Η Ελλάδα μπορεί να καταγράφει σημαντική πρόοδο στη μείωση του λεγόμενου «κενού» ΦΠΑ καθώς από το 29% το 2017 βρέθηκε κάτω από το 9% το 2025 αλλά «εξακολουθεί να υστερεί σε σχέση με τον μέσο όρο της υπόλοιπης Ευρώπης στην είσπραξη εσόδων από το φόρο» σημειώνει το ΙΟΒΕ. Βασικές πηγές απώλειες εσόδων αποτελούν τόσο η έλλειψη συμμόρφωσης όσο και η εφαρμογή φοροαπαλλαγών και εξαιρέσεων που μειώνουν τα πραγματικά έσοδα σε σχέση με τα δυνητικά.
Σε ειδικό κεφάλαιο της τριμηνιαίας έκθεσης για την ελληνική οικονομία του ΙΟΒΕ, επισημαίνεται ότι στο σκέλος της συμμόρφωσης καταγράφεται σημαντική πρόοδος, με το κενό να μειώνεται κατά 12,6 ποσοστιαίες μονάδες το 2023 σε σύγκριση με το 2019, που αποτελεί τη μεγαλύτερη μείωση μεταξύ των χωρών-μελών της ΕΕ, αμβλύνοντας τον άδικο επιμερισμό του φορολογικού βάρους και τον αθέμιτο ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων.
Σε αυτή τη βελτίωση, έχει συνεισφέρει η επέκταση των ηλεκτρονικών πληρωμών και του ηλεκτρονικού εμπορίου, με τις διαδικτυακές πωλήσεις να αυξάνονται από 3,8% το 2018 σε 6,9% το 2022 των πωλήσεων των επιχειρήσεων την ίδια περίοδο. Η σχετική αύξηση των ηλεκτρονικών πωλήσεων μειώνει τις συναλλαγές με μετρητά και βελτιώνει τη συμμόρφωση στην πληρωμή ΦΠΑ μέσω καλύτερου ελέγχου.
Ωστόσο στον δείκτη αποτελεσματικότητας είσπραξης εσόδων ΦΠΑ, λαμβάνοντας υπόψιν το κενό συμμόρφωσης και πολιτικής, η Ελλάδα εξακολουθεί να κατατάσσεται χαμηλά στην κατάταξη της ΕΕ μεταξύ άλλων λόγω του μεγάλου αριθμού εξαιρέσεων πολιτικής. Συνολικά, με βάση τον δείκτη αποτελεσματικότητας είσπραξης εσόδων ΦΠΑ, η Ελλάδα κατατάσσεται τρίτη από το τέλος για το 2024, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για περαιτέρω βελτίωση ώστε να σημειωθεί σύγκλιση με την υπόλοιπη Ευρώπη
Απώλειες
Πηγή απώλειας εσόδων ΦΠΑ, όπως σημειώνει το ΙΟΒΕ, είναι οι αποφάσεις πολιτικής που περιορίζουν τη φορολογική βάση ή μειώνουν το οφειλόμενο ποσό ΦΠΑ για ορισμένα τμήματα της φορολογικής βάσης. Οι πολιτικές εξαιρέσεων ή μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ είτε αποσκοπούν στην παροχή στοχευμένης κοινωνικής προστασίας σε ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες (π.χ. σε ακριτικές περιοχές), είτε στην παροχή κινήτρων για κατανάλωση συγκεκριμένων αγαθών (π.χ. βιβλία) έχουν υψηλό κόστος στα έσοδα από ΦΠΑ»
Όσον αφορά το «κενό πολιτικής» ΦΠΑ, η απόκλιση σε σχέση με τη διάμεσο στην ΕΕ ήταν μικρότερη, αν και έχει αυξηθεί ελαφρά την τελευταία πενταετία.
Νέες παρεμβάσεις
Παρά την πρόοδο υπάρχει σημαντικό περιθώριο βελτίωσης με περαιτέρω μέτρα πολιτικής σημειώνει το ΙΟΒΕ προτείνοντας την τόνωση των ηλεκτρονικών πληρωμών σε στοχευμένες συναλλαγές και την αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών από τη φορολογική διοίκηση που θα μειώσουν ακόμα περισσότερο το κενό συμμόρφωσης στην Ελλάδα.
Στο κενό πολιτικής, η απόκλιση σε σύγκριση με τη διάμεσο στην ΕΕ είναι μικρότερη, αν και έχει αυξηθεί ελαφρά την τελευταία πενταετία. Σε αυτή την εξέλιξη έπαιξε ρόλο και η ενεργειακή κρίση που οδήγησε στη λήψη μέτρων στήριξης από την ελληνική κυβέρνηση που περιλάμβαναν σχετικές φοροαπαλλαγές. Η ανοδική τάση συνεχίζεται με τον λόγο της αξίας των φοροαπαλλαγών να αυξάνεται στο 34,2% των συνολικών φορολογικών εσόδων το 2024 από 19,3% το 2019. Σε αυτό, αναδεικνύεται ο μεγάλος και αυξανόμενος όγκος των φοροαπαλλαγών που προσφέρονται στην Ελλάδα, με το μειονέκτημα ότι καθιστούν το φορολογικό σύστημα περισσότερο πολύπλοκο και αδιαφανές πέραν του ότι οδηγούν σε μείωση των φορολογικών εσόδων.
