Γη δεν θα είναι απλώς το λίκνο μας, αλλά το μοναδικό μας καταφύγιο.

Οποιαδήποτε άλλη επιλογή, προς το παρόν, μοιάζει με βουτιά στην άβυσσο.