Έως και τέσσερα στα δέκα περιστατικά καρκίνου παγκοσμίως θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί, σύμφωνα με νέα, εκτενή ανάλυση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και του Διεθνή Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο. Η μελέτη, που δόθηκε στη δημοσιότητα ενόψει της Παγκόσμια Ημέρα Κατά του Καρκίνου (4 Φεβρουαρίου), φωτίζει με αριθμούς κάτι που η επιστημονική κοινότητα υπογραμμίζει εδώ και χρόνια: ο καρκίνος δεν είναι μόνο θέμα τύχης ή γενετικής, αλλά σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα παραγόντων που μπορούν να τροποποιηθούν.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, το 37% των νέων διαγνώσεων καρκίνου το 2022, δηλαδή περίπου 7,1 εκατομμύρια περιστατικά, συνδέθηκαν με αποτρέψιμες αιτίες. Η ανάλυση βασίστηκε σε δεδομένα από 185 χώρες και 36 διαφορετικούς τύπους καρκίνου, εξετάζοντας συνολικά 30 παράγοντες κινδύνου, από το κάπνισμα και το αλκοόλ μέχρι την παχυσαρκία, τη σωματική αδράνεια, την ατμοσφαιρική ρύπανση και –για πρώτη φορά σε παγκόσμιο επίπεδο– εννέα λοιμώξεις που προκαλούν καρκίνο.
Το κάπνισμα παραμένει μακράν ο σημαντικότερος αποτρέψιμος παράγοντας, ευθυνόμενο για περίπου 15% όλων των νέων περιστατικών καρκίνου παγκοσμίως. Ακολουθούν οι λοιμώξεις (10%) και η κατανάλωση αλκοόλ (3%). Τρεις μορφές καρκίνου –του πνεύμονα, του στομάχου και του τραχήλου της μήτρας– αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ήμισυ όλων των αποτρέψιμων κρουσμάτων διεθνώς. Ο καρκίνος του πνεύμονα συνδέεται κυρίως με το κάπνισμα και τη ρύπανση του αέρα, ο καρκίνος του στομάχου με το βακτήριο Helicobacter pylori, ενώ ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας προκαλείται σχεδόν αποκλειστικά από τον ιό HPV.
Η μελέτη αναδεικνύει και έντονες διαφορές μεταξύ φύλων και περιοχών. Στους άνδρες, το 45% των νέων περιστατικών καρκίνου αποδίδεται σε αποτρέψιμους παράγοντες, έναντι 30% στις γυναίκες. Στους άνδρες, το κάπνισμα κυριαρχεί ως αιτία, ενώ στις γυναίκες σημαντικό ρόλο παίζουν οι λοιμώξεις και ο υψηλός δείκτης μάζας σώματος. Σε γεωγραφικό επίπεδο, η επιβάρυνση κυμαίνεται από σχετικά χαμηλά ποσοστά στη Λατινική Αμερική έως ιδιαίτερα υψηλά στην Ανατολική Ασία, αντικατοπτρίζοντας ανισότητες στην έκθεση σε κινδύνους, στις πολιτικές πρόληψης και στη δυναμικότητα των συστημάτων υγείας.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι τα ευρήματα αυτά δεν είναι απλώς διαγνωστικά, αλλά καμπανάκι πολιτικής δράσης. Ενίσχυση του αντικαπνιστικού ελέγχου, περιορισμός του αλκοόλ, εμβολιασμοί κατά του HPV και της ηπατίτιδας Β, καθαρότερος αέρας, ασφαλέστεροι χώροι εργασίας και υγιέστερα περιβάλλοντα διατροφής και άσκησης μπορούν να σώσουν εκατομμύρια ζωές.
Το μήνυμα είναι σαφές: η πρόληψη του καρκίνου δεν αφορά μόνο τον τομέα της υγείας. Απαιτεί συντονισμένη δράση σε όλους τους τομείς της κοινωνίας – από την εκπαίδευση και την εργασία έως την ενέργεια και τις μεταφορές. Και, όπως υπογραμμίζουν ο ΠΟΥ και το IARC, αποτελεί μία από τις ισχυρότερες επενδύσεις για ένα υγιέστερο, πιο βιώσιμο μέλλον.
