Για χιλιάδες ελληνικές οικογένειες, οι κληρονομιές έχουν μετατραπεί σε πεδίο μακροχρόνιων συγκρούσεων. Δέκα, ακόμα και δεκαπέντε χρόνια σε δικαστήρια, ψυχοφθόρες διαδικασίες, οικονομικό κόστος και προσωπικές εντάσεις, αυτό ήταν η καθημερινότητα για πολλούς κληρονόμους. Το νέο κληρονομικό δίκαιο φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά το σκηνικό, προσφέροντας εργαλεία που αποσκοπούν στη μείωση των οικογενειακών διαφορών, στην προστασία της περιουσίας και στην ταχεία διευθέτηση των υποθέσεων, ακόμη και όσο ζει ο διαθέτης.
Μεταρρύθμιση στο κληρονομικό δίκαιο
Το νέο κληρονομικό δίκαιο επιδιώκει να μεταρρυθμίσει ριζικά αυτό το κρίσιμο πεδίο, θέτοντας ισχυρά θεσμικά εμπόδια στις ενδοοικογενειακές διαμάχες για περιουσιακά θέματα.
Το σχέδιο νόμου, που εκπονήθηκε από επιτροπή δικαστών, πανεπιστημιακών, συμβολαιογράφων και δικηγόρων υπό τον ομότιμο καθηγητή του ΕΚΠΑ και ακαδημαϊκό Απόστολο Γεωργιάδη, στοχεύει όχι μόνο στον εκσυγχρονισμό του δικαίου, αλλά και στην πρόληψη τέτοιων συγκρούσεων.
Η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων, η προσαρμογή στη σύγχρονη οικογένεια, ο εξορθολογισμός της νόμιμης μοίρας, ο διαχωρισμός της ατομικής από την κληρονομική περιουσία και η λειτουργία του ψηφιακού μητρώου διαθηκών από την 1η Νοεμβρίου 2025 αποτελούν τα πέντε βασικά εργαλεία που αναμένεται να μειώσουν δραστικά τις δικαστικές διενέξεις.
Οι αλλαγές που φέρνει το νέο πλαίσιο
Οι ρυθμίσεις του νομοσχεδίου δίνουν τη δυνατότητα στον κληρονομούμενο να ρυθμίζει εν ζωή τα περιουσιακά του ζητήματα σε συνεννόηση με τους κληρονόμους του, περιορίζοντας έτσι τις πιθανότητες μεταγενέστερων συγκρούσεων.
Τα πέντε βασικά εργαλεία
1. Κληρονομικές συμβάσεις. Για πρώτη φορά θεσμοθετείται η δυνατότητα ο κληρονομούμενος να συνάπτει συμβολαιογραφική συμφωνία με πρόσωπα που επιλέγει – όπως παιδιά, σύντροφο ή τρίτους – καθορίζοντας ποιος θα κληρονομήσει και τι. Έτσι μειώνονται οι μεταθανάτιες συγκρούσεις, οι πλαστές διαθήκες και οι μακροχρόνιες δίκες.
2. Προσαρμογή στη σύγχρονη οικογένεια. Οι νέες διατάξεις λαμβάνουν υπόψη τις διαφορετικές μορφές οικογένειας. Στην κληρονομική διαδοχή εντάσσεται πλέον και ο σύντροφος σε ελεύθερη ένωση, εφόσον έχει συμπληρωθεί τριετής κοινή ζωή, αποσαφηνίζοντας δικαιώματα και υποχρεώσεις και αποτρέποντας δικαστικές προστριβές.
3. Εξορθολογισμός της νόμιμης μοίρας. Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται από εμπράγματο δικαίωμα σε χρηματική αξίωση, αποφεύγοντας τον τεμαχισμό των ακινήτων και τις λεγόμενες «αδελφομοιρίες». Έτσι, το ακίνητο μπορεί να αποδίδεται σε έναν κληρονόμο, ο οποίος αποζημιώνει τους υπόλοιπους.
4. Διαχωρισμός κληρονομικής από ατομική περιουσία. Η ρύθμιση προστατεύει την ατομική περιουσία του κληρονόμου από χρέη που συνδέονται με την κληρονομιά, προσφέροντας σημαντική ασπίδα έναντι δανειστών.
5. Ψηφιακή πλατφόρμα διαθηκών. Η πλατφόρμα diathikes.gr, που λειτουργεί από την 1η Νοεμβρίου 2025, επιτρέπει στους πολίτες να αναζητούν και να δημοσιεύουν διαθήκες ηλεκτρονικά, να λαμβάνουν πιστοποιητικά και να ζητούν κήρυξη ιδιόγραφης διαθήκης ως κύριας. Οι διαδικασίες που παλαιότερα απαιτούσαν μήνες, ολοκληρώνονται πλέον σε 3 έως 7 ημέρες μέσω του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου.
Με το νέο Μητρώο Αδημοσίευτων Διαθηκών επιχειρείται να μπει τέλος στις πλαστές διαθήκες που οδηγούν σε πολυετείς οικογενειακές αντιπαραθέσεις, καθιστώντας το κληρονομικό δίκαιο πιο δίκαιο, διαφανές και λειτουργικό.
