Πίσω από τη φαινομενική σταθερότητα στις τιμές των καυσίμων στη Δύση, η παγκόσμια ενεργειακή αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίσιμη καμπή. Σύμφωνα με ανάλυση του Economist, ο κόσμος πλησιάζει σε ένα ενεργειακό σοκ με δυνητικά καταστροφικές συνέπειες, καθώς η κρίση στον Περσικό Κόλπο απογυμνώνει το σύστημα από τα τελευταία του «μαξιλάρια».
Η εικόνα των αγορών μπορεί να μοιάζει καθησυχαστική, αλλά, όπως σημειώνει το Economist, είναι βαθιά παραπλανητική.
Παρά τον πόλεμο με το Ιράν και τη μερική ή πλήρη διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, οι τιμές του πετρελαίου δεν έχουν εκτιναχθεί όσο θα αναμενόταν. Το Brent παραμένει περίπου 20 δολάρια χαμηλότερα από τα υψηλά του Μαρτίου, παρότι εκατοντάδες εκατομμύρια βαρέλια έχουν χαθεί από την αγορά.
Όμως αυτό οφείλεται σε έναν λόγο: τα αποθέματα που βρίσκονταν ήδη καθ’ οδόν πριν ξεσπάσει ο πόλεμος. Αυτά τα αποθέματα πλέον εξαντλήθηκαν
Περίπου 50 ημέρες μετά την έναρξη της σύγκρουσης, ο κόσμος έχει ήδη χάσει περί τα 550 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο — σχεδόν το 2% της ετήσιας παγκόσμιας παραγωγής.
Τα τελευταία τάνκερ που είχαν διασχίσει τα Στενά του Ορμούζ πριν από τον πόλεμο έφτασαν στους προορισμούς τους τον Απρίλιο. Παράλληλα, κάθε μήνα που τα Στενά παραμένουν κλειστά, χάνονται περίπου 7 εκατομμύρια τόνοι LNG, γεγονός που προκαλεί επιπλέον μείωση 2% στην παγκόσμια προσφορά.
Η ανάλυση του Economist εντοπίζει τρεις παράγοντες που ωθούν την αγορά στα άκρα: τα διαθέσιμα φορτία πετρελαίου εξαντλούνται με ρυθμό ρεκόρ, τα διυλιστήρια μειώνουν δραστικά την παραγωγή και η ζήτηση παραμένει τεχνητά υψηλή, ιδιαίτερα στην Ευρώπη.
Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά που δεν μπορεί να ισορροπήσει χωρίς μια βίαιη προσαρμογή.
Η μεγαλύτερη πίεση καταγράφεται στην Ασία, η οποία απορροφούσε περίπου το 80% των εξαγωγών του Κόλπου. Τα εμπορικά αποθέματα εξαντλούνται, ενώ χώρες όπως η Νότια Κορέα και η Ιαπωνία καταφεύγουν στα στρατηγικά τους αποθέματα, τα οποία όμως πλησιάζουν στο τέλος τους.
Τα διυλιστήρια περιορίζουν την παραγωγή έως και κατά 10%, με τον κίνδυνο να φτάσει το 30% αν η κρίση συνεχιστεί. Η Κίνα, αν και διαθέτει τεράστια αποθέματα, έχει περιορίσει τις εξαγωγές καυσίμων, επιδεινώνοντας τις ελλείψεις.
Οι τιμές αντικατοπτρίζουν ήδη την πίεση: η βενζίνη πλησιάζει τα 120 δολάρια το βαρέλι, το ντίζελ τα 175 και τα καύσιμα αεροσκαφών τα 200.
Η Ευρώπη έχει αποφύγει μέχρι στιγμής τη δραστική μείωση της ζήτησης, καθώς οι κυβερνήσεις επιδοτούν τα καύσιμα ή μειώνουν φόρους για την προστασία των νοικοκυριών. Όμως αυτή η πολιτική, προειδοποιεί ο Economist, ενδέχεται να επιδεινώσει την ανισορροπία.
Τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια αγοράζουν πετρέλαιο σε τιμές πολύ υψηλότερες από αυτές των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης, με το πραγματικό κόστος —μεταφοράς και ασφάλισης— να φτάνει τα 130-150 δολάρια το βαρέλι. Αυτό συμπιέζει τα περιθώρια κέρδους και αυξάνει τον κίνδυνο περικοπών στην παραγωγή.
Καθώς τα αποθέματα μειώνονται, ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στις υψηλές τιμές, αλλά επεκτείνεται στη λειτουργική παράλυση της αγοράς. Τα αποθέματα καυσίμων αεροπορίας στην Ευρώπη επαρκούν για περίπου 50 ημέρες και, αν η κρίση συνεχιστεί, ενδέχεται να μειωθούν απότομα.
Η αυξημένη ζήτηση για LNG ενόψει χειμώνα θα εντείνει τον ανταγωνισμό με την Ασία, ενώ ακόμη και μικρές διαταραχές μπορεί να προκαλέσουν αλυσιδωτές αντιδράσεις.
Το πιο ανησυχητικό, σύμφωνα με την ανάλυση, είναι ότι ακόμη και αν τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν άμεσα, η πλήρης αποκατάσταση της αγοράς θα απαιτήσει μήνες. Οι απώλειες σε παραγωγή και μεταφορές θεωρούνται ήδη σημαντικές και ενδέχεται να φτάσουν τα 1,5 δισεκατομμύρια βαρέλια, δηλαδή περίπου το 5% της ετήσιας παγκόσμιας παραγωγής.
Αν η κρίση παραταθεί, οι απώλειες αυτές θα μπορούσαν να διπλασιαστούν. Η τελευταία φορά που η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου μειώθηκε απότομα —περίπου κατά 10%— ήταν το 2020, στη διάρκεια της πανδημίας, όταν η παγκόσμια οικονομία συρρικνώθηκε πάνω από 3%. Σήμερα, προειδοποιεί ο Economist, ο κόσμος πλησιάζει ξανά σε ένα παρόμοιο σημείο καμπής. Μόνο που αυτή τη φορά, η αιτία δεν είναι μια υγειονομική κρίση, αλλά μια ενεργειακή ασφυξία. Και το περιθώριο για να αποφευχθεί μια πλήρης καταστροφή στενεύει επικίνδυνα.
