Περίπου πριν από 2.000 χρόνια, μια γυναίκα ονόματι Ερατώ περπατούσε στους δρόμους της αρχαίας Πομπηίας, στην περιοχή των θεάτρων. Όταν έφτασε σε έναν μακρύ διάδρομο γεμάτο επιγραφές και χαράγματα, αποφάσισε να αφήσει κι εκείνη το δικό της μήνυμα στον τοίχο.

«Erato amat», έγραψε – δηλαδή «Η Ερατώ αγαπά». Το τέλος της φράσης, που πιθανότατα αποκάλυπτε το αντικείμενο του έρωτά της, έχει χαθεί μέσα στους αιώνες.

Το μήνυμά της αποτελεί μία από τις περίπου 300 σωζόμενες επιγραφές αυτού του τοίχου. Όταν το Όρος Βεζούβιος εξερράγη το 79 μ.Χ., η στάχτη σκέπασε την Πομπηία, αλλά ταυτόχρονα τη διατήρησε σχεδόν ανέπαφη, αφήνοντας σπίτια, λουτρά, κήπους, πάγκους, αγάλματα και τοιχογραφίες «παγωμένα στον χρόνο».

Οι ανασκαφές στην Πομπηία ξεκίνησαν τον 18ο αιώνα και ο συγκεκριμένος τοίχος εντοπίστηκε το 1794. Οι ειδικοί κατέγραψαν περίπου 200 επιγραφές, ωστόσο πολλές ήταν υπερβολικά ξεθωριασμένες για να διαβαστούν με γυμνό μάτι.

Η τεχνολογία φέρνει στο φως χαμένα μηνύματα

Χάρη στη χρήση της τεχνολογίας Reflectance Transformation Imaging (RTI), η οποία συνδυάζει φωτογραφίες από διαφορετικές πηγές φωτός, οι ερευνητές κατάφεραν να αποκαλύψουν 79 νέες επιγραφές. «Το έργο αυτό αναδεικνύει την επικοινωνία των κατοίκων των πόλεων, ιδιαίτερα εκείνων που σπάνια εμφανίζονται στη λογοτεχνία ή στις επίσημες επιγραφές», δήλωσε η ιστορικός Marie-Adeline Le Guennec του Πανεπιστημίου του Κεμπέκ στο Μόντρεαλ στο περιοδικό Smithsonian.

Συνδυάζοντας τις εικόνες RTI με μεταδεδομένα και φωτογραμμετρία, οι επιστήμονες δημιούργησαν ένα νέο διαδικτυακό εργαλείο, όπως αναφέρουν στο περιοδικό Scavi di Pompei. Το πρόγραμμα Corridor Rumors, που ηγείται η Le Guennec μαζί με τους Louis Autin και Éloïse Letellier-Taillefer του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, θα επιτρέψει στο κοινό να εξερευνήσει τις επιγραφές με λεπτομέρεια.

«Η τεχνολογία είναι το κλειδί που ρίχνει νέο φως στον αρχαίο κόσμο», τόνισε ο Gabriel Zuchtriegel, διευθυντής του Αρχαιολογικού Πάρκου της Πομπηίας. «Μόνο η χρήση της τεχνολογίας μπορεί να εγγυηθεί μέλλον για όλη αυτή τη μνήμη της ζωής που υπήρξε στην Πομπηία».

Μηνύματα αγάπης και μονομαχίες

Το μήνυμα της Ερατώς είναι ανάμεσα στις νέες επιγραφές που εντοπίστηκαν. Άλλες περιλαμβάνουν ερωτικά σημειώματα, όπως «Βιάζομαι· πρόσεχε, αγαπημένε μου Σάβα, φρόντισε να με αγαπάς!». Μια άλλη αναφορά ανήκει στη δούλη Μέθη, που έγραψε πως «αγαπά τον Κρέστο στην καρδιά της» και ευχήθηκε «η Αφροδίτη της Πομπηίας να είναι ευνοϊκή και να ζήσουν πάντα αρμονικά».

Ανάμεσα στις νέες ανακαλύψεις ξεχωρίζει και ένα σκίτσο δύο μονομάχων, ύψους περίπου δέκα εκατοστών. Ο ένας κρατά σπαθί και ασπίδα, ενώ φαίνεται να κάνει ελιγμό, «ίσως για να αποδώσει μια προσποίηση ή άμυνα». Ο δεύτερος, με παρόμοιο οπλισμό, διακρίνεται μόνο εν μέρει.

Οι ερευνητές εντόπισαν ακόμη μια παράσταση μονομαχίας όπου, πιθανόν, απεικονίζεται γυναίκα. «Αν η εκτίμησή μας είναι σωστή, πρόκειται για μία από τις ελάχιστες αναφορές σε γυναίκες μονομάχους», εξηγεί η Le Guennec.

Η κοινωνική ζωή στους τοίχους της Πομπηίας

Ο διάδρομος μήκους περίπου 27 μέτρων συνέδεε δύο θέατρα και αποτελούσε σημείο συνάντησης και κοινωνικής αλληλεπίδρασης. «Ήταν ένας χώρος όπου οι περαστικοί περνούσαν, συζητούσαν, άφηναν μηνύματα ή σχέδια», σημειώνουν οι ερευνητές.

«Είναι μια μορφή πίνακα ανακοινώσεων, όπου οι άνθρωποι άφηναν μηνύματα, ιστορίες, χαιρετισμούς, προσβολές και πολλά άλλα», λέει ο Zuchtriegel σε βίντεο του Art Newspaper.

Παρόμοια χαράγματα έχουν βρεθεί σε όλη την Πομπηία, με περισσότερες από 11.000 επιγραφές να έχουν καταγραφεί, από πολιτικά σχόλια και ερωτικές εξομολογήσεις έως αστεία και ποιήματα.

Η φωνή των απλών ανθρώπων

Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times του 1881, οι επιγραφές αυτές, αν και συχνά ασήμαντες, «είναι ενδεικτικές των χιούμορ, των ελαττωμάτων και της καθημερινότητας της παλιάς ιταλικής ζωής».

Οι άνδρες φαίνεται να χάραζαν πιο συχνά γκράφιτι, ωστόσο δεν λείπουν και τα γυναικεία παραδείγματα. «Τα πολλά μηνύματα προς γυναίκες δείχνουν ότι αναμενόταν να μπορούν να τα διαβάσουν», σημειώνει η κλασικίστρια Rebecca Benefiel του Πανεπιστημίου Washington & Lee. «Κάποιες γυναίκες απαντούσαν, ενώ άλλες έγραφαν συγκινητικά μηνύματα».

Ορισμένες επιγραφές θυμίζουν σύγχρονα φόρουμ συζητήσεων, με αλληλεπιδράσεις μεταξύ χρηστών. Ωστόσο, όπως σχολιάζει η Benefiel, «οι Πομπηιανοί ήταν πιο ευγενικοί στα γκράφιτί τους απ’ ό,τι είμαστε εμείς σήμερα».

Φυσικά, δεν έλειπαν και τα σαρκαστικά σχόλια. Μια επιγραφή ειρωνεύεται την πληθώρα των χαραγμάτων, γράφοντας: «Σε θαυμάζω, τοίχε, που δεν κατέρρευσες από το βάρος όλων αυτών των βαρετών γραφών».