Σχεδόν όλες οι λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού επιβραδύνονται με την πάροδο του χρόνου, ανάμεσά τους και η ικανότητα της αναγέννησης των ιστών. Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο, όμως, παρουσίασαν μια νέα μέθοδο που φαίνεται να επανεκκινεί αυτήν τη ζωτική διαδικασία, προσφέροντας ελπίδες για μελλοντικές θεραπείες.

Η επιστημονική ομάδα που έκανε την εν λόγω έρευνα, εντόπισε τέσσερις παράγοντες – πρωτεΐνες που ρυθμίζουν τη δραστηριότητα άλλων γονιδίων – οι οποίοι φαίνεται να έχουν αναζωογονητική επίδραση στα κύτταρα. Όταν αύξησαν την παραγωγή ενός από αυτούς στους ηπατικούς ιστούς ηλικιωμένων ποντικιών, παρατήρησαν μείωση λίπους και ουλών, καθώς και βελτίωση στην ανοχή της γλυκόζης, ενδείξεις ενός πιο «νεανικού» οργάνου.

Τα πειράματα επαναλήφθηκαν και σε ανθρώπινα κύτταρα ινοβλαστών, τα οποία σχηματίζουν τον συνδετικό ιστό και στηρίζουν τα όργανα. Και εκεί καταγράφηκαν σημάδια αναζωογόνησης, όπως αυξημένη κυτταρική διαίρεση και υψηλότερα επίπεδα ενέργειας.

“Με την τροποποίηση της γονιδιακής έκφρασης μέσω των παραγόντων μεταγραφής που εντοπίσαμε, τα γηρασμένα κύτταρα συμπεριφέρθηκαν σαν νεότερα, βελτιώνοντας την υγεία των ηλικιωμένων ποντικιών”, δήλωσε ο βιοχημικός Hao Li.

Πώς εντοπίστηκαν οι κρίσιμοι παράγοντες

Για τον εντοπισμό των τεσσάρων καθοριστικών παραγόντων, οι ερευνητές συνέκριναν ανθρώπινα κύτταρα ινοβλαστών από νέους και ηλικιωμένους, χρησιμοποιώντας υπολογιστικά μοντέλα για να κατανοήσουν πώς αλλάζει η γονιδιακή έκφραση με την ηλικία.

Αρχικά κατέγραψαν περίπου 200 πιθανούς παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάζουν τη «νεότητα» των κυττάρων και στη συνέχεια τους ενεργοποιούσαν ή απενεργοποιούσαν συστηματικά. Έτσι κατέληξαν στους τέσσερις καθοριστικούς: E2F3, EZH2, STAT3 και ZFX.

Η ρύθμιση των επιπέδων αυτών των πρωτεϊνών στα ηπατικά κύτταρα ποντικιών και στους ανθρώπινους ινοβλάστες οδήγησε σε επαναφορά των κυττάρων σε μια πιο νεανική κατάσταση. Το γεγονός ότι παρατηρήθηκε αποτέλεσμα σε δύο διαφορετικά είδη και τύπους κυττάρων υποδηλώνει ένα κοινό μοριακό πρότυπο που μπορεί να αξιοποιηθεί ευρύτερα.

Προοπτικές και περιορισμοί

“Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι υπάρχουν κοινές μοριακές απαιτήσεις για την αναζωογόνηση κυττάρων και ιστών σε διαφορετικά είδη”, σημειώνουν οι επιστήμονες στη δημοσίευσή τους. Παρά τα ενθαρρυντικά ευρήματα, η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο.

Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι δεν πρόκειται ακόμη για πρακτική που θα μπορούσε να παρατείνει το προσδόκιμο ζωής ή να οδηγήσει σε πλήρη αναγέννηση οργάνων, καθώς τα αποτελέσματα αφορούν περιορισμένους τύπους κυττάρων. Επιπλέον, η μακροχρόνια ασφάλεια της μεθόδου παραμένει άγνωστη, αφού τα πειράματα σε ποντίκια διήρκεσαν μόνο λίγες εβδομάδες. Ιδιαίτερα, η υπερβολική δραστηριότητα του EZH2 έχει στο παρελθόν συνδεθεί με ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων.

Ωστόσο, με τον παγκόσμιο πληθυσμό να γερνά και το ενδιαφέρον για τη διατήρηση της υγείας να αυξάνεται, οι επιστήμονες θεωρούν ότι τέτοιες προσεγγίσεις αξίζουν περαιτέρω διερεύνηση. “Η εργασία μας ανοίγει νέους δρόμους για την κατανόηση και πιθανώς την αναστροφή ασθενειών που σχετίζονται με τη γήρανση”, τόνισε η βιοχημικός Janine Sengstack.